സോ അഹമ് കഥമ് ഇമമ് ഭാരമ് മഹാ ധുര്യ സമുദ്യതമ് । ദമ്യോ ധുരമ് ഇവ ആസാദ്യ സഹേയമ് കേന ച ഓജസാ ॥൨-൭൩-
ഇത്ര വലിയ ഭാരവും കഷ്ടവും എങ്ങനെ ഞാൻ സഹിക്കണം? ഒരു ദുർബലമായ മൃഗം വലിയ ചുമടു വഹിക്കുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്?
അഥ വാ മേ ഭവേത് ശക്തിര് യോഗൈഃ ബുദ്ധി ബലേന വാ । സകാമാമ് ന കരിഷ്യാമി ത്വാമ് അഹമ് പുത്ര ഗര്ധിനീമ് ॥൨-൭൩-
എനിക്ക് യോഗശക്തിയോ ബുദ്ധിബലമോ ഉണ്ടായാലും, മകനോടുള്ള അത്യാഗ്രഹമുള്ള നിന്നെ ഞാൻ ഒരിക്കലും സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല.
ന മേ വികാങ്ഖാ ജായേത ത്യക്തുമ് ത്വാമ് പാപനിശ്ചയാമ് । യദി രാമസ്യ നാവേക്ഷാ ത്വയി സ്യാന്മാതൃവത്സദാ ॥൨-൭൩-
നീ പാപസങ്കല്പമുള്ളവളാണെങ്കിലും, രാമൻ എപ്പോഴും നിന്നെ അമ്മയെന്നു ബോധ്യപ്പെടുമെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഒരിക്കലും മനസ്സില്ല.
ഉത്പന്നാ തു കഥമ് ബുദ്ധിസ്തവേയമ് പാപദര്ശിനി । സാധുചാരിത്രവിഭ്രാഷ്ടേ പൂര്വേഷാമ് നോ വിഗര്ഹിതാ ॥൨-൭൩-
സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയി, പാപം കാണുന്നവളായ നിന്നിൽ, നമ്മുടെ മൂപ്പന്മാർ കുറ്റം പറഞ്ഞ ഈ ചിന്ത എങ്ങിനെയാണ് ഉദിച്ചുവന്നത്?
അസ്മിന് കുലേ ഹി സര്വേഷാമ് ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേഽഭിഷിച്യതേ । അപരേ ഭ്രാതരസ്തസ്മിന് പ്രവര്തന്തേ സമാഹിതാഃ ॥൨-൭൩-
ഈ വംശത്തിൽ എപ്പോഴും മൂത്തവനെയാണ് രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. മറ്റു സഹോദരന്മാർ അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ന ഹി മന്യേ നൃശസേ ത്വമ് രാജധര്മമവേക്ഷസേ । ഗതിമ് വാ ന വിജാനാസി രാജവൃത്തസ്യ ശാശ്വതീമ് ॥൨-൭൩-
നീ നീതിമാനല്ലെന്നും, രാജധർമ്മം പാലിക്കുന്നില്ലെന്നും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. രാജാവിന്റെ ശാശ്വതമായ ആചാരങ്ങൾക്കും നീ വഴികാട്ടുന്നില്ല.
സതതമ് രാജവൃത്തേ ഹി ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേഽഭിഷിച്യതേ । രാജ്ഞാമേതത്സമമ് തത്സ്യാദിക്ഷ്വാകൂണാമ് വിശേഷതഃ ॥൨-൭൩-
രാജവംശത്തിൽ എപ്പോഴും മൂത്തവനെയാണ് രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. രാജാക്കന്മാരിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇക്ഷ്വാകുക്കളിൽ, ഇതാണ് പതിവ്.
തേഷാമ് ധര്മൈകരക്ഷാണാമ് കുലചാരിത്രയോഗിനാമ് । അത്ര ചാരിത്രശൌണ്ഡീര്യമ് ത്വാമ് പ്രാപ്യ വിനിവര്തതമ് ॥൨-൭൩-
ധർമ്മം മാത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും കുടുംബാചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലും ഉറച്ചവരുടെ ആ ആചാരഗൗരവം നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ഇല്ലാതായി.
തവാപി സുമഹാഭാഗാ ജനേന്ദ്രാഃ കുലപൂര്വഗാഃ । ബുദ്ധേര്മോഹഃ കഥമയമ് സമ്ഭൂതസ്ത്വയി ഗര്ഹിതഃ ॥൨-൭൩-
നിനക്ക് മഹത്വമുള്ള രാജാക്കന്മാരാണ് പൂർവ്വികർ. എങ്കിലും, ഈ അപമാനകരമായ ഭ്രമം എങ്ങനെ നിന്റെ മനസ്സിൽ പിറവിയെടുത്തു?
