ത്വാമ് പ്രാപ്യ ഹി പിതാ മേ.ദ്യ സത്യസന്ധോ മഹായശാഃ । തീവ്രദുഃഖാഭിസമ്തപ്തോ വൃത്തോ ദശരഥോ നൃപഃ ॥൨-൭൩-
സത്യനിഷ്ഠനും മഹത്വമുള്ളവനുമായ എന്റെ അച്ഛൻ നിന്നെ കണ്ടതോടെ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ കത്തിപ്പോയി, ദശരഥൻ അങ്ങനെ മരിച്ചുപോയി.
വിനാശിതോ മഹാരാജഃ പിതാ മേ ധര്മവത്സലഃ । കസ്മാത്പ്രവ്രാജിതോ രാമഃ കസ്മാദേവ വനമ് ഗതഃ ॥൨-൭൩-
ധർമ്മപ്രിയനായ എന്റെ അച്ഛൻ മഹാരാജാവ് നശിച്ചു; രാമനെ എന്തിനാണ് പുറത്താക്കിയത്? എന്തിനാണ് അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയത്?
കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച പുത്ര ശോക അഭിപീഡിതേ । ദുഷ്കരമ് യദി ജീവേതാമ് പ്രാപ്യ ത്വാമ് ജനനീമ് മമ ॥൨-൭൩-
മകന്റെ ദുഃഖത്തിൽ തളർന്ന കൗസല്യയും സുമിത്രയും, അമ്മയായ നിന്നെ കണ്ടശേഷം എങ്ങിനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്?
നനു തു ആര്യോ അപി ധര്മ ആത്മാ ത്വയി വൃത്തിമ് അനുത്തമാമ് । വര്തതേ ഗുരു വൃത്തിജ്ഞോ യഥാ മാതരി വര്തതേ ॥൨-൭൩-
അറിയാം, ധർമ്മശീലനായ അയ്യൻ എപ്പോഴും അമ്മയോടുള്ള മകന്റെ ആദരവോടെ തന്നെ നിന്നോടു പെരുമാറുന്നു.
തഥാ ജ്യേഷ്ഠാ ഹി മേ മാതാ കൌസല്യാ ദീര്ഘ ദര്ശിനീ । ത്വയി ധര്മമ് സമാസ്ഥായ ഭഗിന്യാമ് ഇവ വര്തതേ ॥൨-൭൩-
അതുപോലെ, ദീർഘദർശിനിയായ എന്റെ മൂത്ത അമ്മ കൗസല്യയും നീയോടു സഹോദരിയോടു പോലെയാണ്, ധർമ്മം പാലിച്ചുകൊണ്ട് പെരുമാറുന്നത്.
തസ്യാഃ പുത്രമ് കൃത ആത്മാനമ് ചീര വല്കല വാസസമ് । പ്രസ്ഥാപ്യ വന വാസായ കഥമ് പാപേ ന ശോചസി ॥൨-൭൩-
തന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള മകനെ ചീരയും മൃഗചർമ്മവും ധരിച്ച് വനവാസത്തിനയച്ചശേഷം, പാപിനിയായ നീ എങ്ങിനെയാണ് ദുഃഖിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നത്?
അപാപ ദര്ശിനമ് ശൂരമ് കൃത ആത്മാനമ് യശസ്വിനമ് । പ്രവ്രാജ്യ ചീര വസനമ് കിമ് നു പശ്യസി കാരണമ് ॥൨-൭൩-
പാപരഹിതനും വീരനും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും പ്രശസ്തനുമായവനെ ചീരവസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച് പുറത്താക്കിയ ശേഷം, ഇതിന് നീ എന്ത് കാരണം കാണുന്നു?
ലുബ്ധായാ വിദിതഃ മന്യേ ന തേ അഹമ് രാഘവമ് പ്രതി । തഥാ ഹി അനര്ഥോ രാജ്യ അര്ഥമ് ത്വയാ നീതഃ മഹാന് അയമ് ॥൨-൭൩-
നിന്റെ രാഘവനോടുള്ള ലാലസ്യം എനിക്ക് അറിയാമായിരുന്നു; രാജ്യം നേടാനായി നീ ഈ വലിയ അനർത്ഥം വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.
അഹമ് ഹി പുരുഷ വ്യാഘ്രാവ് അപശ്യന് രാമ ലക്ഷ്മണൌ । കേന ശക്തി പ്രഭാവേന രാജ്യമ് രക്ഷിതുമ് ഉത്സഹേ ॥൨-൭൩-
പുരുഷസിംഹന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇല്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങിനെയാണ്, എന്ത് ശക്തിയാലാണ് ഈ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയുക?
തമ് ഹി നിത്യമ് മഹാ രാജോ ബലവന്തമ് മഹാ ബലഃ । ഉഅപാശ്രിതഃ അഭൂദ് ധര്മ ആത്മാ മേരുര് മേരു വനമ് യഥാ ॥൨-൭൩-
മഹാബലശാലിയായവൻ ധർമ്മനിഷ്ഠനിൽ രാജാവ് എപ്പോഴും ആശ്രയിച്ചിരുന്നതാണ്, മേരുപർവ്വതം അതിന്റെ വനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.
