നാവാമ് ശതാനാമ് പന്ചാനാമ് കൈവര്താനാമ് ശതമ് ശതമ് । സമ്നദ്ധാനാമ് തഥാ യൂനാമ് തിഷ്ഠന്തു അത്യഭ്യചോദയത് ॥൨-൮൪-
അയ്യായിരം നാവുകൾക്കായി നൂറ് നൂറ് യുവ boatmen ആയുധധാരികളായി തയ്യാറായി നിൽക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു.
യദാ തുഷ്ടഃ തു ഭരതഃ രാമസ്യ ഇഹ ഭവിഷ്യതി । സാ ഇയമ് സ്വസ്തിമയീ സേനാ ഗന്ഗാമ് അദ്യ തരിഷ്യതി ॥൨-൮൪-
ഭരതൻ രാമനോട് സംതൃപ്തനായാൽ, ഈ ഭാഗ്യവാനായ സൈന്യം ഇന്ന് തന്നെ ഗംഗയെ കടക്കും.
ഇതി ഉക്ത്വാ ഉപായനമ് ഗൃഹ്യ മത്സ്യ മാമ്സ മധൂനി ച । അഭിചക്രാമ ഭരതമ് നിഷാദ അധിപതിര് ഗുഹഃ ॥൨-൮൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മീൻ, മാംസം, തേൻ തുടങ്ങിയ സമ്മാനങ്ങൾ എടുത്ത്, നിഷാദാധിപനായ ഗുഹൻ ഭരതന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
തമ് ആയാന്തമ് തു സമ്പ്രേക്ഷ്യ സൂത പുത്രഃ പ്രതാപവാന് । ഭരതായ ആചചക്ഷേ അഥ വിനയജ്ഞോ വിനീതവത് ॥൨-൮൪-
അവനെ സമീപിക്കുന്നതു കണ്ട സുമന്ത്രൻ, വിനയശീലിയും വിവേകിയും ആയ രഥികൻ, ഭരതനോട് അതിനെക്കുറിച്ച് അറിയിച്ചു.
ഏഷ ജ്ഞാതി സഹസ്രേണ സ്ഥപതിഃ പരിവാരിതഃ । കുശലോ ദണ്ഡക അരണ്യേ വൃദ്ധോ ഭ്രാതുഃ ച തേ സഖാ ॥൨-൮൪-
ഇവൻ ആയിരം ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഗുഹൻ ആണ്; ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ നിപുണനും പ്രായമായവനും, നിന്റെ സഹോദരന്റെ സുഹൃത്തുമാണ്.
തസ്മാത് പശ്യതു കാകുത്സ്ഥ ത്വാമ് നിഷാദ അധിപോ ഗുഹഃ । അസമ്ശയമ് വിജാനീതേ യത്ര തൌ രാമ ലക്ഷ്മണൌ ॥൨-൮൪-
അതിനാൽ, കാകുത്സ്ഥകുലജനായ ഭരതനെ നിഷാദാധിപനായ ഗുഹൻ കാണട്ടെ; അവൻ സംശയമില്ലാതെ രാമനും ലക്ഷ്മണനും എവിടെയാണെന്ന് അറിയുന്നു.
ഏതത് തു വചനമ് ശ്രുത്വാ സുമന്ത്രാത് ഭരതഃ ശുഭമ് । ഉവാച വചനമ് ശീഘ്രമ് ഗുഹഃ പശ്യതു മാമ് ഇതി ॥൨-൮൪-
സുമന്ത്രനിൽ നിന്ന് ഈ ശുഭവാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ ഉടൻ തന്നെ, 'ഗുഹൻ എന്നെ കാണട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ലബ്ധ്വാ അഭ്യനുജ്ഞാമ് സമ്ഹൃഷ്ടഃ ജ്ഞാതിഭിഃ പരിവാരിതഃ । ആഗമ്യ ഭരതമ് പ്രഹ്വോ ഗുഹോ വചനമ് അബ്രവീഇത് ॥൨-൮൪-
അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഗുഹൻ ഭരതന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
നിഷ്കുടഃ ചൈവ ദേശോ അയമ് വന്ചിതാഃ ച അപി തേ വയമ് । നിവേദയാമഃ തേ സര്വേ സ്വകേ ദാശ കുലേ വസ ॥൨-൮൪-
ഈ സ്ഥലത്ത് നാം താമസിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളാൽ വഞ്ചിതരായി. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു — ദയവായി നിങ്ങളുടെ ദാസരുടെ കൂട്ടത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കുക.
അസ്തി മൂലമ് ഫലമ് ചൈവ നിഷാദൈഃ സമുപാഹൃതമ് । ആര്ദ്രമ് ച മാമ്സമ് ശുഷ്കമ് ച വന്യമ് ച ഉച്ച അവചമ് മഹത് ॥൨-൮൪-
നിഷാദന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന മുളകളും പഴങ്ങളും ഉണ്ട്. കൂടാതെ, പുതിയതും ഉണക്കിയതുമായ ഇറച്ചിയും, വിവിധതരം കാട്ടിലുണ്ടാകുന്ന ഭക്ഷ്യവും ധാരാളം ഉണ്ട്.
