ആശാമാശമ് സമാനാനാമ് ദീനാനാമൂര്ധ്വചക്ഷുഷാമ് । ആര്ഥിനാമ് വിതഥാമ് കുര്യാദ്യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
തുല്യരായവർക്കും ദു:ഖിതർക്കും പ്രതീക്ഷയോടെ നോക്കുന്നവർക്കും അപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കും അവൻ വ്യാജവാഗ്ദാനം ചെയ്യട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
മായയാ രമതാമ് നിത്യമ് പരുഷഃ പിശുനോഽശുചിഃ । രാജ്Jനോ ഭീത സ്ത്വധര്മാത്മാ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
അവൻ എല്ലായ്പോഴും കപടതയിൽ ആനന്ദിക്കട്ടെ, കഠിനനും പാരുഷ്യവാദിയും അശുദ്ധനും രാജാവിനെ ഭയപ്പെടുന്നവനും ധർമ്മം പാലിക്കാത്തവനും ആയിരിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ഋതുസ്നാതാമ് സതീമ് ഭാര്യാമൃതുകാലാനുരോധിനീമ് । അതിവര്തേത ദുഷ്ടാത്മാ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
പവിത്രയായ ഭാര്യയെ, അവളുടെ സമയത്ത്, കുളിച്ച ശേഷം, അവൻ അവകാശം ലംഘിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ദുഷ്ടഹൃദയൻ.
ധര്മദാരാന് പരിത്യജ്യ പരദാരാന്നി ഷേവതാമ് । ത്യക്തധര്മരതിര്മൂഢോ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ധർമ്മപത്നിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, അന്യസ്ത്രികളുമായി ചേർന്ന്, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സില്ലാതെ അവൻ ജീവിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവൻ.
വിപ്രലു പ്തപ്രജാതസ്യ ദുഷ്കൃതമ് ബ്രാഹ്മണസ്യ യത് । തദേവ പ്രതിപദ്യേത യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വംശം നഷ്ടപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണന് ലഭിക്കുന്ന പാപം അവന് ലഭിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
പാനീയദൂഷകേ പാപമ് തഥൈവ വിഷദായകേ । യത്തദേകഃ സ ലഭതാമ് യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ജലത്തെ മലിനമാക്കുന്നവനു ലഭിക്കുന്നതും വിഷം നൽകുന്നവനു ലഭിക്കുന്നതുമായ പാപം അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് അനുഭവിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ബ്രാഹ്മണായോദ്യതാമ് പൂജാമ് വിഹന്തു കലുഷേന്ദ്രിയഃ । ബാലവത്സാമ് ച ഗാമ് ദോഗ്ദു യസ്യര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ബ്രാഹ്മണനെക്കായി ഒരുക്കിയ പൂജ തടയുന്നവനും, കിടാവിനായി ഉള്ള പശുവിനെ തനിക്കായി പാൽകുറിയുന്നവനും, അശുദ്ധ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ളവനും ആയിരിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
തൃഷ്ണാര്തമ് സതി പാനീയേ വിപ്രലമ്ഭേന യോജയേത് । ലഭേത തസ്യ യത്പാപമ് യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വെള്ളം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും ദാഹംകൊണ്ടുള്ളവനെ വഞ്ചിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന പാപം അവന് ലഭിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ഭക്ത്യാ വിവദമാനേഷു മാര്ഗമാശ്രിത്യ പശ്യതഃ । തസ്യ പാപേന യുജ്യേത യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വിശ്വാസപൂർവ്വം വഴിയെ അന്വേഷിക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ അവൻ ഇരുന്ന്, അവരുടെ പാപത്തിൽ പങ്കാളിയാകട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
വിഹീനാമ് പതി പുത്രാഭ്യാമ് കൌസല്യാമ് പാര്ഥിവ ആത്മജഃ । ഏവമ് ആശ്വസയന്ന് ഏവ ദുഹ്ഖ ആര്തഃ നിപപാത ഹ ॥൨-൭൫-
ഭർത്താവിനെയും പുത്രനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട കൗസല്യ, ഇങ്ങനെ തന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി നിലംപതിച്ചു.
തഥാ തു ശപഥൈഃ കഷ്ടൈഃ ശപമാനമ് അചേതനമ് । ഭരതമ് ശോക സമ്തപ്തമ് കൌസല്യാ വാക്യമ് അബ്രവീത് ॥൨-൭൫-
ഇങ്ങനെ കഠിനമായ ശപഥങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്ന ഭരതനെ കണ്ടു, കൗസല്യ പറഞ്ഞു.
