thumb|സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപതാം സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഭരതേ ബ്രുവതി സ്വപ്നമ് ദൂതാഃ തേ ക്ലാന്ത വാഹനാഃ । പ്രവിശ്യ അസഹ്യ പരിഖമ് രമ്യമ് രാജ ഗൃഹമ് പുരമ് ॥൨-൭൦-
ഭരതൻ തന്റെ സ്വപ്നം പറയുമ്പോൾ, കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ച ദൂതന്മാർ കടക്കാൻ കഴിയാത്ത കുഴി കടന്ന് മനോഹരമായ രാജപ്രാസാദത്തിലും നഗരത്തിലും പ്രവേശിച്ചു.
സമാഗമ്യ തു രാജ്ഞാ ച രാജ പുത്രേണ ച അര്ചിതാഃ । രാജ്ഞഃ പാദൌ ഗൃഹീത്വാ തു തമ് ഊചുര് ഭരതമ് വചഃ ॥൨-൭൦-
അവർ രാജാവിനെയും രാജകുമാരനെയും കണ്ടു, ആദരവും ലഭിച്ചു; രാജാവിന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ച് ഭരതനോടു അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുരോഹിതഃ ത്വാ കുശലമ് പ്രാഹ സര്വേ ച മന്ത്രിണഃ । ത്വരമാണഃ ച നിര്യാഹി കൃത്യമ് ആത്യയികമ് ത്വയാ ॥൨-൭൦-
പുരോഹിതനും എല്ലാ മന്ത്രിമാരും നിനക്ക് ആശംസകൾ അറിയിച്ചു; നീ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടണം, അടിയന്തിരമായ ഒരു ജോലി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഇമാനി ച മഹാര്ഹാണി വസ്ത്രാണ്Yആഭരണാനി ച । പ്രതിഗൃഹ്യ വിശാലാക്ഷ മാതുലസ്യ ച ദാപയ ॥൨-൭൦-
വലിയ വിലയുള്ള ഈ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സ്വീകരിച്ച്, വിശാലകണ്ണനായ ഭരതാ, അവയെ അമ്മാവന് നൽകണം.
അത്ര വിമ്ശതി കോട്യഃ തു നൃപതേര് മാതുലസ്യ തേ । ദശ കോട്യഃ തു സമ്പൂര്ണാഃ തഥൈവ ച നൃപ ആത്മജ ॥൨-൭൦-
ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് നിന്റെ അമ്മാവന് ഇരുപത് കോടി രൂപയും, രാജകുമാരനായ നിനക്കു പത്ത് കോടി രൂപയും ഉണ്ട്.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച തത് സര്വമ് സ്വനുരക്തഃ സുഹൃജ് ജനേ । ദൂതാന് ഉവാച ഭരതഃ കാമൈഃ സമ്പ്രതിപൂജ്യ താന് ॥൨-൭൦-
അവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഭരതൻ തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ ദൂതന്മാരെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി ആദരിച്ചു സംസാരിച്ചു.
കച്ചിത് സുകുശലീ രാജാ പിതാ ദശരഥോ മമ । കച്ചിച് ച അരാഗതാ രാമേ ലക്ഷ്മണേ വാ മഹാത്മനി ॥൨-൭൦-
എന്റെ അച്ഛനായ ദശരഥ രാജാവിന് സുഖമാണോ? രാമനോ മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണനോ എന്തെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ആര്യാ ച ധര്മ നിരതാ ധര്മജ്ഞാ ധര്മ ദര്ശിനീ । അരോഗാ ച അപി കൌസല്യാ മാതാ രാമസ്യ ധീമതഃ ॥൨-൭൦-
ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന, ധർമ്മം കാണുന്ന, രാമന്റെ മാതാവായ കൌസല്യക്ക് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളൊന്നുമില്ലേ?
കച്ചിത് സുമിത്രാ ധര്മജ്ഞാ ജനനീ ലക്ഷ്മണസ്യ യാ । ശത്രുഘ്നസ്യ ച വീരസ്യ സാരോഗാ ച അപി മധ്യമാ ॥൨-൭൦-
ധർമ്മം അറിയുന്ന, ലക്ഷ്മണന്റെയും വീരനായ ശത്രുഘ്നന്റെയും അമ്മയായ, മധ്യസ്ഥയായ സുമിത്രയ്ക്ക് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളൊന്നുമില്ലേ?
