ഏഹി സിദ്ധ അര്ഥ വിജയ ജയന്ത അശോക നന്ദന । ശ്രൂയതാമ് ഇതികര്തവ്യമ് സര്വാന് ഏവ ബ്രവീമി വഃ ॥൨-൬൮-
സിദ്ധാർത്ഥ, വിജയ, ജയന്ത, അശോക, നന്ദന എന്നിങ്ങനെയുള്ളവരേ, വരിക, ഞാൻ പറയേണ്ട കാര്യങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കൊക്കെയും പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
പുരമ് രാജ ഗൃഹമ് ഗത്വാ ശീഘ്രമ് ശീഘ്ര ജവൈഃ ഹയൈഃ । ത്യക്ത ശോകൈഃ ഇദമ് വാച്യഃ ശാസനാത് ഭരതഃ മമ ॥൨-൬൮-
നിങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നഗരത്തിലേക്കും രാജധാനിയിലേക്കും ഏറ്റവും വേഗം ഓടുന്ന കുതിരകളുമായി പോകണം. ദുഃഖം വിട്ട്, എന്റെ പേരിൽ ഭരതനോട് ഇപ്രകാരം പറയണം:
പുരോഹിതഃ ത്വാമ് കുശലമ് പ്രാഹ സര്വേ ച മന്ത്രിണഃ । ത്വരമാണഃ ച നിര്യാഹി കൃത്യമ് ആത്യയികമ് ത്വയാ ॥൨-൬൮-
പുരോഹിതനും എല്ലാ മന്ത്രിമാരും നിന്നെ ആശംസിക്കുന്നു. നീ ഉടൻ പുറപ്പെടണം; അത്യാവശ്യമായ ഒരു കാര്യം നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
മാ ച അസ്മൈ പ്രോഷിതമ് രാമമ് മാ ച അസ്മൈ പിതരമ് മൃതമ് । ഭവന്തഃ ശമ്സിഷുര് ഗത്വാ രാഘവാണാമ് ഇമമ് ക്ഷയമ് ॥൨-൬൮-
പക്ഷേ, രാമൻ വനവാസത്തിലാണെന്നോ, അച്ഛൻ മരിച്ചുവെന്നോ ഭരതനോട് പറയരുത്. രാഘവരുടെ വീട്ടിലേക്കുള്ള ഈ വിളി മാത്രമേ അറിയിക്കേണ്ടതുള്ളു.
കൌശേയാനി ച വസ്ത്രാണി ഭൂഷണാനി വരാണി ച । ക്ഷിപ്രമ് ആദായ രാജ്ഞഃ ച ഭരതസ്യ ച ഗച്ചത ॥൨-൬൮-
രാജാവിനും ഭരതനും വേണ്ടി നല്ല പടവസ്ത്രങ്ങളും മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങളും ഉടൻ എടുത്ത് പോകൂ.
ദത്തപഥ്യശനാ ദൂതാജഗ്മുഃ സ്വമ് സ്വമ് നിവേശനമ് । കേകയാമ്സ്തേ ഗമിഷ്യന്തോ ഹയാനാരുഹ്യ സമ്മതാന് ॥൨-൬൮-
യാത്രയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം ദൂതന്മാർ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി, കേക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി, അംഗീകരിച്ച കുതിരകളിൽ കയറി.
തതഃ പ്രാസ്ഥാനികമ് കൃത്വാ കാര്യശേഷമനന്തരമ് । വസിഷ്ഠേനാഭ്യനുജ്ഞാതാ ദൂതാഃ സമ്ത്വരിതാ യയുഃ ॥൨-൬൮-
പിന്നീട് യാത്രയ്ക്കുള്ള ചടങ്ങുകളും ശേഷിച്ച കാര്യങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, വസിഷ്ഠന്റെ അനുമതിയോടെ ദൂതന്മാർ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
ന്യന്തേനാപരതാലസ്യ പ്രലമ്ബസ്യോത്തരമ് പ്രതി । നിഷേവമാണാസ്തേ ജഗ്മുര്നദീമ് മധ്യേന മാലിനീമ് ॥൨-൬൮-
അവരവിടെ നിന്ന് വടക്കോട്ട് നീണ്ട അപരതാലയുടെ പടിഞ്ഞാറ് കരയിലൂടെ യാത്രചെയ്തു, മധ്യത്തിൽ മാലിനി നദി കടന്നു.