സോ അഹമ് കഥമ് ഇമമ് ഭാരമ് മഹാ ധുര്യ സമുദ്യതമ് । ദമ്യോ ധുരമ് ഇവ ആസാദ്യ സഹേയമ് കേന ച ഓജസാ ॥൨-൭൩-
ഇത്ര വലിയ ഭാരവും കഷ്ടവും എങ്ങനെ ഞാൻ സഹിക്കണം? ഒരു ദുർബലമായ മൃഗം വലിയ ചുമടു വഹിക്കുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്?
അഥ വാ മേ ഭവേത് ശക്തിര് യോഗൈഃ ബുദ്ധി ബലേന വാ । സകാമാമ് ന കരിഷ്യാമി ത്വാമ് അഹമ് പുത്ര ഗര്ധിനീമ് ॥൨-൭൩-
എനിക്ക് യോഗശക്തിയോ ബുദ്ധിബലമോ ഉണ്ടായാലും, മകനോടുള്ള അത്യാഗ്രഹമുള്ള നിന്നെ ഞാൻ ഒരിക്കലും സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല.
ന മേ വികാങ്ഖാ ജായേത ത്യക്തുമ് ത്വാമ് പാപനിശ്ചയാമ് । യദി രാമസ്യ നാവേക്ഷാ ത്വയി സ്യാന്മാതൃവത്സദാ ॥൨-൭൩-
നീ പാപസങ്കല്പമുള്ളവളാണെങ്കിലും, രാമൻ എപ്പോഴും നിന്നെ അമ്മയെന്നു ബോധ്യപ്പെടുമെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഒരിക്കലും മനസ്സില്ല.
ഉത്പന്നാ തു കഥമ് ബുദ്ധിസ്തവേയമ് പാപദര്ശിനി । സാധുചാരിത്രവിഭ്രാഷ്ടേ പൂര്വേഷാമ് നോ വിഗര്ഹിതാ ॥൨-൭൩-
സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയി, പാപം കാണുന്നവളായ നിന്നിൽ, നമ്മുടെ മൂപ്പന്മാർ കുറ്റം പറഞ്ഞ ഈ ചിന്ത എങ്ങിനെയാണ് ഉദിച്ചുവന്നത്?
അസ്മിന് കുലേ ഹി സര്വേഷാമ് ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേഽഭിഷിച്യതേ । അപരേ ഭ്രാതരസ്തസ്മിന് പ്രവര്തന്തേ സമാഹിതാഃ ॥൨-൭൩-
ഈ വംശത്തിൽ എപ്പോഴും മൂത്തവനെയാണ് രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. മറ്റു സഹോദരന്മാർ അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ന ഹി മന്യേ നൃശസേ ത്വമ് രാജധര്മമവേക്ഷസേ । ഗതിമ് വാ ന വിജാനാസി രാജവൃത്തസ്യ ശാശ്വതീമ് ॥൨-൭൩-
നീ നീതിമാനല്ലെന്നും, രാജധർമ്മം പാലിക്കുന്നില്ലെന്നും ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. രാജാവിന്റെ ശാശ്വതമായ ആചാരങ്ങൾക്കും നീ വഴികാട്ടുന്നില്ല.
സതതമ് രാജവൃത്തേ ഹി ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേഽഭിഷിച്യതേ । രാജ്ഞാമേതത്സമമ് തത്സ്യാദിക്ഷ്വാകൂണാമ് വിശേഷതഃ ॥൨-൭൩-
രാജവംശത്തിൽ എപ്പോഴും മൂത്തവനെയാണ് രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത്. രാജാക്കന്മാരിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇക്ഷ്വാകുക്കളിൽ, ഇതാണ് പതിവ്.
തേഷാമ് ധര്മൈകരക്ഷാണാമ് കുലചാരിത്രയോഗിനാമ് । അത്ര ചാരിത്രശൌണ്ഡീര്യമ് ത്വാമ് പ്രാപ്യ വിനിവര്തതമ് ॥൨-൭൩-
ധർമ്മം മാത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും കുടുംബാചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിലും ഉറച്ചവരുടെ ആ ആചാരഗൗരവം നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ഇല്ലാതായി.
തവാപി സുമഹാഭാഗാ ജനേന്ദ്രാഃ കുലപൂര്വഗാഃ । ബുദ്ധേര്മോഹഃ കഥമയമ് സമ്ഭൂതസ്ത്വയി ഗര്ഹിതഃ ॥൨-൭൩-
നിനക്ക് മഹത്വമുള്ള രാജാക്കന്മാരാണ് പൂർവ്വികർ. എങ്കിലും, ഈ അപമാനകരമായ ഭ്രമം എങ്ങനെ നിന്റെ മനസ്സിൽ പിറവിയെടുത്തു?
