ആഭിഷേചനികമ് ഭാണ്ഡമ് കൃത്വാ സര്വമ് പ്രദക്ഷിണമ് । ഭരതഃ തമ് ജനമ് സര്വമ് പ്രത്യുവാച ധൃത വ്രതഃ ॥൨-൭൯-
അഭിഷേകസാമഗ്രികൾ എല്ലാം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ച ഭരതൻ അവിടെയുള്ള എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു.
ജ്യേഷ്ഠസ്യ രാജതാ നിത്യമ് ഉചിതാ ഹി കുലസ്യ നഃ । ന ഏവമ് ഭവന്തഃ മാമ് വക്തുമ് അര്ഹന്തി കുശലാ ജനാഃ ॥൨-൭൯-
'നമ്മുടെ കുടുംബത്തിൽ രാജത്വം എപ്പോഴും മൂത്തവനാണ് ഉചിതം; ജ്ഞാനികളായ നിങ്ങൾക്ക് ഇങ്ങനെ എന്നോട് പറയാൻ പാടില്ല.'
രാമഃ പൂര്വോ ഹി നോ ഭ്രാതാ ഭവിഷ്യതി മഹീ പതിഃ । അഹമ് തു അരണ്യേ വത്സ്യാമി വര്ഷാണി നവ പന്ച ച ॥൨-൭൯-
നമ്മുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ രാമൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവാകും; എന്നാൽ ഞാൻ പത്തു നാലു വർഷം കാടിൽ താമസിക്കും.
യുജ്യതാമ് മഹതീ സേനാ ചതുര് അന്ഗ മഹാ ബലാ । ആനയിഷ്യാമ്യ് അഹമ് ജ്യേഷ്ഠമ് ഭ്രാതരമ് രാഘവമ് വനാത് ॥൨-൭൯-
വലിയൊരു സൈന്യം, നാലു വിഭാഗങ്ങളോടും കൂടിയ ശക്തമായ സേന ഒരുക്കിക്കൊള്ളട്ടെ; ഞാൻ തന്നെ മൂത്ത സഹോദരനായ രാഘവനെ കാടിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ആഭിഷേചനികമ് ചൈവ സര്വമ് ഏതത് ഉപസ്കൃതമ് । പുരഃ കൃത്യ ഗമിഷ്യാമി രാമ ഹേതോര് വനമ് പ്രതി ॥൨-൭൯-
അഭിഷേകത്തിനുള്ള എല്ലാ സാമഗ്രികളും പൂർണ്ണമായി ഒരുക്കി മുന്നിൽ എടുത്തുകൊണ്ടു ഞാൻ രാമന്റെ കാര്യം നോക്കി കാട്ടിലേക്ക് പോകും.
തത്ര ഏവ തമ് നര വ്യാഘ്രമ് അഭിഷിച്യ പുരഃ കൃതമ് । ആനേഷ്യാമി തു വൈ രാമമ് ഹവ്യ വാഹമ് ഇവ അധ്വരാത് ॥൨-൭൯-
അവിടെത്തന്നെ ആ പുരുഷസിംഹമായ രാമനെ എല്ലാ കൃത്യങ്ങളോടും കൂടി അഭിഷേകം നടത്തി, യാഗത്തിൽ നിന്ന് ഹോതൃവനെ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ന സകാമാ കരിഷ്യാമി സ്വമ് ഇമാമ് മാതൃ ഗന്ധിനീമ് । വനേ വത്സ്യാമ്യ് അഹമ് ദുര്ഗേ രാമഃ രാജാ ഭവിഷ്യതി ॥൨-൭൯-
സ്വാർത്ഥതയുള്ള അമ്മയുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഞാൻ നിറവേറ്റില്ല; ദുഷ്കരമായ കാടിൽ ഞാൻ താമസിക്കും, രാമൻ രാജാവാകും.
