ഏഷ ത്വിദാനീമേവാഹമപ്രിയാര്ഥമ് തവനഘമ് । നിവര്തയിഷ്യാമി വനാത് ഭ്രാതരമ് സ്വജന പ്രിയമ് ॥൨-൭൩-
ഇപ്പോൾ, നിന്റെ കാരണത്താൽ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഈ കാര്യം ഞാൻ ചെയ്യും: നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന് പ്രിയനായ സഹോദരനെ വനത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
നിവര്തയിത്വാ രാമമ് ച തസ്യാഹമ് ദീപ്തതേജനഃ । ദാസഭൂതോ ഭവിഷ്യാമി സുസ്ഥിരേണാന്തരാത്മനാ ॥൨-൭൩-
രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം, ഞാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവന്റെ വിശ്വസ്തനായ ദാസനായി ജീവിക്കും.
ഇതി ഏവമ് ഉക്ത്വാ ഭരതഃ മഹാത്മാ । പ്രിയ ഇതരൈഃ വാക്യ ഗണൈഅഃ തുദമ്സ് താമ് । ശോക ആതുരഃ ച അപി നനാദ ഭൂയഃ । സിമ്ഹോ യഥാ പര്വത ഗഹ്വരസ്ഥഃ ॥൨-൭൩-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ ഭരതൻ, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നുവെങ്കിലും, കടുത്ത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ വേദനിപ്പിച്ചു, വീണ്ടും പർവ്വതഗുഹയിൽ ഉള്ള സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു.
thumb|ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയ്യോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
താമ് തഥാ ഗര്ഹയിത്വാ തു മാതരമ് ഭരതഃ തദാ । രോഷേണ മഹതാ ആവിഷ്ടഃ പുനര് ഏവ അബ്രവീദ് വചഃ ॥൨-൭൪-
അങ്ങനെ അമ്മയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഭരതൻ വലിയ കോപത്തിൽ ആകയാൽ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യാത് ഭ്രമ്ശസ്വ കൈകേയി നൃശമ്സേ ദുഷ്ട ചാരിണി । പരിത്യക്താ ച ധര്മേണ മാ മൃതമ് രുദതീ ഭവ ॥൨-൭൪-
കൈകേയി, ക്രൂരളേ, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവളേ, നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുക. നീ ധർമ്മം വിട്ടുപോയവളാണ്; കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മരിക്കേണ്ട.
കിമ് നു തേ അദൂഷയദ് രാജാ രാമഃ വാ ഭൃശ ധാര്മികഃ । യയോഃ മൃത്യുര് വിവാസഃ ച ത്വത് കൃതേ തുല്യമ് ആഗതൌ ॥൨-൭൪-
രാജാവോ, അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ രാമനോ, നിനക്ക് എന്ത് ദോഷം ചെയ്തു? നിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ ഇരുവർക്കും ഒരുപോലെ മരണവും വനവാസവും സംഭവിച്ചു.
ഭ്രൂണഹത്യാമ് അസി പ്രാപ്താ കുലസ്യ അസ്യ വിനാശനാത് । കൈകേയി നരകമ് ഗച്ച മാ ച ഭര്തുഃ സലോകതാമ് ॥൨-൭൪-
നീ ഈ കുടുംബം നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, ഗർഭഹത്യയുടെ പാപം നിനക്കുണ്ട്. കൈകേയി, നീ നരകത്തിൽ പോകുക; ഭർത്താവിന്റെ ലോകം നേടേണ്ട.
യത്ത്വയാ ഹീദൃശമ് പാപമ് കൃതമ് ഘോരേണ കര്മണാ । സര്വലോകപ്രിയമ് ഹിത്വാ മമാപ്യാപാദിതമ് ഭയമ് ॥൨-൭൪-
നീ ചെയ്ത ഈ ഭയങ്കര പാപംകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകത്തിനും പ്രിയനായവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എനിക്ക് പോലും ഭയം ഉണ്ടാക്കി.
ത്വത് കൃതേ മേ പിതാ വൃത്തഃ രാമഃ ച അരണ്യമ് ആശ്രിതഃ । അയശോ ജീവ ലോകേ ച ത്വയാ അഹമ് പ്രതിപാദിതഃ ॥൨-൭൪-
നിന്റെ കാരണത്താൽ, എന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ചു, രാമൻ വനത്തിൽ പോയി. ഈ ലോകത്ത് നീ എന്നെ അപകീർത്തിയിലാക്കി.
മാതൃ രൂപേ മമ അമിത്രേ നൃശമ്സേ രാജ്യ കാമുകേ । ന തേ അഹമ് അഭിഭാഷ്യോ അസ്മി ദുര്വൃത്തേ പതി ഘാതിനി ॥൨-൭൪-
നീ അമ്മയുടെ രൂപത്തിൽ എനിക്ക് ശത്രുവാണ്, ക്രൂരളും രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും. ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള ഭർത്താവിനെ നശിപ്പിച്ചവളേ, ഞാൻ നിന്നോട് സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല.
കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച യാഃ ച അന്യാ മമ മാതരഃ । ദുഹ്ഖേന മഹതാ ആവിഷ്ടാഃ ത്വാമ് പ്രാപ്യ കുല ദൂഷിണീമ് ॥൨-൭൪-
കൗസല്യയും സുമിത്രയും മറ്റു അമ്മമാരും, വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു; നീ കുടുംബത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തിയത് കൊണ്ടാണ് അവർക്കിതു സംഭവിച്ചത്.
ന ത്വമ് അശ്വ പതേഃ കന്യാ ധര്മ രാജസ്യ ധീമതഃ । രാക്ഷസീ തത്ര ജാതാ അസി കുല പ്രധ്വമ്സിനീ പിതുഃ ॥൨-൭൪-
നീ അശ്വമേധയാഗം നടത്തിയ ധാർമികനും ബുദ്ധിമാനുമായ രാജാവിന്റെ മകൾ അല്ല; പിതാവിന്റെ വംശം നശിപ്പിക്കാൻ ജനിച്ച ഒരു ദാനവിയാണ് നീ.
യത് ത്വയാ ധാര്മികോ രാമഃ നിത്യമ് സത്യ പരായണഃ । വനമ് പ്രസ്ഥാപിതഃ ദുഹ്ഖാത് പിതാ ച ത്രിദിവമ് ഗതഃ ॥൨-൭൪-
നിന്റെ കാരണമാണ് സത്യം പാലിക്കുന്നതിലും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതുമായ രാമൻ ദുഃഖത്തോടെ വനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടത്; നമ്മുടെ അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയതും അതുകൊണ്ടാണ്.
യത് പ്രധാനാ അസി തത് പാപമ് മയി പിത്രാ വിനാ കൃതേ । ഭ്രാതൃഭ്യാമ് ച പരിത്യക്തേ സര്വ ലോകസ്യ ച അപ്രിയേ ॥൨-൭൪-
ഇങ്ങനെയുള്ള പാപം ചെയ്തതിനാലാണ് നീ ഇപ്പോൾ പ്രധാനിയായിരിക്കുന്നത്; അച്ഛനില്ലാതെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചവളായി, സഹോദരന്മാർക്കും ലോകത്തൊട്ടാകെയും അനിഷ്ടയായവളായി നീ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
കൌസല്യാമ് ധര്മ സമ്യുക്താമ് വിയുക്താമ് പാപ നിശ്ചയേ । കൃത്വാ കമ് പ്രാപ്സ്യസേ തു അദ്യ ലോകമ് നിരയ ഗാമിനീ ॥൨-൭൪-
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച കൗസല്യയെ, പാപം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ച നീ, മകനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയപ്പോൾ, ഇന്നെവിടേക്ക് നീ പോകും? നീ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
കിമ് ന അവബുധ്യസേ ക്രൂരേ നിയതമ് ബന്ധു സമ്ശ്രയമ് । ജ്യേഷ്ഠമ് പിതൃ സമമ് രാമമ് കൌസല്യായ ആത്മ സമ്ഭവമ് ॥൨-൭൪-
ക്രൂരയായ നീ, കുടുംബത്തിനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ആശ്രയം അച്ഛനോട് തുല്യനായ, കൗസല്യയുടെ മകനായ മൂത്തവൻ രാമനാണെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ?
അന്ഗ പ്രത്യന്ഗജഃ പുത്രഃ ഹൃദയാച് ച അപി ജായതേ । തസ്മാത് പ്രിയതരഃ മാതുഃ പ്രിയത്വാന് ന തു ബാന്ധവഃ ॥൨-൭൪-
മകനെ അമ്മയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുമാണ് ജനിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് മകൻ അമ്മയ്ക്ക് ബന്ധുക്കളെക്കാൾ പ്രിയനായത്, വെറും ബന്ധം കൊണ്ടല്ല.
അന്യദാ കില ധര്മജ്ഞാ സുരഭിഃ സുര സമ്മതാ । വഹമാനൌ ദദര്ശ ഉര്വ്യാമ് പുത്രൌ വിഗത ചേതസൌ ॥൨-൭൪-
ഒരു ദിവസം, ധർമ്മം അറിയുന്നവളും ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയങ്കരിയുമായ സുരഭി ഭൂമിയിൽ അവളുടെ രണ്ടു മക്കളെ ക്ഷീണിച്ച് ബോധംകെട്ട നിലയിൽ കിടക്കുന്നതു കണ്ടു.
താവ് അര്ധ ദിവസേ ശ്രാന്തൌ ദൃഷ്ട്വാ പുത്രൌ മഹീ തലേ । രുരോദ പുത്ര ശോകേന ബാഷ്പ പര്യാകുല ഈക്ഷണാ ॥൨-൭൪-
അർദ്ധദിവസത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്ന മക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ, മക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് അവൾ കരഞ്ഞു.
അധസ്താത് വ്രജതഃ തസ്യാഃ സുര രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ । ബിന്ദവഃ പതിതാ ഗാത്രേ സൂക്ഷ്മാഃ സുരഭി ഗന്ധിനഃ ॥൨-൭൪-
ആ മഹാത്മാവായ ദേവരാജാവിന്റെ താഴെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, സുരഭിയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് സുഗന്ധമുള്ള ചെറുതായിട്ടുള്ള തുള്ളികൾ വീണു.