തേ ഹസ്തിനാപുരേ ഗങ്ഗാമ് തീര്ത്വാ പ്രത്യങ്മുഖാ യയുഃ । പാഞലദേശമാസാദ്യ മധ്യേന കുരുജാങ്ഗലമ് ॥൨-൬൮-
ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ ഗംഗ പുഴ കടന്ന്, പടിഞ്ഞാറോട്ട് പോവുകയും, പാഞ്ചാല ദേശം എത്തി, കുരുജാംഗള പ്രദേശം മധ്യേ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്തു.
സരാമ്സി ച സുപൂര്ണാനി നദീശ്ച വിമലോദകാഃ । നിരീക്ഷമാണാസ്തേ ജഗ്മുര്ദൂതാഃ കാര്യവശാദ്ദ്രുതമ് ॥൨-൬൮-
പൂർണ്ണമായ തടാകങ്ങളും ശുദ്ധജലമുള്ള നദികളും കാണുമ്പോൾ, ദൂതന്മാർ തങ്ങളുടെ ദൗത്യത്തിൽ മനസ്സോടെ വേഗത്തിൽ യാത്രചെയ്തു.
തേ പ്രസന്നോദകാമ് ദിവ്യാമ് നാനാവിഹഗസേവിതാമ് । ഉപാതിജഗ്മുര്വേഗേന ശരദണ്ഡാമ് ജനാകുലാമ് ॥൨-൬൮-
വിവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞും ആളുകൾ നിറഞ്ഞും കിടക്കുന്ന, സുതാര്യമുള്ള ദിവ്യമായ ശരദണ്ഡാ നദിയിലേക്ക് അവർ വേഗത്തിൽ എത്തി.
നികൂലവൃക്ഷമാസാദ്യ ദിവ്യമ് സത്യോപയാചനമ് । അഭിഗമ്യാഭിവാദ്യമ് തമ് കുലിങ്ഗാമ് പ്രാവിശന് പുരീമ് ॥൨-൬൮-
നികൂലവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, സത്യപ്രാർത്ഥനകൾ നിറവേറുന്ന ദിവ്യസ്ഥലത്ത് എത്തി, ആദരപൂർവ്വം വന്ദനം നടത്തി, കുലിംഗ നഗരം പ്രവേശിച്ചു.
അഭികാലമ് തതഃ പ്രാപ്യതേ ബോധിഭവനാച്ച്യുതാമ് । പിതൃപൈതാമഹീമ് പുണ്യാമ് തേരുരിക്ഷുമതീമ് നദീമ് ॥൨-൬൮-
ശരിയായ സമയത്ത് അവർ ബോധിഭവനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന, പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും പുണ്യമായ ഇക്ഷുമതീ നദിയിലേക്കെത്തി.
അവേക്സ്യാഞ്ജലിപാനാമ്ശ്ച ബ്രാഹ്മണാന് വേദപാരഗാന് । യയുര്മധ്യേന ബാഹ്ലീകാന് സുദാമാനമ് ച പര്വതമ് ॥൨-൬൮-
അഞ്ചലിയിൽ വെള്ളം കുടിക്കുന്ന, വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കണ്ടു, അവർ ബാഹ്ലീക ദേശവും സുദാമാന പർവ്വതവും മധ്യേ കടന്നു.