ആത്മ കാമാ സദാ ചണ്ഡീ ക്രോധനാ പ്രാജ്ഞ മാനിനീ । അരോഗാ ച അപി കൈകേയീ മാതാ മേ കിമ് ഉവാച ഹ ॥൨-൭൦-
എപ്പോഴും സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരമുള്ളവളും, കഠിനസ്വഭാവവും, കോപം വേഗം വരുന്നവളും, ബുദ്ധിയുള്ളവളും, അഭിമാനമുള്ളവളും, ആരോഗ്യവതിയുമായ എന്റെ അമ്മ കൈകേയി എനിക്ക് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
ഏവമ് ഉക്താഃ തു തേ ദൂതാ ഭരതേന മഹാത്മനാ । ഊചുഃ സമ്പ്രശ്രിതമ് വാക്യമ് ഇദമ് തമ് ഭരതമ് തദാ ॥൨-൭൦-
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ഭരതൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ ദൂതന്മാർ അതിനുത്തരമായി വിനയപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കുശലാഃ തേ നര വ്യാഘ്ര യേഷാമ് കുശലമ് ഇച്ചസി । ശ്രീശ്ച ത്വാമ് വൃണുതേ പദ്മാ യുജ്യതാമ് ചാപി തേ രകഃ ॥൨-൭൦-
മനുഷ്യസിംഹനായ ഭരതാ, നിങ്ങൾക്ക് ആരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹമുണ്ടോ, അവർ എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു. ഐശ്വര്യവും പദ്മാദേവിയും നിങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ രക്ഷ ഉറപ്പാകട്ടെ.
ഭരതഃ ച അപി താന് ദൂതാന് ഏവമ് ഉക്തഃ അഭ്യഭാഷത । ആപൃച്ചേ അഹമ് മഹാ രാജമ് ദൂതാഃ സമ്ത്വരയന്തി മാമ് ॥൨-൭൦-
അങ്ങനെ ദൂതന്മാർ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ മഹാരാജാവിനോട് വിടപറയണം; ദൂതന്മാർ എന്നെ വേഗം പോകാൻ ഉറ്റുനോക്കുന്നു.'
ഏവമ് ഉക്ത്വാ തു താന് ദൂതാന് ഭരതഃ പാര്ഥിവ ആത്മജഃ । ദൂതൈഃ സമ്ചോദിതഃ വാക്യമ് മാതാമഹമ് ഉവാച ഹ ॥൨-൭൦-
അങ്ങനെ ദൂതന്മാരോട് പറഞ്ഞ്, രാജകുമാരനായ ഭരതൻ അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് തന്റെ അമ്മാവനോട് സംസാരിച്ചു.
രാജന് പിതുര് ഗമിഷ്യാമി സകാശമ് ദൂത ചോദിതഃ । പുനര് അപി അഹമ് ഏഷ്യാമി യദാ മേ ത്വമ് സ്മരിഷ്യസി ॥൨-൭൦-
'രാജാവേ, ദൂതന്മാർ ഉറ്റുനോക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ അപ്പന്റെ അടുക്കൽ പോകുന്നു; നിങ്ങൾ എന്നെ ഓർക്കുമ്പോഴൊക്കെ ഞാൻ വീണ്ടും വരാം.'
ഭരതേന ഏവമ് ഉക്തഃ തു നൃപോ മാതാമഹഃ തദാ । തമ് ഉവാച ശുഭമ് വാക്യമ് ശിരസ്യ് ആഘ്രായ രാഘവമ് ॥൨-൭൦-
ഭരതൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അമ്മാവനായ രാജാവ് രാഘവന്റെ തലോടി, അനുഗ്രഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗച്ച താത അനുജാനേ ത്വാമ് കൈകേയീ സുപ്രജാഃ ത്വയാ । മാതരമ് കുശലമ് ബ്രൂയാഃ പിതരമ് ച പരമ് തപ ॥൨-൭൦-
'പുത്രാ, നീ പോകാം, ഞാൻ അനുമതി നൽകുന്നു. കൈകേയിക്ക് നിന്നുപോലുള്ള നല്ല മകൻ ഉണ്ടെന്നത് ഭാഗ്യമാണ്. അമ്മയോടും അച്ഛനോടും എന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കണം.'
പുരോഹിതമ് ച കുശലമ് യേ ച അന്യേ ദ്വിജ സത്തമാഃ । തൌ ച താത മഹാ ഇഷ്വാസൌ ഭ്രാതരു രാമ ലക്ഷ്മണൌ ॥൨-൭൦-
'പുരോഹിതനോടും മറ്റ് എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജന്മാരോടും എന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കണം. കൂടാതെ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും ആ മഹാബലശാലികളായ സഹോദരന്മാരോടും എന്റെ സ്നേഹം അറിയിക്കണം.'
തസ്മൈ ഹസ്തി ഉത്തമാമഃ ചിത്രാന് കമ്ബലാന് അജിനാനി ച । അഭിസത്കൃത്യ കൈകേയോ ഭരതായ ധനമ് ദദൌ ॥൨-൭൦-
ഭരതനെ ആദരിച്ചു, കൈകേയരാജാവ് അവന് മികച്ചയാന, മനോഹരമായ കംബളങ്ങളും മൃഗച്ചർമ്മങ്ങളും സമ്പത്തായി നൽകി.
രുക്മ നിഷ്ക സഹസ്രേ ദ്വേ ഷോഡശ അശ്വ ശതാനി ച । സത്കൃത്യ കൈകേയീ പുത്രമ് കേകയോ ധനമ് ആദിശത് ॥൨-൭൦-
കൈകേയിയുടെ മകനായ ഭരതനെ ആദരിച്ച ശേഷം, കേകയരാജാവ് രണ്ടു ആയിരം പൊന്നുനാണയങ്ങളും പതിനാറു നൂറ് കുതിരകളും സമ്മാനമായി നൽകാൻ കല്പിച്ചു.
