വ്യുഷ്ടാമ് ഏവ തു താമ് രാത്രിമ് ദൃഷ്ട്വാ തമ് സ്വപ്നമ് അപ്രിയമ് । പുത്രഃ രാജ അധിരാജസ്യ സുഭൃശമ് പര്യതപ്യത ॥൨-൬൯-
അവ രാത്രി കഴിഞ്ഞ് ആ ദു:സ്വപ്നം ഓർത്തപ്പോൾ, മഹാരാജാവിന്റെ മകൻ വളരെ ദു:ഖിതനായി.
തപ്യമാനമ് സമാജ്ഞായ വയസ്യാഃ പ്രിയ വാദിനഃ । ആയാസമ് ഹി വിനേഷ്യന്തഃ സഭായാമ് ചക്രിരേ കഥാഃ ॥൨-൬൯-
അവന്റെ മനസ്സിൽ ദു:ഖം കാണുമ്പോൾ, പ്രിയസുഹൃത്തുക്കൾ അവന്റെ മനസ്സുതീർക്കാൻ സഭയിൽ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
വാദയന്തി തഥാ ശാന്തിമ് ലാസയന്തി അപി ച അപരേ । നാടകാനി അപരേ പ്രാഹുര് ഹാസ്യാനി വിവിധാനി ച ॥൨-൬൯-
ചിലർ സംഗീതം വായിച്ചു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, മറ്റുള്ളവർ വിവിധ നാടകങ്ങളും ഹാസ്യപ്രദർശനങ്ങളും നടത്തി.
സ തൈഃ മഹാത്മാ ഭരതഃ സഖിഭിഃ പ്രിയ വാദിഭിഃ । ഗോഷ്ഠീ ഹാസ്യാനി കുര്വദ്ഭിര് ന പ്രാഹൃഷ്യത രാഘവഃ ॥൨-൬൯-
പ്രിയസുഹൃത്തുക്കളും ഹാസ്യകഥകളും പറഞ്ഞിട്ടും, മഹാത്മാവായ ഭരതൻ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചില്ല.
തമ് അബ്രവീത് പ്രിയ സഖോ ഭരതമ് സഖിഭിര് വൃതമ് । സുഹൃദ്ഭിഃ പര്യുപാസീനഃ കിമ് സഖേ ന അനുമോദസേ ॥൨-൬൯-
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഇരുന്ന ഒരാൾ ഭരതനോട് ചോദിച്ചു: 'സുഹൃത്തെ, നീ എന്തുകൊണ്ട് സന്തോഷിക്കുന്നില്ല?'
ഏവമ് ബ്രുവാണമ് സുഹൃദമ് ഭരതഃ പ്രത്യുവാച ഹ । ശൃണു ത്വമ് യന് നിമിത്തമ്മേ ദൈന്യമ് ഏതത് ഉപാഗതമ് ॥൨-൬൯-
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ സുഹൃത്തിനോട് ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഈ ദു:ഖം വന്നതിന്റെ കാരണം നീ കേൾക്കൂ.'
സ്വപ്നേ പിതരമ് അദ്രാക്ഷമ് മലിനമ് മുക്ത മൂര്ധജമ് । പതന്തമ് അദ്രി ശിഖരാത് കലുഷേ ഗോമയേ ഹ്രദേ ॥൨-൬൯-
'ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ അച്ഛനെ അശുദ്ധവേഷത്തിൽ, ചുരുണ്ട മുടിയോടെ, ഒരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ചളിയുള്ള കുളത്തിലേക്ക് വീഴുന്നത് കണ്ടു.'
പ്ലവമാനഃ ച മേ ദൃഷ്ടഃ സ തസ്മിന് ഗോമയ ഹ്രദേ । പിബന്ന് അന്ജലിനാ തൈലമ് ഹസന്ന് ഇവ മുഹുര് മുഹുഃ ॥൨-൬൯-
'അവിടെ ആ ചളിയുള്ള കുളത്തിൽ അച്ഛൻ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൈകൊണ്ട് എണ്ണ കുടിച്ചുകൊണ്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു.'
തതഃ തിലോദനമ് ഭുക്ത്വാ പുനഃ പുനര് അധഃ ശിരാഃ । തൈലേന അഭ്യക്ത സര്വ അന്ഗഃ തൈലമ് ഏവ അവഗാഹത ॥൨-൬൯-
'ശേഷം, തിലോദനം കഴിച്ച്, തല താഴ്ത്തി, മുഴുവൻ ശരീരം എണ്ണയിട്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും എണ്ണയിൽ മുങ്ങുന്നത് കണ്ടു.'
സ്വപ്നേ അപി സാഗരമ് ശുഷ്കമ് ചന്ദ്രമ് ച പതിതമ് ഭുവി । സഹസാ ച അപി സമ്ശന്തമ് ജ്വലിതമ് ജാത വേദസമ് ॥൨-൬൯-
'സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ കടൽ ഉണങ്ങിയതും, ചന്ദ്രൻ നിലത്ത് വീണതും, ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന തീ പെട്ടെന്ന് അണഞ്ഞതും കണ്ടു.'