ക്രിയതാമ് ശില്പിഭിഃ പന്ഥാഃ സമാനി വിഷമാണി ച । രക്ഷിണഃ ച അനുസമ്യാന്തു പഥി ദുര്ഗ വിചാരകാഃ ॥൨-൭൯-
വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ സമതലവും കുഴിയുമുള്ള വഴികൾ ശില്പികൾ നിർമ്മിക്കട്ടെ; ദുഷ്കരമായ വഴികളിൽ പരിചയമുള്ള രക്ഷകർ നമ്മോടൊപ്പം വരികയും ചെയ്യട്ടെ.
ഏവമ് സമ്ഭാഷമാണമ് തമ് രാമ ഹേതോര് നൃപ ആത്മജമ് । പ്രത്യുവാച ജനഃ സര്വഃ ശ്രീമദ് വാക്യമ് അനുത്തമമ് ॥൨-൭൯-
രാജകുമാരൻ രാമന്റെ കാര്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരും അതിന് ഉത്തമവും മനോഹരവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഏവമ് തേ ഭാഷമാണസ്യ പദ്മാ ശ്രീര് ഉപതിഷ്ഠതാമ് । യഃ ത്വമ് ജ്യേഷ്ഠേ നൃപ സുതേ പൃഥിവീമ് ദാതുമ് ഇച്ചസി ॥൨-൭൯-
നീ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച് മൂത്ത രാജകുമാരനായി ഭൂമി നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ, പദ്മയായ ശ്രീദേവി എപ്പോഴും നിന്നെ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.
അനുത്തമമ് തത് വചനമ് നൃപ ആത്മജ । പ്രഭാഷിതമ് സമ്ശ്രവണേ നിശമ്യ ച । പ്രഹര്ഷജാഃ തമ് പ്രതി ബാഷ്പ ബിന്ദവോ । നിപേതുര് ആര്യ ആനന നേത്ര സമ്ഭവാഃ ॥൨-൭൯-
രാജകുമാരൻ പറഞ്ഞ ആ അതുല്യമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹാത്മാക്കളുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ അവരുടെ മുഖത്ത് വീണു.
ഊചുസ് തേ വചനമ് ഇദമ് നിശമ്യ ഹൃഷ്ടാഃ । സാമാത്യാഃ സപരിഷദോ വിയാത ശോകാഃ । പന്ഥാനമ് നര വര ഭക്തിമാന് ജനഃ ച । വ്യാദിഷ്ടഃ തവ വചനാച് ച ശില്പി വര്ഗഃ ॥൨-൭൯-
ഇത് കേട്ട മന്ത്രിമാരും സഭാംഗങ്ങളും ദുഃഖം മാറി സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഭക്തരായ ജനങ്ങളും ശില്പികളും വഴിയൊരുക്കാൻ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
thumb|അശീതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ അശീതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എൺപതാം സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
അഥ ഭൂമി പ്രദേശജ്ഞാഃ സൂത്ര കര്മ വിശാരദാഃ । സ്വ കര്മ അഭിരതാഃ ശൂരാഃ ഖനകാ യന്ത്രകാഃ തഥാ ॥൨-൮൦-
ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവർ, അളക്കലിലും രേഖപ്പെടുത്തലിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, തങ്ങളുടെ ജോലി ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ധൈര്യശാലികൾ, കുഴിയെടുക്കുന്നവരും യന്ത്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവരും അപ്പോൾ പുറപ്പെട്ടു.