ഇന്ദ്രോഽപ്യശ്രുനിപാതമ് തമ് സ്വഗാത്രേ പുണ്യഗന്ധിനമ് । സുരഭിമ് മന്യതേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൂയസീമ് താമ് സുരേശ്വരഃ ॥൨-൭൪-
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ആ സുഗന്ധമുള്ള കണ്ണുനീർ വീഴുന്നത് കണ്ട ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ, സുരഭിയെ കൂടുതൽ മാന്യമായി കണക്കാക്കി.
നിരീക്സമാണഃ ശക്രസ്താമ് ദദര്ശ സുരഭിമ് സ്ഥിതാമ് । ആകാശേ വിഷ്ഠിതാമ് ദീനാമ് രുദതീമ് ഭൃശദുഃഖിതാമ് ॥൨-൭൪-
ശക്രൻ അവളെ നോക്കി; ആകാശത്ത് നില്ക്കുന്ന, ദുഃഖിതയായി കരയുന്ന സുരഭിയെ അവൻ കണ്ടു.
താമ് ദൃഷ്ട്വാ ശോക സമ്തപ്താമ് വജ്ര പാണിര് യശസ്വിനീമ് । ഇന്ദ്രഃ പ്രാന്ജലിര് ഉദ്വിഗ്നഃ സുര രാജോ അബ്രവീദ് വചഃ ॥൨-൭൪-
ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന സുരഭിയെ കണ്ടപ്പോൾ, വജ്രായുധം കൈവശമുള്ള പ്രശസ്തനായ ഇന്ദ്രൻ ഭയത്തോടെ കൈകൂപ്പി അവളോട് പറഞ്ഞു.
ഭയമ് കച്ചിന് ന ച അസ്മാസു കുതശ്ചിത് വിദ്യതേ മഹത് । കുതഃ നിമിത്തഃ ശോകഃ തേ ബ്രൂഹി സര്വ ഹിത ഏഷിണി ॥൨-൭൪-
'നമ്മളിൽ നിന്ന് എവിടെയും വലിയ ഭയം ഇല്ലല്ലോ? എന്താണ് നിനക്ക് ഈ ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്നു പറയൂ, എല്ലാവർക്കും നല്ലത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവളേ.'
ഏവമ് ഉക്താ തു സുരഭിഃ സുര രാജേന ധീമതാ । പത്യുവാച തതഃ ധീരാ വാക്യമ് വാക്യ വിശാരദാ ॥൨-൭൪-
ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിമാനായ ദേവരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വാക്കിൽ പാടവമുള്ള ധീരയായ സുരഭി ഇന്ദ്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശാന്തമ് പാതമ് ന വഃ കിമ്ചിത് കുതശ്ചിത് അമര അധിപ । അഹമ് തു മഗ്നൌ ശോചാമി സ്വ പുത്രൌ വിഷമേ സ്ഥിതൌ ॥൨-൭൪-
'ദേവന്മാരുടെ രാജാവേ, നിങ്ങള്ക്ക് എവിടെയും നിന്ന് യാതൊരു അപകടവും ഇല്ല; പക്ഷേ, ദുരിതത്തിൽ കഴിയുന്ന എന്റെ സ്വന്തം മക്കളെക്കുറിച്ചാണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്.'
ഏതൌ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷൌ ദീനൌ സൂര്യ രശ്മി പ്രതാപിനൌ । അര്ധ്യമാനൌ ബലീ വര്ദൌ കര്ഷകേണ സുര അധിപ ॥൨-൭൪-
'ഇവരെ ഇങ്ങനെ ക്ഷീണിച്ചും ദുർബലരായും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ കത്തിയും, കർഷകൻ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിൽ തളർന്നു കിടക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ ദേവരാജാവേ, ഞാൻ ദു:ഖിക്കുന്നു.'
മമ കായാത് പ്രസൂതൌ ഹി ദുഹ്ഖിതൌ ഭാര പീഡിതൌ । യൌ ദൃഷ്ട്വാ പരിതപ്യേ അഹമ് ന അസ്തി പുത്ര സമഃ പ്രിയഃ ॥൨-൭൪-
'എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, ബുദ്ധിമുട്ടിലും ഭാരത്തിൽ തളർന്നും കിടക്കുന്ന ഈ മക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ വേദനിക്കുന്നു; മകനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടത് മറ്റൊന്നുമില്ല.'
യസ്യാഃ പുത്ര സഹസ്ത്രൈസ്തു കൃത്സ്നമ് വ്യാപ്തമിദമ് ജഗത് । താമ് ദൃഷ്ട്വാ രുദതീമ് ശക്രോ ന സുതാന്മന്യതേ പരമ് ॥൨-൭൪-
'ആയിരം മക്കൾ കൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിറച്ചവളായ സുരഭിയെ കരയുന്നത് കണ്ടിട്ടും, ശക്രൻ മകനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി മറ്റാരെയും കണക്കാക്കുന്നില്ല.'