ആശമ്സേ സ്വാശിതാ സേനാ വത്സ്യതി ഇമാമ് വിഭാവരീമ് । അര്ചിതഃ വിവിധൈഃ കാമൈഃ ശ്വഃ സസൈന്യോ ഗമിഷ്യസി ॥൨-൮൪-
നിങ്ങളുടെ സൈന്യം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഈ രാത്രി ഇവിടെ വിശ്രമിക്കട്ടെ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വിവിധ ഇച്ഛകൾ നിറവേറ്റപ്പെട്ട് ആദരിക്കപ്പെട്ട്, നാളെ നിങ്ങൾ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെടും.
thumb|പഞ്ചാശീതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചാശീതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിൽ, അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എൺപത്തിയഞ്ചാമത്തെ സര്ഗം വായിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവമ് ഉക്തഃ തു ഭരതഃ നിഷാദ അധിപതിമ് ഗുഹമ് । പ്രത്യുവാച മഹാ പ്രാജ്ഞോ വാക്യമ് ഹേതു അര്ഥ സമ്ഹിതമ് ॥൨-൮൫-
ഇങ്ങനെ ഗുഹനോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാപ്രജ്ഞനായ ഭരതൻ, ഉചിതമായ കാരണത്തോടും ഉദ്ദേശത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഊര്ജിതഃ ഖലു തേ കാമഃ കൃതഃ മമ ഗുരോഹ് സഖേ । യോ മേ ത്വമ് ഈദൃശീമ് സേനാമ് ഏകോ അഭ്യര്ചിതുമ് ഇച്ചസി ॥൨-൮൫-
എന്റെ ഗുരുവിന്റെ സുഹൃത്തേ, നിന്റെ ആഗ്രഹം തീർന്നിരിക്കുന്നു. എന്റെ സൈന്യത്തെ ആദരിക്കാൻ നീ ഒരുവൻ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഇതി ഉക്ത്വാ തു മഹാ തേജാ ഗുഹമ് വചനമ് ഉത്തമമ് । അബ്രവീദ് ഭരതഃ ശ്രീമാന് നിഷാദ അധിപതിമ് പുനഃ ॥൨-൮൫-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാതേജസ്വിയായ ഭരതൻ വീണ്ടും ഗുഹനോട് ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കതരേണ ഗമിഷ്യാമി ഭരദ്വാജ ആശ്രമമ് ഗുഹ । ഗഹനോ അയമ് ഭൃശമ് ദേശോ ഗന്ഗാ അനൂപോ ദുരത്യയഃ ॥൨-൮൫-
ഗുഹാ, ഞാൻ ഏത് വഴി പോയാൽ ഭരദ്വാജന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്താം? ഈ പ്രദേശം വളരെ കാടാണ്, ഗംഗയുടെ തീരം കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തസ്യ തത് വചനമ് ശ്രുത്വാ രാജ പുത്രസ്യ ധീമതഃ । അബ്രവീത് പ്രാന്ജലിര് വാക്യമ് ഗുഹോ ഗഹന ഗോചരഃ ॥൨-൮൫-
ആ രാജകുമാരന്റെ വിവേകപൂർവമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കാടിന്റെ വഴികൾ അറിയുന്ന ഗുഹൻ കൈകൂപ്പി这样 പറഞ്ഞു.
ദാശാഃ തു അനുഗമിഷ്യന്തി ധന്വിനഃ സുസമാഹിതാഃ । അഹമ് ച അനുഗമിഷ്യാമി രാജ പുത്ര മഹാ യശഃ ॥൨-൮൫-
വില്ലിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദാസന്മാർ നിങ്ങളെ അനുഗമിക്കും; മഹാപ്രശസ്തനായ രാജകുമാരാ, ഞാനും നിങ്ങളെ കൂടെ പോകും.
കച്ചിന് ന ദുഷ്ടഃ വ്രജസി രാമസ്യ അക്ലിഷ്ട കര്മണഃ । ഇയമ് തേ മഹതീ സേനാ ശന്കാമ് ജനയതി ഇവ മേ ॥൨-൮൫-
നിഷ്കളങ്കനായ രാമനോടു ദുഷ്ടതയോടെ പോകുന്നില്ലല്ലോ എന്നു ഞാൻ ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഈ വലിയ സൈന്യം കാണുമ്പോൾ എനിക്ക് സംശയം തോന്നുന്നു.
തമ് ഏവമ് അഭിഭാഷന്തമ് ആകാശൈവ നിര്മലഃ । ഭരതഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ ഗുഹമ് വചനമ് അബ്രവീത് ॥൨-൮൫-
അങ്ങനെ ഗുഹൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആകാശംപോലെ വ്യക്തമായ സ്നേഹപൂർവം ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മാ ഭൂത് സ കാലോ യത് കഷ്ടമ് ന മാമ് ശന്കിതുമ് അര്ഹസി । രാഘവഃ സ ഹി മേ ഭ്രാതാ ജ്യേഷ്ഠഃ പിതൃ സമഃ മമ ॥൨-൮൫-
അങ്ങനെയുള്ള ദുർദിനം ഒരിക്കലും വരരുത്; എന്നെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. രാഘവൻ എന്റെ മൂത്ത സഹോദരനും പിതാവിനോടു തുല്യനുമാണ്.