കര്മ അന്തികാഃ സ്ഥപതയഃ പുരുഷാ യന്ത്ര കോവിദാഃ । തഥാ വര്ധകയഃ ചൈവ മാര്ഗിണോ വൃക്ഷ തക്ഷകാഃ ॥൨-൮൦-
ജോലിയുടെ മേൽനോട്ടം നോക്കുന്നവർ, യന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, മരപ്പണിക്കാർ, വഴിയൊരുക്കുന്നവർ, മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നവർ ഇവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൂപ കാരാഃ സുധാ കാരാ വമ്ശ കര്മ കൃതഃ തഥാ । സമര്ഥാ യേ ച ദ്രഷ്ടാരഃ പുരതഃ തേ പ്രതസ്ഥിരേ ॥൨-൮൦-
കിണർതോണ്ടികൾ, ചുണ്ണാമ്പ് പുരക്കുന്നവർ, മുളപ്പണിക്കാർ, സ്ഥലങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ കഴിവുള്ളവർ ഇവരും മുന്നോട്ട് പോയി.
സ തു ഹര്ഷാത് തമ് ഉദ്ദേശമ് ജന ഓഘോ വിപുലഃ പ്രയാന് । അശോഭത മഹാ വേഗഃ സാഗരസ്യ ഇവ പര്വണി ॥൨-൮൦-
ആ വലിയ ജനക്കൂട്ടം ആ സ്ഥലത്തേക്ക് സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, പൗർണമി സമയത്തെ സമുദ്രം പോലെ അതിന്റെ വേഗത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു.
തേ സ്വ വാരമ് സമാസ്ഥായ വര്ത്മ കര്മാണി കോവിദാഃ । കരണൈഃ വിവിധ ഉപേതൈഃ പുരസ്താത് സമ്പ്രതസ്ഥിരേ ॥൨-൮൦-
തങ്ങൾക്കു നിശ്ചയിച്ച ജോലികൾ ഏറ്റെടുത്തു, വഴിയൊരുക്കുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ വിവിധ ഉപകരണങ്ങളുമായി മുന്നോട്ട് നടന്നു.
ലതാ വല്ലീഃ ച ഗുല്മാമഃ ച സ്ഥാണൂന് അശ്മനഏവ ച । ജനാഃ തേ ചക്രിരേ മാര്ഗമ് ചിന്ദന്തഃ വിവിധാന് ദ്രുമാന് ॥൨-൮൦-
ലതകളും വള്ളികളും കുരുമുളകളും കല്ലുകളും മുറിച്ചുമാറ്റി, പലവിധ മരങ്ങൾ വെട്ടി ജനങ്ങൾ വഴി ഒരുക്കി.
അവൃക്ഷേഷു ച ദേശേഷു കേചിത് വൃക്ഷാന് അരോപയന് । കേചിത് കുഠാരൈഅഃ ടന്കൈഃ ച ദാത്രൈഃ ചിന്ദന് ക്വചിത് ക്വചിത് ॥൨-൮൦-
മരമില്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ ചിലർ മരങ്ങൾ നടുകയും, ചിലർ കുരുവാളി, കൊത്തളി, വെട്ടിക്കത്തി മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് ഇവിടെ അവിടെ മരങ്ങൾ വെട്ടുകയും ചെയ്തു.
അപരേ വീരണ സ്തമ്ബാന് ബലിനോ ബലവത്തരാഃ । വിധമന്തി സ്മ ദുര്ഗാണി സ്ഥലാനി ച തതഃ തതഃ ॥൨-൮൦-
മറ്റുള്ള ശക്തരും അതിലും ശക്തരായവരും കാട്ടിലെ കട്ടിയുള്ള കിഴങ്ങ് തണലുകളും കുരുക്കുകളും തകർത്തു, കഠിനമായ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും വെട്ടി വെട്ടി നീക്കി.
അപരേ അപൂരയന് കൂപാന് പാമ്സുഭിഃ ശ്വഭ്രമ് ആയതമ് । നിമ്ന ഭാഗാമ്സ് തഥാ കേചിത് സമാമഃ ചക്രുഃ സമന്തതഃ ॥൨-൮൦-
ചിലർ കിണറുകൾക്കും ആഴമുള്ള കുഴികൾക്കും മണൽ നിറച്ചു, മറ്റു ചിലർ ചുറ്റും താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ സമം ചെയ്തു.