വിഷ്ണോഃ പദമ് പ്രേക്ഷമാണാ വിപാശാമ് ചാപി ശാല്മാലീമ് । നദീര്വാപീസ്തടാകാനി പല്വലാനി സരാമ്സി ച ॥൨-൬൮-
വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലവും, വിപാശയും ശാൽമാലിയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള നദികളും, കുളങ്ങളും, തടാകങ്ങളും, പുഴകളും, ചതുപ്പുകളും അവർ കണ്ടു.
പസ്യന്തോ വിവിധാമ്ശ്ചാപി സിമഹവ്യാഗ്രമൃഗദ്വിപാന് । യയുഃ പഥാതിമഹതാ ശാസനമ് ഭര്തുരീപ്സവഃ ॥൨-൬൮-
വിവിധ സിംഹങ്ങൾ, കടുവകൾ, മാൻമൃഗങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിവയെ കാണുമ്പോൾ, അവർ ഭർത്താവിന്റെ കല്പന പാലിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വലിയ പാതയിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോയി.
തേ ശ്രാന്ത വാഹനാ ദൂതാ വികൃഷ്ടേന സതാ പഥാ । ഗിരി വ്രജമ് പുര വരമ് ശീഘ്രമ് ആസേദുര് അന്ജസാ ॥൨-൬൮-
ദൂതന്മാരുടെ വാഹനങ്ങൾ ദീർഘയാത്രയിൽ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും, അവർ വൈകാതെ പർവതപ്രദേശത്തുള്ള അത്യുത്തമമായ നഗരത്തിലെത്തിച്ചു.
ഭര്തുഃ പ്രിയ അര്ഥമ് കുല രക്ഷണ അര്ഥമ് । ഭര്തുഃ ച വമ്ശസ്യ പരിഗ്രഹ അര്ഥമ് । അഹേഡമാനാഃ ത്വരയാ സ്മ ദൂതാ । രാത്ര്യാമ് തു തേ തത് പുരമ് ഏവ യാതാഃ ॥൨-൬൮-
ഭർത്താവിന്റെ സന്തോഷത്തിനും കുടുംബത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കും വംശത്തിന്റെ നിലനില്പിനും വേണ്ടി, ദൂതന്മാർ മടിയില്ലാതെ വേഗത്തിൽ അന്ന് രാത്രിയിൽ തന്നെ ആ നഗരത്തിലെത്തി.
thumb|ഏകോനസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകോനസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിൽ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തൊൻപതാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
യാമ് ഏവ രാത്രിമ് തേ ദൂതാഃ പ്രവിശന്തി സ്മ താമ് പുരീമ് । ഭരതേന അപി താമ് രാത്രിമ് സ്വപ്നോ ദൃഷ്ടഃ അയമ് അപ്രിയഃ ॥൨-൬൯-
അവ ദൂതന്മാർ ആ നഗരത്തിൽ കടന്ന അതേ രാത്രിയിൽ തന്നെ, ഭരതനും ഈ ദു:സ്വപ്നം കണ്ടു.
വ്യുഷ്ടാമ് ഏവ തു താമ് രാത്രിമ് ദൃഷ്ട്വാ തമ് സ്വപ്നമ് അപ്രിയമ് । പുത്രഃ രാജ അധിരാജസ്യ സുഭൃശമ് പര്യതപ്യത ॥൨-൬൯-
അവ രാത്രി കഴിഞ്ഞ് ആ ദു:സ്വപ്നം ഓർത്തപ്പോൾ, മഹാരാജാവിന്റെ മകൻ വളരെ ദു:ഖിതനായി.
തപ്യമാനമ് സമാജ്ഞായ വയസ്യാഃ പ്രിയ വാദിനഃ । ആയാസമ് ഹി വിനേഷ്യന്തഃ സഭായാമ് ചക്രിരേ കഥാഃ ॥൨-൬൯-
അവന്റെ മനസ്സിൽ ദു:ഖം കാണുമ്പോൾ, പ്രിയസുഹൃത്തുക്കൾ അവന്റെ മനസ്സുതീർക്കാൻ സഭയിൽ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
വാദയന്തി തഥാ ശാന്തിമ് ലാസയന്തി അപി ച അപരേ । നാടകാനി അപരേ പ്രാഹുര് ഹാസ്യാനി വിവിധാനി ച ॥൨-൬൯-
ചിലർ സംഗീതം വായിച്ചു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, മറ്റുള്ളവർ വിവിധ നാടകങ്ങളും ഹാസ്യപ്രദർശനങ്ങളും നടത്തി.
