തതഃ തമ് ഘടമ് ആദയ പൂര്ണമ് പരമ വാരിണാ । ആശ്രമമ് തമ് അഹമ് പ്രാപ്യ യഥാ ആഖ്യാത പഥമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
ശുദ്ധജലം നിറഞ്ഞ കുഞ്ചാരം എടുത്ത്, പറഞ്ഞതുപോലെ വഴികാട്ടി ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോയി.
തത്ര അഹമ് ദുര്ബലാവ് അന്ധൌ വൃദ്ധാവ് അപരിണായകൌ । അപശ്യമ് തസ്യ പിതരൌ ലൂന പക്ഷാവ് ഇവ ദ്വിജൌ ॥൨-൬൪-
അവിടെ ഞാൻ അവന്റെ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടു; അവർക്കു വയസ്സായിരിക്കുന്നു, ഇരുവരും കാഴ്ചയില്ലാത്തവരും, സഹായിയില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു, ചിറകു മുറിച്ച പക്ഷികളെപ്പോലെ.
തന് നിമിത്താഭിര് ആസീനൌ കഥാഭിര് അപരിക്രമൌ । താമ് ആശാമ് മത് കൃതേ ഹീനാവ് ഉദാസീനാവ് അനാഥവത് ॥൨-൬൪-
അവരവിടെ ഇരുന്നു, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പറയുകയായിരുന്നു; എന്റെ കാരണത്താൽ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ആശയില്ലാതെ, ആരുമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ ആയിരുന്നു.
ശോകോപഹതചിത്തശ്ച ഭയസമ്ത്രസ്തചേതനഃ । തച്ചാശ്രമപദമ് ഗത്വാ ഭൂയഃ ശോകമഹമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
അവരുടെ മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ മുക്കിയതും, ഭയത്തിൽ വിറയച്ചതുമായിരിന്നു. ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ എത്തിയപ്പോൾ, വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം എന്നെ പിടിച്ചു.
പദ ശബ്ദമ് തു മേ ശ്രുത്വാ മുനിര് വാക്യമ് അഭാഷത । കിമ് ചിരായസി മേ പുത്ര പാനീയമ് ക്ഷിപ്രമ് ആനയ ॥൨-൬൪-
എന്റെ കാൽച്ചുവടുകളുടെ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'എന്തുകൊണ്ടാണ് വൈകിയതെൻ്റെ മകനേ? വേഗത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുവരിക.'
യന് നിമിത്തമ് ഇദമ് താത സലിലേ ക്രീഡിതമ് ത്വയാ । ഉത്കണ്ഠിതാ തേ മാതാ ഇയമ് പ്രവിശ ക്ഷിപ്രമ് ആശ്രമമ് ॥൨-൬൪-
'എന്തിനാണ് നീ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചിരുന്നത്, മകനേ? നിന്റെ അമ്മ ഉത്സുകയായി കാത്തിരിക്കുന്നു. വേഗത്തിൽ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വരിക.'
യദ് വ്യലീകമ് കൃതമ് പുത്ര മാത്രാ തേ യദി വാ മയാ । ന തന് മനസി കര്തവ്യമ് ത്വയാ താത തപസ്വിനാ ॥൨-൬൪-
'നിന്റെ അമ്മയോ ഞാൻ ചെയ്തതായോ എന്തെങ്കിലും തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ, മകനേ, നീ തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്; അതു മനസ്സിൽ വെക്കേണ്ട.'
ത്വമ് ഗതിസ് തു അഗതീനാമ് ച ചക്ഷുസ് ത്വമ് ഹീന ചക്ഷുഷാമ് । സമാസക്താഃ ത്വയി പ്രാണാഃ കിമ്ചിന് നൌ ന അഭിഭാഷസേ ॥൨-൬൪-
'നീ സഹായം ഇല്ലാത്തവർക്കു ആശ്രയവും, കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കു കണ്ണുമാണ്. ഞങ്ങളുടെ ജീവൻ മുഴുവനും നിന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിൽ പോലും നീ ഞങ്ങളോട് ഒരു വാക്ക് പോലും പറയുന്നില്ലേ?'
മുനിമ് അവ്യക്തയാ വാചാ തമ് അഹമ് സജ്ജമാനയാ । ഹീന വ്യന്ജനയാ പ്രേക്ഷ്യ ഭീതഃ ഭീതൈവ അബ്രുവമ് ॥൨-൬൪-
ആ മഹർഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ഭയത്താൽ വിറയച്ചുകൊണ്ട്, വ്യക്തമല്ലാത്ത, തളർന്ന ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
മനസഃ കര്മ ചേഷ്ടാഭിര് അഭിസമ്സ്തഭ്യ വാഗ് ബലമ് । ആചചക്ഷേ തു അഹമ് തസ്മൈ പുത്ര വ്യസനജമ് ഭയമ് ॥൨-൬൪-
മനസ്സും വാക്കും ഉറപ്പാക്കി, ഞാൻ അവർക്കു മകന്റെ ദു:ഖകരമായ ദുർഭാഗ്യം പറഞ്ഞു.
