കപാലപാണിഃ പൃഥിവീമടതാമ് ചീരസമ്വൃതഃ । ഭിക്സമാണോ യഥോന്മത്തോ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഹ് ॥൨-൭൫-
കൈയിൽ കപ്പാലം പിടിച്ച്, ചീന്തുടുത്ത്, ഭൂമിയിൽ ഭിക്ഷയെടുത്ത്, ഒരു ഭ്രാന്തൻപോലെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നവൻ ആകട്ടെ, ആര്യന്റെ സമ്മതം നേടിയവൻ.
പാനേ പ്രസക്തോ ഭവതു സ്ത്രീഷ്വക്ഷേഷു ച നിത്യശഃ । കാമ്ക്രോധാഭിഭൂതസ്തു യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
മദ്യം, സ്ത്രീകൾ, ജൂതം എന്നിവയിൽ എപ്പോഴും ആസ്വാദനമുണ്ടാകുന്നവനും, കാമം-കോപം എന്നിവയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവനും ആകട്ടെ, ആര്യന്റെ സമ്മതം നേടിയവൻ.
യസ്യ ധര്മേ മനോ ഭൂയാദധര്മമ് സ നിഷേവതാമ് । അപാത്രവര്ഷീ ഭവതു യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുണ്ടായിട്ടും അധർമ്മം ചെയ്യുന്നവനും, അയോഗ്യർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നവനും ആകട്ടെ, ആര്യന്റെ സമ്മതം നേടിയവൻ.
സമ്ചിതാന്യസ്യ വിത്താനി വിവിധാനി സഹസ്രശഃ । ദസ്യുഭിര്വിപ്രലുപ്യന്താമ് യശ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
അനേകം രൂപത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് സമ്പാദിച്ച ധനം കള്ളന്മാർ കവർന്നെടുക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ സമ്മതം നേടിയവൻ.
ഉഭേ സമ്ധ്യേ ശയാനസ്യ യത് പാപമ് പരികല്പ്യതേ । തച് ച പാപമ് ഭവേത് തസ്യ യസ്യ ആര്യോ അനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
രണ്ടു സന്ധ്യകളും ഉറങ്ങുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന പാപം, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന് ലഭിക്കട്ടെ.
യദ് അഗ്നി ദായകേ പാപമ് യത് പാപമ് ഗുരു തല്പഗേ । മിത്ര ദ്രോഹേ ച യത് പാപമ് തത് പാപമ് പ്രതിപദ്യതാമ് ॥൨-൭൫-
അഗ്നി സേവനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള പാപം, ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെ അപമാനിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള പാപം, സ്നേഹിതനെ വഞ്ചിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള പാപം—all അവന് ലഭിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ദേവതാനാമ് പിതൃഋണാമ് ച മാതാ പിത്രോസ് തഥൈവ ച । മാ സ്മ കാര്ഷീത് സ ശുശ്രൂഷാമ് യസ്യ ആര്യോ അനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ദേവന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും അമ്മയെയും അച്ഛനെയും സേവിക്കാൻ അവന് ഒരിക്കലും സാധിക്കരുത്, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
സതാമ് ലോകാത് സതാമ് കീര്ത്യാഃ സജ് ജുഷ്ടാത് കര്മണഃ തഥാ । ഭ്രശ്യതു ക്ഷിപ്രമ് അദ്യ ഏവ യസ്യ ആര്യോ അനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
സത്പുരുഷന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ നിന്നും അവരുടെ കീർത്തിയിൽ നിന്നുമാണ്, നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നുമാണ്, അവൻ ഇന്ന് തന്നെ വേഗത്തിൽ വീണുപോകട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
അപാസ്യ മാതൃശുശ്രൂഷാമനര്ഥേ സോഽവതിഷ്ഠതാമ് । ദീര്ഘബാഹുര്മഹാവക്ഷാ യസ്യാര്യോഽസുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
അമ്മയെ സേവിക്കുന്നതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്ത് പ്രയോജനവുമില്ലാതെ നില്ക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ദീർഘബാഹുവും വിശാലവക്ഷസ്സുമായവൻ.