ഔപവാഹ്യസ്യ നാഗസ്യ വിഷാണമ് ശകലീകൃതമ് । സഹസാ ചാപി സമ്ശാന്തമ് ജ്വലിതമ് ജാതവേദസമ് ॥൨-൬൯-
'രാജാവിന്റെ ആനയുടെ ദന്തം തകർന്നതും, ജ്വലിച്ച തീ പെട്ടെന്ന് അണഞ്ഞതും ഞാൻ കണ്ടു.'
അവദീര്ണാമ് ച പൃഥിവീമ് ശുഷ്കാമഃ ച വിവിധാന് ദ്രുമാന് । അഹമ് പശ്യാമി വിധ്വസ്താന് സധൂമാമഃ ചൈവ പാര്വതാന് ॥൨-൬൯-
'ഭൂമി പിളർന്നതും, പലതരം വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണങ്ങിയതും, പർവതങ്ങൾ ചിതറുകയും പുക ഉയരുകയും ചെയ്തതും ഞാൻ കണ്ടു.'
പീഠേ കാര്ഷ്ണായസേ ച ഏനമ് നിഷണ്ണമ് കൃഷ്ണ വാസസമ് । പ്രഹസന്തി സ്മ രാജാനമ് പ്രമദാഃ കൃഷ്ണ പിന്ഗലാഃ ॥൨-൬൯-
ഇരുമ്പ് സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്ന രാജാവിനെ കറുത്തയും കവിള് നിറം കലർന്നതുമായ സ്ത്രീകൾ ചിരിച്ചു പരിഹസിച്ചു.
ത്വരമാണഃ ച ധര്മ ആത്മാ രക്ത മാല്യ അനുലേപനഃ । രഥേന ഖര യുക്തേന പ്രയാതഃ ദക്ഷിണാ മുഖഃ ॥൨-൬൯-
നന്മയുള്ള മനസ്സോടെ, ചുവപ്പ് പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, കഴുതകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ രാജാവ് പുറപ്പെട്ടു.
പ്രഹസന്തീവ രാജാനമ് പ്രമദാ രക്തവാസിനീ । പ്രകര്ഷന്തീ മയാ ദൃഷ്ടാ രാക്ഷസീ വികൃതാസനാ ॥൨-൬൯-
ചുവപ്പ് വസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരു ഭയങ്കരമായ രാക്ഷസസ്ത്രീ രാജാവിനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ കണ്ടു.
ഏവമ് ഏതന് മയാ ദൃഷ്ടമ് ഇമാമ് രാത്രിമ് ഭയ ആവഹാമ് । അഹമ് രാമഃ അഥ വാ രാജാ ലക്ഷ്മണോ വാ മരിഷ്യതി ॥൨-൬൯-
ഇങ്ങനെ ഈ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാത്രി ഞാൻ കണ്ടു; ഞാൻ അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ അല്ലെങ്കിൽ രാജാവോ ലക്ഷ്മണനോ മരിക്കും.
നരഃ യാനേന യഃ സ്വപ്നേ ഖര യുക്തേന യാതി ഹി । അചിരാത് തസ്യ ധൂമ അഗ്രമ് ചിതായാമ് സമ്പ്രദൃശ്യതേ ॥൨-൬൯-
സ്വപ്നത്തിൽ കഴുതകൾ കെട്ടിയ വാഹനത്തിൽ യാത്രചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ഉടൻ തന്നെ ചിതയിൽ പുകയുന്ന പുകമുന് കാണും.
ഏതന് നിമിത്തമ് ദീനോ അഹമ് തന് ന വഃ പ്രതിപൂജയേ । ശുഷ്യതി ഇവ ച മേ കണ്ഠോ ന സ്വസ്ഥമ് ഇവ മേ മനഃ ॥൨-൬൯-
ഈ അശുഭസൂചന കാരണം ഞാൻ വിഷമത്തിലാണ്, അതിനാൽ നിങ്ങളെ ആദരിക്കാനാവുന്നില്ല; എന്റെ കഴുത്ത് ഉണങ്ങിയതുപോലെയും മനസ്സ് ശാന്തിയില്ലാത്തതുപോലെയും തോന്നുന്നു.
ന പശ്യാമി ഭയസ്ഥാനമ് ഭയമ് ചൈവോപധാരയേ । ഭ്രഷ്ടശ്ച സ്വരയോഗോ മേ ചായാ ചോപഹതാ മമ ॥൨-൬൯-
ഭയപ്പെടേണ്ട കാര്യമൊന്നും കാണുന്നില്ലെങ്കിലും ഭയം മനസ്സിൽ തോന്നുന്നു; എന്റെ ശബ്ദം ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു, എന്റെ നിഴൽ ക്ഷയിച്ചു.