മമ ദുഹ്ഖമ് ഇദമ് പുത്ര ഭൂയഃ സമുപജായതേ । ശപഥൈഃ ശപമാനോ ഹി പ്രാണാന് ഉപരുണത്സി മേ ॥൨-൭൫-
മകനേ, നീ ഇങ്ങനെ ശപഥം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്റെ ദു:ഖം കൂടുതൽ കൂടുന്നു. ഈ ശപഥങ്ങൾ കൊണ്ട് നീ എന്റെ പ്രാണൻ തന്നെ എടുത്തുകളയുന്നു.
ദിഷ്ട്യാ ന ചലിതഃ ധര്മാത് ആത്മാ തേ സഹ ലക്ഷ്മണഃ । വത്സ സത്യ പ്രതിജ്ഞോ മേ സതാമ് ലോകാന് അവാപ്സ്യസി ॥൨-൭൫-
നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ, നീയും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറിയില്ല. സത്യവ്രതനായ എന്റെ മകനേ, നീ സത്പുരുഷന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ നേടും.
ഇത്യുക്ത്വാ ചാങ്കമാനീയ ഭരതമ് ഭ്രാതൃവത്സലമ് । പരിഷ്വജ്യ മഹാബാഹുമ് രുരോദ ഭൃശദുഃഖിതാ ॥൨-൭൫-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, സഹോദരന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഭരതനെ അമ്മ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, അതീവ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി കരഞ്ഞു.
ഏവമ് വിലപമാനസ്യ ദുഹ്ഖ ആര്തസ്യ മഹാത്മനഃ । മോഹാച് ച ശോക സമ്രോധാത് ബഭൂവ ലുലിതമ് മനഃ ॥൨-൭൫-
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും വിലപിച്ച മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സ്, മോഹത്തിലും ശോകം അടക്കുന്നതിനാലും, അലയടിച്ചു.
ലാലപ്യമാനസ്യ വിചേതനസ്യ । പ്രനഷ്ട ബുദ്ധേഃ പതിതസ്യ ഭൂമൌ । മുഹുര് മുഹുര് നിഹ്ശ്വസതഃ ച ദീര്ഘമ് । സാ തസ്യ ശോകേന ജഗാമ രാത്രിഃ ॥൨-൭൫-
ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജ്ഞാനം പോയ്, നിലത്ത് വീണു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴമായി ഉശിരിച്ചു, അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ആ രാത്രി കടന്നു.
thumb|ഷട്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷട്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്താറാം സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
തമ് ഏവമ് ശോക സമ്തപ്തമ് ഭരതമ് കേകയീ സുതമ് । ഉവാച വദതാമ് ശ്രേഷ്ഠോ വസിഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠ വാഗ് ഋഷിഃ ॥൨-൭൬-
ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന കേകയിയുടെ മകനായ ഭരതനോട്, വചനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹർഷിയുമായ വസിഷ്ഠൻ സംസാരിച്ചു.
അലമ് ശോകേന ഭദ്രമ് തേ രാജ പുത്ര മഹാ യശഃ । പ്രാപ്ത കാലമ് നര പതേഃ കുരു സമ്യാനമ് ഉത്തരമ് ॥൨-൭൬-
മഹാപ്രശസ്തനായ രാജകുമാരാ, ദുഃഖം മതിയാകട്ടെ; ഇപ്പോൾ സമയമായിരിക്കുന്നു, രാജാവിന്റെ അന്തിമകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കൂ.
വസിഷ്ഠസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ഭരതഃ ധാരണാമ് ഗതഃ । പ്രേത കാര്യാണി സര്വാണി കാരയാമ് ആസ ധര്മവിത് ॥൨-൭൬-
വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ മനസ്സു ശാന്തമാക്കി, ധർമ്മം അറിയുന്നവനായി, എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും നടത്താൻ തുടങ്ങി.
ഉദ്ധൃതമ് തൈല സമ്ക്ലേദാത് സ തു ഭൂമൌ നിവേശിതമ് । ആപീത വര്ണ വദനമ് പ്രസുപ്തമ് ഇവ ഭൂമിപമ് ॥൨-൭൬-
തൈലം കഴുകി പുറത്തെടുത്ത രാജാവിനെ നിലത്ത് ഇരുത്തി. അവന്റെ മുഖം നിറംകെട്ട്, ഉറങ്ങുന്നവനെപ്പോലെ അവിടെ കിടക്കുന്നു.