തഥാ അമാത്യാന് അഭിപ്രേതാന് വിശ്വാസ്യാമഃ ച ഗുണ അന്വിതാന് । ദദാവ് അശ്വ പതിഃ ശീഘ്രമ് ഭരതായ അനുയായിനഃ ॥൨-൭൦-
അതു പോലെ, കുതിരകളുടെ ഉടമയായ രാജാവ് വിശ്വസ്തരും ഗുണവാന്മാരുമായ മന്ത്രിമാരെ ഭരതന് വേണ്ടിയുള്ള അനുചരന്മാരായി വേഗത്തിൽ നൽകി.
ഐരാവതാന് ഐന്ദ്ര ശിരാന് നാഗാന് വൈ പ്രിയ ദര്ശനാന് । ഖരാന് ശീഘ്രാന് സുസമ്യുക്താന് മാതുലോ അസ്മൈ ധനമ് ദദൌ ॥൨-൭൦-
അയിരാവത വംശത്തിൽപ്പെട്ട, ഇന്ദ്രന്റെ തലപോലെയുള്ള, മനോഹരമായ, വേഗതയുള്ള, നല്ലപോലെ പാകപ്പെടുത്തിയ ആനകളും, കഴുതകളും അമ്മാവൻ ഭരതന് സമ്പത്തായി നൽകി.
അന്തഃ പുരേ അതിസമ്വൃദ്ധാന് വ്യാഘ്ര വീര്യ ബല അന്വിതാന് । ദമ്ഷ്ട്ര ആയുധാന് മഹാ കായാന് ശുനഃ ച ഉപായനമ് ദദൌ ॥൨-൭൦-
അകത്തു വളർത്തിയ, കടുവയുടെ ശക്തിയും ബലവും ഉള്ള, വലിയ ശരീരവും കൂർത്ത പല്ലുകളും ഉള്ള നായ്ക്കളെ സമ്മാനമായി നൽകി.
സ മാതാമഹമ് ആപൃച്ച്യ മാതുലമ് ച യുധാ ജിതമ് । രഥമ് ആരുഹ്യ ഭരതഃ ശത്രുഘ്ന സഹിതഃ യയൌ ॥൨-൭൦-
അമ്മാവനോടും യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച അമ്മാവനോടും വിടപറഞ്ഞ്, ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു.
ബഭൂവ ഹ്യസ്യ ഹൃദതേ ചിന്താ സുമഹതീ തദാ । ത്വരയാ ചാപി ദൂതാനാമ് സ്വപ്നസ്യാപി ച ദര്ശനാത് ॥൨-൭൦-
അന്നേരം, ദൂതന്മാരുടെ ആവശ്യം കൊണ്ടും സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ദൃശ്യം കൊണ്ടും ഭരതന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്ക ഉണർന്നു.
സ സ്വവേശ്മാഭ്യതിക്രമ്യ നരനാഗശ്വസമ്വൃതമ് । പ്രപേദേ സുമഹച്ഛ്രീമാന് രാജമാര്ഗമനുത്തമമ് ॥൨-൭൦-
തന്റെ ഭവനം വിട്ട്, ആളുകളും ആനകളും കുതിരകളും ചുറ്റും ഉണ്ടായിരിക്കെ, ഭരതൻ അതുല്യമായ മഹാരാജമാർഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
അഭ്യതീത്യ തതോഽപശ്യദന്തഃ പുരമുദാരധീഃ । തതസ്തദ്ഭരതഃ ശ്രീമാനാവിവേശാനിവാരിതഃ ॥൨-൭൦-
അങ്ങനെ കടന്ന്, ഉന്നതബുദ്ധിയുള്ള ഭരതൻ അകത്തുള്ള നഗരം കണ്ടു; പിന്നീട്, മഹത്വമുള്ള ഭരതൻ തടസ്സമില്ലാതെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ മാതാ മഹമാപൃച്ച്യ മാതുലമ് ച യുധാജിതമ് । രഥമാരുഹ്യ ഭരതഃ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ ॥൨-൭൦-
അവൻ അമ്മയോടും അമ്മാവനായ യുദ്ധാജിതിനോടും വിടപറഞ്ഞ്, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി യാത്ര തിരിച്ചു.
രഥാന് മണ്ഡല ചക്രാമഃ ച യോജയിത്വാ പരഃ ശതമ് । ഉഷ്ട്ര ഗോ അശ്വ ഖരൈഃ ഭൃത്യാ ഭരതമ് യാന്തമ് അന്വയുഃ ॥൨-൭൦-
വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചക്രങ്ങളുള്ള നൂറിലധികം രഥങ്ങൾ ഒരുക്കിയ ശേഷം, ഒട്ടകങ്ങൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, കഴുതകൾ എന്നിവയിൽ കയറി ഭൃത്യന്മാർ ഭരതന്റെ പിന്നാലെ പോയി.