ക്ഷത്രിയോ അഹമ് ദശരഥോ ന അഹമ് പുത്രഃ മഹാത്മനഃ । സജ്ജന അവമതമ് ദുഹ്ഖമ് ഇദമ് പ്രാപ്തമ് സ്വ കര്മജമ് ॥൨-൬൪-
'ഞാൻ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, ദശരഥൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, മഹാത്മാവേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മകനല്ല. നല്ലവരാൽ നിരസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ദു:ഖം എന്റെ തന്നെ കർമ്മഫലമാണ്.'
ഭഗവമഃ ച അപഹസ്തഃ അഹമ് സരയൂ തീരമ് ആഗതഃ । ജിഘാമ്സുഃ ശ്വാ പദമ് കിമ്ചിന് നിപാനേ വാ ആഗതമ് ഗജമ് ॥൨-൬൪-
'ഭഗവനേ, ഞാൻ വില്ലുമായി സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, വേട്ടയാടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; വെള്ളം കുടിക്കാൻ വന്നതാകാമെന്നു കരുതി, ഒരു ആനയാണെന്നു വിചാരിച്ചു.'
തതഃ ശ്രുതഃ മയാ ശബ്ദോ ജലേ കുമ്ഭസ്യ പൂര്യതഃ । ദ്വിപോ അയമ് ഇതി മത്വാ ഹി ബാണേന അഭിഹതഃ മയാ ॥൨-൬൪-
'അപ്പോൾ ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ കുഞ്ചാരം നിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. ആനയാണെന്ന് കരുതി ഞാൻ അമ്പുകൊണ്ട് അടി ചെയ്തു.'
ഗത്വാ നദ്യാഃ തതഃ തീരമ് അപശ്യമ് ഇഷുണാ ഹൃദി । വിനിര്ഭിന്നമ് ഗത പ്രാണമ് ശയാനമ് ഭുവി താപസമ് ॥൨-൬൪-
'പിന്നീട് നദിയുടെ തീരത്ത് പോയപ്പോൾ, എന്റെ അമ്പ് ഹൃദയത്തിൽ കയറി ജീവൻ വിട്ട് നിലത്ത് കിടക്കുന്ന ഒരു തപസ്സിയെ ഞാൻ കണ്ടു.'
ഭഗവന് ശബ്ദമ് ആലക്ഷ്യ മയാ ഗജ ജിഘാമ്സുനാ । വിസൃഷ്ടഃ അമ്ഭസി നാരാചഃ തേന തേ നിഹതഃ സുതഃ ॥൨-൬൪-
ഭഗവനേ, ആ ശബ്ദം കേട്ടു, ആനയെ വേട്ടയാടാനായി ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ ഇരുമ്പ് അമ്പ് വിട്ടു. അതിനാൽ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
തതസ്തസ്യൈവ വചനാദുപേത്യ പരിതപ്യതഃ । സ മയാ സഹസാ ബണ ഉദ്ധൃതോ മര്മതസ്തദാ ॥൨-൬൪-
അവൻ തന്നെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾക്കുശേഷം, വേദനയിൽ കിടന്നിരുന്ന അവനിൽ നിന്നു ഞാൻ അതിവേഗം ആ അമ്പ് പുറത്തെടുത്തു.
സ ച ഉദ്ധൃതേന ബാണേന തത്ര ഏവ സ്വര്ഗമ് ആസ്ഥിതഃ । ഭഗവന്താവ് ഉഭൌ ശോചന്ന് അന്ധാവ് ഇതി വിലപ്യ ച ॥൨-൬൪-
അമ്പ് പുറത്തെടുത്തതോടെ അവൻ അവിടത്തുവെച്ച് സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നു. ഭഗവാന്മാരായ നിങ്ങളിരുവരും, അന്ധന്മാരായി, ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് വിലപിച്ചു.
അജ്ഞാനാത് ഭവതഃ പുത്രഃ സഹസാ അഭിഹതഃ മയാ । ശേഷമ് ഏവമ് ഗതേ യത് സ്യാത് തത് പ്രസീദതു മേ മുനിഃ ॥൨-൬൪-
അറിയാതെ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ മകൻ എനിക്ക് വെട്ടേറ്റത്. ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ച ശേഷം ഇനി എന്ത് ബാക്കിയുണ്ടോ അതിന് ദയവായി മഹർഷി ക്ഷമിക്കണം.
സ തത് ശ്രുത്വാ വചഃ ക്രൂരമ് നിഹ്ശ്വസന് ശോക കര്ശിതഃ । നാശകത്തീവ്രമായാസമകര്തുമ് ഭഗവാനൃഷിഃ ॥൨-൬൪-
ആ ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന്, ഭഗവാൻ ഋഷി ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിട്ടു; തന്റെ അതിയായ ദുഃഖം അടയ്ക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.