സമ്വേശ്യ ശയനേ ച അഗ്ര്യേ നാനാ രത്ന പരിഷ്കൃതേ । തതഃ ദശരഥമ് പുത്രഃ വിലലാപ സുദുഹ്ഖിതഃ ॥൨-൭൬-
നാനാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ പന്തലിൽ കിടത്തിയ ശേഷം, ദശരഥന്റെ മകൻ അതിവേദനയോടെ വിലപിച്ചു.
കിമ് തേ വ്യവസിതമ് രാജന് പ്രോഷിതേ മയ്യ് അനാഗതേ । വിവാസ്യ രാമമ് ധര്മജ്ഞമ് ലക്ഷ്മണമ് ച മഹാ ബലമ് ॥൨-൭൬-
രാജാവേ, ഞാൻ വിദൂരത്ത് ആയിരിക്കുമ്പോൾ നീ എന്താണ് തീരുമാനിച്ചത്? ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമനെയും ബലവാനായ ലക്ഷ്മണനെയും നീ വനവാസത്തിന് അയച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ക്വ യാസ്യസി മഹാ രാജ ഹിത്വാ ഇമമ് ദുഹ്ഖിതമ് ജനമ് । ഹീനമ് പുരുഷ സിമ്ഹേന രാമേണ അക്ലിഷ്ട കര്മണാ ॥൨-൭൬-
മഹാരാജാവേ, രാമനെന്ന പുരുഷസിംഹനെ ഇല്ലാതെ, ഈ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ വിട്ട് നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
യോഗ ക്ഷേമമ് തു തേ രാജന് കോ അസ്മിന് കല്പയിതാ പുരേ । ത്വയി പ്രയാതേ സ്വഃ താത രാമേ ച വനമ് ആശ്രിതേ ॥൨-൭൬-
രാജാവേ, നീ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കും രാമൻ വനത്തിലേക്കും പോയപ്പോൾ, ഈ നഗരത്തിന്റെ ക്ഷേമവും സംരക്ഷണവും ഇനി ആരാണ് നോക്കുക?
വിധവാ പൃഥിവീ രാജമ്സ് ത്വയാ ഹീനാ ന രാജതേ । ഹീന ചന്ദ്രാ ഇവ രജനീ നഗരീ പ്രതിഭാതി മാമ് ॥൨-൭൬-
രാജാവേ, നിന്നെ ഇല്ലാതെ ഭൂമി തിളങ്ങുന്നില്ല; ചന്ദ്രൻ ഇല്ലാത്ത രാത്രിപോലെയാണ് നഗരം എന്നെ കാണപ്പെടുന്നത്.
ഏവമ് വിലപമാനമ് തമ് ഭരതമ് ദീന മാനസമ് । അബ്രവീദ് വചനമ് ഭൂയോ വസിഷ്ഠഃ തു മഹാന് ഋഷിഃ ॥൨-൭൬-
ഇങ്ങനെ ദുഃഖഭാരത്തിൽ വിലപിച്ച ഭരതനോട്, മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രേത കാര്യാണി യാനി അസ്യ കര്തവ്യാനി വിശാമ്പതേഃ । താനി അവ്യഗ്രമ് മഹാ ബാഹോ ക്രിയതാമ് അവിചാരിതമ് ॥൨-൭൬-
ഈ മഹാരാജാവിന് ചെയ്യേണ്ട എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും, നീ വൈകാതെ, ധൈര്യത്തോടെ, നിർഭാഗ്യമായി നിർവ്വഹിക്കണം.
തഥാ ഇതി ഭരതഃ വാക്യമ് വസിഷ്ഠസ്യ അഭിപൂജ്യ തത് । ഋത്വിക് പുരോഹിത ആചാര്യാമ്സ് ത്വരയാമ് ആസ സര്വശഃ ॥൨-൭൬-
അങ്ങനെ ഭരതൻ വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ ആദരപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ച്, എല്ലാ പുരോഹിതന്മാരെയും ആചാര്യന്മാരെയും ഉടൻ വിളിച്ചു കൂട്ടി.
യേ തു അഗ്രതഃ നര ഇന്ദ്രസ്യാഗ്നി അഗാരാത് ബഹിഷ് കൃതാഃ । ഋത്വിഗ്ഭിര് യാജകൈഃ ചൈവ തേ ഹ്രിയന്തേ യഥാ വിധി ॥൨-൭൬-
നരേന്ദ്രന്റെ അഗ്നിഗൃഹത്തിന് പുറത്തു കാത്തിരുന്നവരെ, യജ്ഞികരും പുരോഹിതരും ആചാരപ്രകാരം അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.