ന തു കാമമ് കരിഷ്യാമി തവാഽഹ്മ് പാപനിശ്ചയേ । ത്വയാ വ്യസനമാരബ്ധമ് ജീവിതാന്തകരമ് മമ ॥൨-൭൩-
നീ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവളായതിനാൽ, നിന്റെ മോഹം ഞാൻ നിറവേറ്റില്ല. നീ തുടങ്ങിയ ഈ ദുരന്തം എന്നെ മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
ഏഷ ത്വിദാനീമേവാഹമപ്രിയാര്ഥമ് തവനഘമ് । നിവര്തയിഷ്യാമി വനാത് ഭ്രാതരമ് സ്വജന പ്രിയമ് ॥൨-൭൩-
ഇപ്പോൾ, നിന്റെ കാരണത്താൽ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഈ കാര്യം ഞാൻ ചെയ്യും: നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന് പ്രിയനായ സഹോദരനെ വനത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
നിവര്തയിത്വാ രാമമ് ച തസ്യാഹമ് ദീപ്തതേജനഃ । ദാസഭൂതോ ഭവിഷ്യാമി സുസ്ഥിരേണാന്തരാത്മനാ ॥൨-൭൩-
രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം, ഞാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവന്റെ വിശ്വസ്തനായ ദാസനായി ജീവിക്കും.
ഇതി ഏവമ് ഉക്ത്വാ ഭരതഃ മഹാത്മാ । പ്രിയ ഇതരൈഃ വാക്യ ഗണൈഅഃ തുദമ്സ് താമ് । ശോക ആതുരഃ ച അപി നനാദ ഭൂയഃ । സിമ്ഹോ യഥാ പര്വത ഗഹ്വരസ്ഥഃ ॥൨-൭൩-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ ഭരതൻ, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നുവെങ്കിലും, കടുത്ത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ വേദനിപ്പിച്ചു, വീണ്ടും പർവ്വതഗുഹയിൽ ഉള്ള സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു.
thumb|ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയ്യോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
താമ് തഥാ ഗര്ഹയിത്വാ തു മാതരമ് ഭരതഃ തദാ । രോഷേണ മഹതാ ആവിഷ്ടഃ പുനര് ഏവ അബ്രവീദ് വചഃ ॥൨-൭൪-
അങ്ങനെ അമ്മയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഭരതൻ വലിയ കോപത്തിൽ ആകയാൽ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യാത് ഭ്രമ്ശസ്വ കൈകേയി നൃശമ്സേ ദുഷ്ട ചാരിണി । പരിത്യക്താ ച ധര്മേണ മാ മൃതമ് രുദതീ ഭവ ॥൨-൭൪-
കൈകേയി, ക്രൂരളേ, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവളേ, നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുക. നീ ധർമ്മം വിട്ടുപോയവളാണ്; കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മരിക്കേണ്ട.
കിമ് നു തേ അദൂഷയദ് രാജാ രാമഃ വാ ഭൃശ ധാര്മികഃ । യയോഃ മൃത്യുര് വിവാസഃ ച ത്വത് കൃതേ തുല്യമ് ആഗതൌ ॥൨-൭൪-
രാജാവോ, അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ രാമനോ, നിനക്ക് എന്ത് ദോഷം ചെയ്തു? നിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ ഇരുവർക്കും ഒരുപോലെ മരണവും വനവാസവും സംഭവിച്ചു.
ഭ്രൂണഹത്യാമ് അസി പ്രാപ്താ കുലസ്യ അസ്യ വിനാശനാത് । കൈകേയി നരകമ് ഗച്ച മാ ച ഭര്തുഃ സലോകതാമ് ॥൨-൭൪-
നീ ഈ കുടുംബം നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, ഗർഭഹത്യയുടെ പാപം നിനക്കുണ്ട്. കൈകേയി, നീ നരകത്തിൽ പോകുക; ഭർത്താവിന്റെ ലോകം നേടേണ്ട.
യത്ത്വയാ ഹീദൃശമ് പാപമ് കൃതമ് ഘോരേണ കര്മണാ । സര്വലോകപ്രിയമ് ഹിത്വാ മമാപ്യാപാദിതമ് ഭയമ് ॥൨-൭൪-
നീ ചെയ്ത ഈ ഭയങ്കര പാപംകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകത്തിനും പ്രിയനായവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എനിക്ക് പോലും ഭയം ഉണ്ടാക്കി.
ത്വത് കൃതേ മേ പിതാ വൃത്തഃ രാമഃ ച അരണ്യമ് ആശ്രിതഃ । അയശോ ജീവ ലോകേ ച ത്വയാ അഹമ് പ്രതിപാദിതഃ ॥൨-൭൪-
നിന്റെ കാരണത്താൽ, എന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ചു, രാമൻ വനത്തിൽ പോയി. ഈ ലോകത്ത് നീ എന്നെ അപകീർത്തിയിലാക്കി.
മാതൃ രൂപേ മമ അമിത്രേ നൃശമ്സേ രാജ്യ കാമുകേ । ന തേ അഹമ് അഭിഭാഷ്യോ അസ്മി ദുര്വൃത്തേ പതി ഘാതിനി ॥൨-൭൪-
നീ അമ്മയുടെ രൂപത്തിൽ എനിക്ക് ശത്രുവാണ്, ക്രൂരളും രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും. ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള ഭർത്താവിനെ നശിപ്പിച്ചവളേ, ഞാൻ നിന്നോട് സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല.
കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച യാഃ ച അന്യാ മമ മാതരഃ । ദുഹ്ഖേന മഹതാ ആവിഷ്ടാഃ ത്വാമ് പ്രാപ്യ കുല ദൂഷിണീമ് ॥൨-൭൪-
കൗസല്യയും സുമിത്രയും മറ്റു അമ്മമാരും, വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു; നീ കുടുംബത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തിയത് കൊണ്ടാണ് അവർക്കിതു സംഭവിച്ചത്.
ന ത്വമ് അശ്വ പതേഃ കന്യാ ധര്മ രാജസ്യ ധീമതഃ । രാക്ഷസീ തത്ര ജാതാ അസി കുല പ്രധ്വമ്സിനീ പിതുഃ ॥൨-൭൪-
നീ അശ്വമേധയാഗം നടത്തിയ ധാർമികനും ബുദ്ധിമാനുമായ രാജാവിന്റെ മകൾ അല്ല; പിതാവിന്റെ വംശം നശിപ്പിക്കാൻ ജനിച്ച ഒരു ദാനവിയാണ് നീ.
യത് ത്വയാ ധാര്മികോ രാമഃ നിത്യമ് സത്യ പരായണഃ । വനമ് പ്രസ്ഥാപിതഃ ദുഹ്ഖാത് പിതാ ച ത്രിദിവമ് ഗതഃ ॥൨-൭൪-
നിന്റെ കാരണമാണ് സത്യം പാലിക്കുന്നതിലും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതുമായ രാമൻ ദുഃഖത്തോടെ വനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടത്; നമ്മുടെ അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയതും അതുകൊണ്ടാണ്.
യത് പ്രധാനാ അസി തത് പാപമ് മയി പിത്രാ വിനാ കൃതേ । ഭ്രാതൃഭ്യാമ് ച പരിത്യക്തേ സര്വ ലോകസ്യ ച അപ്രിയേ ॥൨-൭൪-
ഇങ്ങനെയുള്ള പാപം ചെയ്തതിനാലാണ് നീ ഇപ്പോൾ പ്രധാനിയായിരിക്കുന്നത്; അച്ഛനില്ലാതെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചവളായി, സഹോദരന്മാർക്കും ലോകത്തൊട്ടാകെയും അനിഷ്ടയായവളായി നീ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
കൌസല്യാമ് ധര്മ സമ്യുക്താമ് വിയുക്താമ് പാപ നിശ്ചയേ । കൃത്വാ കമ് പ്രാപ്സ്യസേ തു അദ്യ ലോകമ് നിരയ ഗാമിനീ ॥൨-൭൪-
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച കൗസല്യയെ, പാപം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ച നീ, മകനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയപ്പോൾ, ഇന്നെവിടേക്ക് നീ പോകും? നീ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
കിമ് ന അവബുധ്യസേ ക്രൂരേ നിയതമ് ബന്ധു സമ്ശ്രയമ് । ജ്യേഷ്ഠമ് പിതൃ സമമ് രാമമ് കൌസല്യായ ആത്മ സമ്ഭവമ് ॥൨-൭൪-
ക്രൂരയായ നീ, കുടുംബത്തിനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ആശ്രയം അച്ഛനോട് തുല്യനായ, കൗസല്യയുടെ മകനായ മൂത്തവൻ രാമനാണെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ?
അന്ഗ പ്രത്യന്ഗജഃ പുത്രഃ ഹൃദയാച് ച അപി ജായതേ । തസ്മാത് പ്രിയതരഃ മാതുഃ പ്രിയത്വാന് ന തു ബാന്ധവഃ ॥൨-൭൪-
മകനെ അമ്മയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുമാണ് ജനിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് മകൻ അമ്മയ്ക്ക് ബന്ധുക്കളെക്കാൾ പ്രിയനായത്, വെറും ബന്ധം കൊണ്ടല്ല.
അന്യദാ കില ധര്മജ്ഞാ സുരഭിഃ സുര സമ്മതാ । വഹമാനൌ ദദര്ശ ഉര്വ്യാമ് പുത്രൌ വിഗത ചേതസൌ ॥൨-൭൪-
ഒരു ദിവസം, ധർമ്മം അറിയുന്നവളും ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയങ്കരിയുമായ സുരഭി ഭൂമിയിൽ അവളുടെ രണ്ടു മക്കളെ ക്ഷീണിച്ച് ബോധംകെട്ട നിലയിൽ കിടക്കുന്നതു കണ്ടു.
താവ് അര്ധ ദിവസേ ശ്രാന്തൌ ദൃഷ്ട്വാ പുത്രൌ മഹീ തലേ । രുരോദ പുത്ര ശോകേന ബാഷ്പ പര്യാകുല ഈക്ഷണാ ॥൨-൭൪-
അർദ്ധദിവസത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്ന മക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ, മക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് അവൾ കരഞ്ഞു.