ജുഗുപ്സന്ന് ഇവ ച ആത്മാനമ് ന ച പശ്യാമി കാരണമ് । ഇമാമ് ഹി ദുഹ്സ്വപ്ന ഗതിമ് നിശാമ്യ താമ് । അനേക രൂപാമ് അവിതര്കിതാമ് പുരാ । ഭയമ് മഹത് തദ്ദ് ഹൃദയാന് ന യാതി മേ । വിചിന്ത്യ രാജാനമ് അചിന്ത്യ ദര്ശനമ് ॥൨-൬൯-
എനിക്ക് തന്നെ വെറുപ്പുണ്ടായതുപോലെയാണ്, പക്ഷേ കാരണം കാണുന്നില്ല; ഈ ദുഷ്ടസ്വപ്നത്തിന്റെ പല രൂപങ്ങളും അപ്രതീക്ഷിതമായ വഴികളും കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായ രൂപം ഓർത്തപ്പോൾ, വലിയ ഭയം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പോകുന്നില്ല.
thumb|സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപതാം സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഭരതേ ബ്രുവതി സ്വപ്നമ് ദൂതാഃ തേ ക്ലാന്ത വാഹനാഃ । പ്രവിശ്യ അസഹ്യ പരിഖമ് രമ്യമ് രാജ ഗൃഹമ് പുരമ് ॥൨-൭൦-
ഭരതൻ തന്റെ സ്വപ്നം പറയുമ്പോൾ, കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ച ദൂതന്മാർ കടക്കാൻ കഴിയാത്ത കുഴി കടന്ന് മനോഹരമായ രാജപ്രാസാദത്തിലും നഗരത്തിലും പ്രവേശിച്ചു.
സമാഗമ്യ തു രാജ്ഞാ ച രാജ പുത്രേണ ച അര്ചിതാഃ । രാജ്ഞഃ പാദൌ ഗൃഹീത്വാ തു തമ് ഊചുര് ഭരതമ് വചഃ ॥൨-൭൦-
അവർ രാജാവിനെയും രാജകുമാരനെയും കണ്ടു, ആദരവും ലഭിച്ചു; രാജാവിന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ച് ഭരതനോടു അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുരോഹിതഃ ത്വാ കുശലമ് പ്രാഹ സര്വേ ച മന്ത്രിണഃ । ത്വരമാണഃ ച നിര്യാഹി കൃത്യമ് ആത്യയികമ് ത്വയാ ॥൨-൭൦-
പുരോഹിതനും എല്ലാ മന്ത്രിമാരും നിനക്ക് ആശംസകൾ അറിയിച്ചു; നീ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടണം, അടിയന്തിരമായ ഒരു ജോലി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഇമാനി ച മഹാര്ഹാണി വസ്ത്രാണ്Yആഭരണാനി ച । പ്രതിഗൃഹ്യ വിശാലാക്ഷ മാതുലസ്യ ച ദാപയ ॥൨-൭൦-
വലിയ വിലയുള്ള ഈ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സ്വീകരിച്ച്, വിശാലകണ്ണനായ ഭരതാ, അവയെ അമ്മാവന് നൽകണം.
അത്ര വിമ്ശതി കോട്യഃ തു നൃപതേര് മാതുലസ്യ തേ । ദശ കോട്യഃ തു സമ്പൂര്ണാഃ തഥൈവ ച നൃപ ആത്മജ ॥൨-൭൦-
ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് നിന്റെ അമ്മാവന് ഇരുപത് കോടി രൂപയും, രാജകുമാരനായ നിനക്കു പത്ത് കോടി രൂപയും ഉണ്ട്.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച തത് സര്വമ് സ്വനുരക്തഃ സുഹൃജ് ജനേ । ദൂതാന് ഉവാച ഭരതഃ കാമൈഃ സമ്പ്രതിപൂജ്യ താന് ॥൨-൭൦-
അവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഭരതൻ തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ ദൂതന്മാരെ ഇഷ്ടാനുസൃതമായി ആദരിച്ചു സംസാരിച്ചു.
കച്ചിത് സുകുശലീ രാജാ പിതാ ദശരഥോ മമ । കച്ചിച് ച അരാഗതാ രാമേ ലക്ഷ്മണേ വാ മഹാത്മനി ॥൨-൭൦-
എന്റെ അച്ഛനായ ദശരഥ രാജാവിന് സുഖമാണോ? രാമനോ മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണനോ എന്തെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ആര്യാ ച ധര്മ നിരതാ ധര്മജ്ഞാ ധര്മ ദര്ശിനീ । അരോഗാ ച അപി കൌസല്യാ മാതാ രാമസ്യ ധീമതഃ ॥൨-൭൦-
ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന, ധർമ്മം കാണുന്ന, രാമന്റെ മാതാവായ കൌസല്യക്ക് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളൊന്നുമില്ലേ?
കച്ചിത് സുമിത്രാ ധര്മജ്ഞാ ജനനീ ലക്ഷ്മണസ്യ യാ । ശത്രുഘ്നസ്യ ച വീരസ്യ സാരോഗാ ച അപി മധ്യമാ ॥൨-൭൦-
ധർമ്മം അറിയുന്ന, ലക്ഷ്മണന്റെയും വീരനായ ശത്രുഘ്നന്റെയും അമ്മയായ, മധ്യസ്ഥയായ സുമിത്രയ്ക്ക് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളൊന്നുമില്ലേ?