സ തൈഃ മഹാത്മാ ഭരതഃ സഖിഭിഃ പ്രിയ വാദിഭിഃ । ഗോഷ്ഠീ ഹാസ്യാനി കുര്വദ്ഭിര് ന പ്രാഹൃഷ്യത രാഘവഃ ॥൨-൬൯-
പ്രിയസുഹൃത്തുക്കളും ഹാസ്യകഥകളും പറഞ്ഞിട്ടും, മഹാത്മാവായ ഭരതൻ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചില്ല.
തമ് അബ്രവീത് പ്രിയ സഖോ ഭരതമ് സഖിഭിര് വൃതമ് । സുഹൃദ്ഭിഃ പര്യുപാസീനഃ കിമ് സഖേ ന അനുമോദസേ ॥൨-൬൯-
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഇരുന്ന ഒരാൾ ഭരതനോട് ചോദിച്ചു: 'സുഹൃത്തെ, നീ എന്തുകൊണ്ട് സന്തോഷിക്കുന്നില്ല?'
ഏവമ് ബ്രുവാണമ് സുഹൃദമ് ഭരതഃ പ്രത്യുവാച ഹ । ശൃണു ത്വമ് യന് നിമിത്തമ്മേ ദൈന്യമ് ഏതത് ഉപാഗതമ് ॥൨-൬൯-
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ സുഹൃത്തിനോട് ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഈ ദു:ഖം വന്നതിന്റെ കാരണം നീ കേൾക്കൂ.'
സ്വപ്നേ പിതരമ് അദ്രാക്ഷമ് മലിനമ് മുക്ത മൂര്ധജമ് । പതന്തമ് അദ്രി ശിഖരാത് കലുഷേ ഗോമയേ ഹ്രദേ ॥൨-൬൯-
'ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ അച്ഛനെ അശുദ്ധവേഷത്തിൽ, ചുരുണ്ട മുടിയോടെ, ഒരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ചളിയുള്ള കുളത്തിലേക്ക് വീഴുന്നത് കണ്ടു.'
പ്ലവമാനഃ ച മേ ദൃഷ്ടഃ സ തസ്മിന് ഗോമയ ഹ്രദേ । പിബന്ന് അന്ജലിനാ തൈലമ് ഹസന്ന് ഇവ മുഹുര് മുഹുഃ ॥൨-൬൯-
'അവിടെ ആ ചളിയുള്ള കുളത്തിൽ അച്ഛൻ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൈകൊണ്ട് എണ്ണ കുടിച്ചുകൊണ്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു.'
തതഃ തിലോദനമ് ഭുക്ത്വാ പുനഃ പുനര് അധഃ ശിരാഃ । തൈലേന അഭ്യക്ത സര്വ അന്ഗഃ തൈലമ് ഏവ അവഗാഹത ॥൨-൬൯-
'ശേഷം, തിലോദനം കഴിച്ച്, തല താഴ്ത്തി, മുഴുവൻ ശരീരം എണ്ണയിട്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും എണ്ണയിൽ മുങ്ങുന്നത് കണ്ടു.'
സ്വപ്നേ അപി സാഗരമ് ശുഷ്കമ് ചന്ദ്രമ് ച പതിതമ് ഭുവി । സഹസാ ച അപി സമ്ശന്തമ് ജ്വലിതമ് ജാത വേദസമ് ॥൨-൬൯-
'സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ കടൽ ഉണങ്ങിയതും, ചന്ദ്രൻ നിലത്ത് വീണതും, ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന തീ പെട്ടെന്ന് അണഞ്ഞതും കണ്ടു.'