ബബന്ധുര് ബന്ധനീയാമഃ ച ക്ഷോദ്യാന് സമ്ചുക്ഷുദുസ് തദാ । ബിഭിദുര് ഭേദനീയാമഃ ച താമ്സ് താന് ദേശാന് നരാഃ തദാ ॥൨-൮൦-
അവർക്കു ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതെല്ലാം കെട്ടി, വെട്ടേണ്ടതെല്ലാം വെട്ടി, തകർക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങൾ തകർത്തു.
അചിരേണ ഏവ കാലേന പരിവാഹാന് ബഹു ഉദകാന് । ചക്രുര് ബഹു വിധ ആകാരാന് സാഗര പ്രതിമാന് ബഹൂന് ॥൨-൮൦-
ചെറു സമയത്തിനുള്ളിൽ, അവർ പലവിധ രൂപത്തിലുള്ള, സമുദ്രംപോലെ വിശാലമായ ജലവാഹിനികൾ ഉണ്ടാക്കി.
നിര്ജലേഷു ച ദേശേഷു ഖാനയാമാസുരുത്തമാന് । ഉദപാനാന് ബഹുവിധാന് വേദികാ പരിമണ്ഡിതാന് ॥൨-൮൦-
ജലം ഇല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ അവർ പലവിധം മനോഹരമായ, വേദികകളാൽ അലങ്കരിച്ച കിണറുകൾ കുഴിച്ചു.
സസുധാ കുട്ടിമ തലഃ പ്രപുഷ്പിത മഹീ രുഹഃ । മത്ത ഉദ്ഘുഷ്ട ദ്വിജ ഗണഃ പതാകാഭിര് അലമ്കൃതഃ ॥൨-൮൦-
ചുണ്ണാമ്പ് പുരണ്ട നിലം, പുഷ്പിച്ച വൃക്ഷങ്ങൾ, മദംപോലുള്ള പക്ഷികളുടെ കൂകയും പതാകകളാൽ അലങ്കരിച്ച വഴിയും അതീവ മനോഹരമായിരുന്നു.
ചന്ദന ഉദക സമ്സിക്തഃ നാനാ കുസുമ ഭൂഷിതഃ । ബഹ്വ് അശോഭത സേനായാഃ പന്ഥാഃ സ്വര്ഗ പഥ ഉപമഃ ॥൨-൮൦-
ചന്ദനജലം തളിച്ച്, വിവിധപുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, സൈന്യത്തിന്റെ വഴി സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗംപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ആജ്ഞാപ്യ അഥ യഥാ ആജ്ഞപ്തി യുക്താഃ തേ അധികൃതാ നരാഃ । രമണീയേഷു ദേശേഷു ബഹു സ്വാദു ഫലേഷു ച ॥൨-൮൦-
പിന്നീട്, ഉത്തരവനുസരിച്ച് നിയമിതരായ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, രസകരവും മധുരഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
യോ നിവേശഃ തു അഭിപ്രേതഃ ഭരതസ്യ മഹാത്മനഃ । ഭൂയഃ തമ് ശോഭയാമ് ആസുര് ഭൂഷാഭിര് ഭൂഷണ ഉപമമ് ॥൨-൮൦-
മഹാത്മാവായ ഭരതൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന താവളം, ആഭരണങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, ഒരു രത്നംപോലെയും ഭംഗിയായി മാറ്റി.
നക്ഷത്രേഷു പ്രശസ്തേഷു മുഹൂര്തേഷു ച തദ്വിദഃ । നിവേശമ് സ്ഥാപയാമ് ആസുര് ഭരതസ്യ മഹാത്മനഃ ॥൨-൮൦-
ശുഭമായ നക്ഷത്രങ്ങളും സമയങ്ങളും തിരഞ്ഞെടുത്ത വിദഗ്ധർ, മഹാത്മാവായ ഭരതനുവേണ്ടി ആ താവളം സ്ഥാപിച്ചു.