ന തു കാമമ് കരിഷ്യാമി തവാഽഹ്മ് പാപനിശ്ചയേ । ത്വയാ വ്യസനമാരബ്ധമ് ജീവിതാന്തകരമ് മമ ॥൨-൭൩-
നീ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവളായതിനാൽ, നിന്റെ മോഹം ഞാൻ നിറവേറ്റില്ല. നീ തുടങ്ങിയ ഈ ദുരന്തം എന്നെ മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
ഏഷ ത്വിദാനീമേവാഹമപ്രിയാര്ഥമ് തവനഘമ് । നിവര്തയിഷ്യാമി വനാത് ഭ്രാതരമ് സ്വജന പ്രിയമ് ॥൨-൭൩-
ഇപ്പോൾ, നിന്റെ കാരണത്താൽ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഈ കാര്യം ഞാൻ ചെയ്യും: നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന് പ്രിയനായ സഹോദരനെ വനത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
നിവര്തയിത്വാ രാമമ് ച തസ്യാഹമ് ദീപ്തതേജനഃ । ദാസഭൂതോ ഭവിഷ്യാമി സുസ്ഥിരേണാന്തരാത്മനാ ॥൨-൭൩-
രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നശേഷം, ഞാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവന്റെ വിശ്വസ്തനായ ദാസനായി ജീവിക്കും.
ഇതി ഏവമ് ഉക്ത്വാ ഭരതഃ മഹാത്മാ । പ്രിയ ഇതരൈഃ വാക്യ ഗണൈഅഃ തുദമ്സ് താമ് । ശോക ആതുരഃ ച അപി നനാദ ഭൂയഃ । സിമ്ഹോ യഥാ പര്വത ഗഹ്വരസ്ഥഃ ॥൨-൭൩-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ ഭരതൻ, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നുവെങ്കിലും, കടുത്ത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ വേദനിപ്പിച്ചു, വീണ്ടും പർവ്വതഗുഹയിൽ ഉള്ള സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു.
thumb|ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയ്യോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
താമ് തഥാ ഗര്ഹയിത്വാ തു മാതരമ് ഭരതഃ തദാ । രോഷേണ മഹതാ ആവിഷ്ടഃ പുനര് ഏവ അബ്രവീദ് വചഃ ॥൨-൭൪-
അങ്ങനെ അമ്മയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഭരതൻ വലിയ കോപത്തിൽ ആകയാൽ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യാത് ഭ്രമ്ശസ്വ കൈകേയി നൃശമ്സേ ദുഷ്ട ചാരിണി । പരിത്യക്താ ച ധര്മേണ മാ മൃതമ് രുദതീ ഭവ ॥൨-൭൪-
കൈകേയി, ക്രൂരളേ, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവളേ, നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുക. നീ ധർമ്മം വിട്ടുപോയവളാണ്; കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മരിക്കേണ്ട.
കിമ് നു തേ അദൂഷയദ് രാജാ രാമഃ വാ ഭൃശ ധാര്മികഃ । യയോഃ മൃത്യുര് വിവാസഃ ച ത്വത് കൃതേ തുല്യമ് ആഗതൌ ॥൨-൭൪-
രാജാവോ, അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ രാമനോ, നിനക്ക് എന്ത് ദോഷം ചെയ്തു? നിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ ഇരുവർക്കും ഒരുപോലെ മരണവും വനവാസവും സംഭവിച്ചു.
ഭ്രൂണഹത്യാമ് അസി പ്രാപ്താ കുലസ്യ അസ്യ വിനാശനാത് । കൈകേയി നരകമ് ഗച്ച മാ ച ഭര്തുഃ സലോകതാമ് ॥൨-൭൪-
നീ ഈ കുടുംബം നശിപ്പിച്ചതിനാൽ, ഗർഭഹത്യയുടെ പാപം നിനക്കുണ്ട്. കൈകേയി, നീ നരകത്തിൽ പോകുക; ഭർത്താവിന്റെ ലോകം നേടേണ്ട.
യത്ത്വയാ ഹീദൃശമ് പാപമ് കൃതമ് ഘോരേണ കര്മണാ । സര്വലോകപ്രിയമ് ഹിത്വാ മമാപ്യാപാദിതമ് ഭയമ് ॥൨-൭൪-
നീ ചെയ്ത ഈ ഭയങ്കര പാപംകൊണ്ട്, എല്ലാ ലോകത്തിനും പ്രിയനായവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, എനിക്ക് പോലും ഭയം ഉണ്ടാക്കി.
ത്വത് കൃതേ മേ പിതാ വൃത്തഃ രാമഃ ച അരണ്യമ് ആശ്രിതഃ । അയശോ ജീവ ലോകേ ച ത്വയാ അഹമ് പ്രതിപാദിതഃ ॥൨-൭൪-
നിന്റെ കാരണത്താൽ, എന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ചു, രാമൻ വനത്തിൽ പോയി. ഈ ലോകത്ത് നീ എന്നെ അപകീർത്തിയിലാക്കി.