ബഹുപുത്രോ ദരിദ്രശ്ച ജ്വരരോഗസമന്വിതഃ । സ ഭൂയാത്സതതക്ലേശീ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
അവനു പല പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നാലും ദരിദ്രനും ജ്വരരോഗം പിടിച്ചവനും എപ്പോഴും കഷ്ടപ്പെടുന്നവനും ആയിരിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ആശാമാശമ് സമാനാനാമ് ദീനാനാമൂര്ധ്വചക്ഷുഷാമ് । ആര്ഥിനാമ് വിതഥാമ് കുര്യാദ്യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
തുല്യരായവർക്കും ദു:ഖിതർക്കും പ്രതീക്ഷയോടെ നോക്കുന്നവർക്കും അപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കും അവൻ വ്യാജവാഗ്ദാനം ചെയ്യട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
മായയാ രമതാമ് നിത്യമ് പരുഷഃ പിശുനോഽശുചിഃ । രാജ്Jനോ ഭീത സ്ത്വധര്മാത്മാ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
അവൻ എല്ലായ്പോഴും കപടതയിൽ ആനന്ദിക്കട്ടെ, കഠിനനും പാരുഷ്യവാദിയും അശുദ്ധനും രാജാവിനെ ഭയപ്പെടുന്നവനും ധർമ്മം പാലിക്കാത്തവനും ആയിരിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ഋതുസ്നാതാമ് സതീമ് ഭാര്യാമൃതുകാലാനുരോധിനീമ് । അതിവര്തേത ദുഷ്ടാത്മാ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
പവിത്രയായ ഭാര്യയെ, അവളുടെ സമയത്ത്, കുളിച്ച ശേഷം, അവൻ അവകാശം ലംഘിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയ ദുഷ്ടഹൃദയൻ.
ധര്മദാരാന് പരിത്യജ്യ പരദാരാന്നി ഷേവതാമ് । ത്യക്തധര്മരതിര്മൂഢോ യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ധർമ്മപത്നിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, അന്യസ്ത്രികളുമായി ചേർന്ന്, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സില്ലാതെ അവൻ ജീവിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവൻ.
വിപ്രലു പ്തപ്രജാതസ്യ ദുഷ്കൃതമ് ബ്രാഹ്മണസ്യ യത് । തദേവ പ്രതിപദ്യേത യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വംശം നഷ്ടപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണന് ലഭിക്കുന്ന പാപം അവന് ലഭിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
പാനീയദൂഷകേ പാപമ് തഥൈവ വിഷദായകേ । യത്തദേകഃ സ ലഭതാമ് യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ജലത്തെ മലിനമാക്കുന്നവനു ലഭിക്കുന്നതും വിഷം നൽകുന്നവനു ലഭിക്കുന്നതുമായ പാപം അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് അനുഭവിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ബ്രാഹ്മണായോദ്യതാമ് പൂജാമ് വിഹന്തു കലുഷേന്ദ്രിയഃ । ബാലവത്സാമ് ച ഗാമ് ദോഗ്ദു യസ്യര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
ബ്രാഹ്മണനെക്കായി ഒരുക്കിയ പൂജ തടയുന്നവനും, കിടാവിനായി ഉള്ള പശുവിനെ തനിക്കായി പാൽകുറിയുന്നവനും, അശുദ്ധ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ളവനും ആയിരിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
തൃഷ്ണാര്തമ് സതി പാനീയേ വിപ്രലമ്ഭേന യോജയേത് । ലഭേത തസ്യ യത്പാപമ് യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വെള്ളം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും ദാഹംകൊണ്ടുള്ളവനെ വഞ്ചിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന പാപം അവന് ലഭിക്കട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
ഭക്ത്യാ വിവദമാനേഷു മാര്ഗമാശ്രിത്യ പശ്യതഃ । തസ്യ പാപേന യുജ്യേത യസ്യാര്യോഽനുമതേ ഗതഃ ॥൨-൭൫-
വിശ്വാസപൂർവ്വം വഴിയെ അന്വേഷിക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ അവൻ ഇരുന്ന്, അവരുടെ പാപത്തിൽ പങ്കാളിയാകട്ടെ, ആര്യന്റെ പുറപ്പെടലത്തിന് സമ്മതം നൽകിയവന്.
വിഹീനാമ് പതി പുത്രാഭ്യാമ് കൌസല്യാമ് പാര്ഥിവ ആത്മജഃ । ഏവമ് ആശ്വസയന്ന് ഏവ ദുഹ്ഖ ആര്തഃ നിപപാത ഹ ॥൨-൭൫-
ഭർത്താവിനെയും പുത്രനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട കൗസല്യ, ഇങ്ങനെ തന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി നിലംപതിച്ചു.