തമ് നിവര്തയിതുമ് യാമി കാകുത്സ്ഥമ് വന വാസിനമ് । ബുദ്ധിര് അന്യാ ന തേ കാര്യാ ഗുഹ സത്യമ് ബ്രവീമി തേ ॥൨-൮൫-
കാക്കുത്ഥവം കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനാണ് ഞാൻ പോകുന്നത്; വേറെ ഒരു ചിന്തയും നിനക്ക് വേണ്ട, ഗുഹാ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു.
സ തു സമ്ഹൃഷ്ട വദനഃ ശ്രുത്വാ ഭരത ഭാഷിതമ് । പുനര് ഏവ അബ്രവീദ് വാക്യമ് ഭരതമ് പ്രതി ഹര്ഷിതഃ ॥൨-൮൫-
ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗുഹന്റെ മുഖം സന്തോഷത്തോടെ തിളങ്ങി; സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും ഭരതനോട് പറഞ്ഞു.
ധന്യഃ ത്വമ് ന ത്വയാ തുല്യമ് പശ്യാമി ജഗതീ തലേ । അയത്നാത് ആഗതമ് രാജ്യമ് യഃ ത്വമ് ത്യക്തുമ് ഇഹ ഇച്ചസി ॥൨-൮൫-
നീ ഭാഗ്യവാനാണ്; ഭൂമിയിൽ നിന്നോട് തുല്യനായവൻ ആരും ഇല്ല. യാതൊരു പരിശ്രമവുമില്ലാതെ ലഭിച്ച രാജ്യം നീ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശാശ്വതീ ഖലു തേ കീര്തിര് ലോകാന് അനുചരിഷ്യതി । യഃ ത്വമ് കൃച്ച്ര ഗതമ് രാമമ് പ്രത്യാനയിതുമ് ഇച്ചസി ॥൨-൮൫-
നിന്റെ കീർത്തി നിത്യമായി ലോകങ്ങളിൽ പിറകെ പോകും; കഷ്ടത്തിൽപ്പെട്ട രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏവമ് സമ്ഭാഷമാണസ്യ ഗുഹസ്യ ഭരതമ് തദാ । ബഭൌ നഷ്ട പ്രഭഃ സൂര്യോ രജനീ ച അഭ്യവര്തത ॥൨-൮൫-
അങ്ങനെ ഗുഹൻ ഭരതനോട് സംസാരിക്കവേ, സൂര്യൻ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടു, രാത്രി അടുക്കി വന്നു.
സമ്നിവേശ്യ സ താമ് സേനാമ് ഗുഹേന പരിതോഷിതഃ । ശത്രുഘ്നേന സഹ ശ്രീമാന് ശയനമ് പുനര് ആഗമത് ॥൨-൮൫-
സൈന്യത്തെ ക്രമീകരിച്ച് ഗുഹന് തൃപ്തനായി, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം ആ മഹാത്മാവ് വീണ്ടും വിശ്രമസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി.
രാമ ചിന്താമയഃ ശോകോ ഭരതസ്യ മഹാത്മനഃ । ഉപസ്ഥിതഃ ഹി അനര്ഹസ്യ ധര്മ പ്രേക്ഷസ്യ താദൃശഃ ॥൨-൮൫-
ധര്മത്തിന് അഗാധമായ ഭക്തിയുള്ള മഹാത്മാവായ ഭാരതന് അര്ഹിക്കാത്ത ഒരു ദു:ഖം, ആലോചനയില് നിന്നുണ്ടായ വിഷാദം, അപ്പോള് വന്നു.
അന്തര് ദാഹേന ദഹനഃ സമ്താപയതി രാഘവമ് । വന ദാഹ അഭിസമ്തപ്തമ് ഗൂഢോ അഗ്നിര് ഇവ പാദപമ് ॥൨-൮൫-
കാടിന്റെ തീയില് ചൂടേറ്റ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നി ഒരു വൃക്ഷത്തെ പൊള്ളിക്കുന്നതുപോലെ, ഉള്ളിലെ ദാഹം രാഘവനെ വേദനിപ്പിച്ചു.
പ്രസ്രുതഃ സര്വ ഗാത്രേഭ്യഃ സ്വേദഃ ശോക അഗ്നി സമ്ഭവഃ । യഥാ സൂര്യ അമ്ശു സമ്തപ്തഃ ഹിമവാന് പ്രസ്രുതഃ ഹിമമ് ॥൨-൮൫-
ദു:ഖത്തിന്റെ അഗ്നിയില് നിന്നുണ്ടായ വിയര്പ്പു ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും നിന്നു ഒഴുകി; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളില് ചൂടേറ്റു ഹിമവാന് ഹിമം ഒഴുക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.