തഥാ തു ശപഥൈഃ കഷ്ടൈഃ ശപമാനമ് അചേതനമ് । ഭരതമ് ശോക സമ്തപ്തമ് കൌസല്യാ വാക്യമ് അബ്രവീത് ॥൨-൭൫-
ഇങ്ങനെ കഠിനമായ ശപഥങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്ന ഭരതനെ കണ്ടു, കൗസല്യ പറഞ്ഞു.
മമ ദുഹ്ഖമ് ഇദമ് പുത്ര ഭൂയഃ സമുപജായതേ । ശപഥൈഃ ശപമാനോ ഹി പ്രാണാന് ഉപരുണത്സി മേ ॥൨-൭൫-
മകനേ, നീ ഇങ്ങനെ ശപഥം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്റെ ദു:ഖം കൂടുതൽ കൂടുന്നു. ഈ ശപഥങ്ങൾ കൊണ്ട് നീ എന്റെ പ്രാണൻ തന്നെ എടുത്തുകളയുന്നു.
ദിഷ്ട്യാ ന ചലിതഃ ധര്മാത് ആത്മാ തേ സഹ ലക്ഷ്മണഃ । വത്സ സത്യ പ്രതിജ്ഞോ മേ സതാമ് ലോകാന് അവാപ്സ്യസി ॥൨-൭൫-
നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ, നീയും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറിയില്ല. സത്യവ്രതനായ എന്റെ മകനേ, നീ സത്പുരുഷന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ നേടും.
ഇത്യുക്ത്വാ ചാങ്കമാനീയ ഭരതമ് ഭ്രാതൃവത്സലമ് । പരിഷ്വജ്യ മഹാബാഹുമ് രുരോദ ഭൃശദുഃഖിതാ ॥൨-൭൫-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, സഹോദരന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഭരതനെ അമ്മ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, അതീവ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി കരഞ്ഞു.
ഏവമ് വിലപമാനസ്യ ദുഹ്ഖ ആര്തസ്യ മഹാത്മനഃ । മോഹാച് ച ശോക സമ്രോധാത് ബഭൂവ ലുലിതമ് മനഃ ॥൨-൭൫-
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിലും വേദനയിലും വിലപിച്ച മഹാത്മാവിന്റെ മനസ്സ്, മോഹത്തിലും ശോകം അടക്കുന്നതിനാലും, അലയടിച്ചു.
ലാലപ്യമാനസ്യ വിചേതനസ്യ । പ്രനഷ്ട ബുദ്ധേഃ പതിതസ്യ ഭൂമൌ । മുഹുര് മുഹുര് നിഹ്ശ്വസതഃ ച ദീര്ഘമ് । സാ തസ്യ ശോകേന ജഗാമ രാത്രിഃ ॥൨-൭൫-
ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജ്ഞാനം പോയ്, നിലത്ത് വീണു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴമായി ഉശിരിച്ചു, അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ആ രാത്രി കടന്നു.
thumb|ഷട്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷട്സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്താറാം സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
തമ് ഏവമ് ശോക സമ്തപ്തമ് ഭരതമ് കേകയീ സുതമ് । ഉവാച വദതാമ് ശ്രേഷ്ഠോ വസിഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠ വാഗ് ഋഷിഃ ॥൨-൭൬-
ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന കേകയിയുടെ മകനായ ഭരതനോട്, വചനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹർഷിയുമായ വസിഷ്ഠൻ സംസാരിച്ചു.
അലമ് ശോകേന ഭദ്രമ് തേ രാജ പുത്ര മഹാ യശഃ । പ്രാപ്ത കാലമ് നര പതേഃ കുരു സമ്യാനമ് ഉത്തരമ് ॥൨-൭൬-
മഹാപ്രശസ്തനായ രാജകുമാരാ, ദുഃഖം മതിയാകട്ടെ; ഇപ്പോൾ സമയമായിരിക്കുന്നു, രാജാവിന്റെ അന്തിമകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കൂ.
വസിഷ്ഠസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ഭരതഃ ധാരണാമ് ഗതഃ । പ്രേത കാര്യാണി സര്വാണി കാരയാമ് ആസ ധര്മവിത് ॥൨-൭൬-
വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ മനസ്സു ശാന്തമാക്കി, ധർമ്മം അറിയുന്നവനായി, എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും നടത്താൻ തുടങ്ങി.