സബാഷ്പപൂര്ണവദനോ നിഃശ്വസന് ശോകകര്ശിതഃ । മാമ് ഉവാച മഹാ തേജാഃ കൃത അന്ജലിമ് ഉപസ്ഥിതമ് ॥൨-൬൪-
കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി, ആ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ ഞാൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
യദ്യ് ഏതത് അശുഭമ് കര്മ ന സ്മ മേ കഥയേഃ സ്വയമ് । ഫലേന് മൂര്ധാ സ്മ തേ രാജന് സദ്യഃ ശത സഹസ്രധാ ॥൨-൬൪-
നീ ഈ ദുഷ്കർമ്മം സ്വയം എനിക്കു സമ്മതിച്ചില്ലെങ്കിൽ, രാജാവേ, അതിന്റെ ഫലമായി നിന്റെ തല നൂറായിരം കഷണങ്ങളായി ഉടനേ പിളർന്നുപോകുമായിരുന്നു.
ക്ഷത്രിയേണ വധോ രാജന് വാനപ്രസ്ഥേ വിശേഷതഃ । ജ്ഞാന പൂര്വമ് കൃതഃ സ്ഥാനാച് ച്യാവയേദ് അപി വജ്രിണമ് ॥൨-൬൪-
രാജാവേ, ക്ഷത്രിയൻ ഒരു വനവാസിയെ, പ്രത്യേകിച്ച് മനസ്സോടെ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ, അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പോലും ഇന്ദ്രനെ പോലും അവന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് താഴെയിറക്കും.
സപ്തധാ തു ഫലേന്മൂര്ധാ മുനൌ തപസി തിഷ്ഠതി । ജ്ഞാനാദ്വിസൃജതഃ ശസ്ത്രമ് താദൃശേ ബ്രഹ്മചാരിണി ॥൨-൬൪-
ഋഷി തപസ്സിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, അങ്ങനെ ഒരു ബ്രഹ്മചാരിയ്ക്ക് മനസ്സോടെ ആയുധം ഉപയോഗിച്ചാൽ, തല ഏഴായി പിളരുന്നു.
അജ്ഞാനാദ്ദ് ഹി കൃതമ് യസ്മാത് ഇദമ് തേന ഏവ ജീവസി । അപി ഹി അദ്യ കുലമ് നസ്യാത് രാഘവാണാമ് കുതഃ ഭവാന് ॥൨-൬൪-
ഇത് അറിവില്ലാതെ ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് നീ ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് രഘുവംശം മുഴുവൻ നശിച്ചേനെ—അങ്ങനെ ആയിരുന്നെങ്കിൽ നീ എങ്ങനെയിരിക്കും?
നയ നൌ നൃപ തമ് ദേശമ് ഇതി മാമ് ച അഭ്യഭാഷത । അദ്യ തമ് ദ്രഷ്ടുമ് ഇച്ചാവഃ പുത്രമ് പശ്ചിമ ദര്ശനമ് ॥൨-൬൪-
നമ്മെ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ രാജാവേ, എന്ന് അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇന്ന് ഞങ്ങൾ മകനെ ഒടുവിലൊരിക്കൽ കാണണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
രുധിരേണ അവസിത അന്ഗമ് പ്രകീര്ണ അജിന വാസസമ് । ശയാനമ് ഭുവി നിഹ്സമ്ജ്ഞമ് ധര്മ രാജ വശമ് ഗതമ് ॥൨-൬൪-
രക്തത്തിൽ കറഞ്ഞ ശരീരം, ചിതറിച്ച മയില്പ്പട്ടു, ഭൂമിയിൽ ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നു; ധർമ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അഥ അഹമ് ഏകഃ തമ് ദേശമ് നീത്വാ തൌ ഭൃശ ദുഹ്ഖിതൌ । അസ്പര്ശയമ് അഹമ് പുത്രമ് തമ് മുനിമ് സഹ ഭാര്യയാ ॥൨-൬൪-
ശേഷം ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ആ ഇരുവരെയും അതീവ ദുഃഖിതരായി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; മഹർഷിയെയും ഭാര്യയെയും അവരുടെ മകനെ തൊടാൻ അനുവദിച്ചു.
തൌ പുത്രമ് ആത്മനഃ സ്പൃഷ്ട്വാ തമ് ആസാദ്യ തപസ്വിനൌ । നിപേതതുഃ ശരീരേ അസ്യ പിതാ ച അസ്യ ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൨-൬൪-
അവരിരുവരും തങ്ങളുടെ മകനെ സമീപിച്ച് തൊട്ടു, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണു; അപ്പോൾ അവന്റെ അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ന ന്വ് അഹമ് തേ പ്രിയഃ പുത്ര മാതരമ് പശ്യ ധാര്മിക । കിമ് നു ന ആലിന്ഗസേ പുത്ര സുകുമാര വചോ വദ ॥൨-൬൪-
മകനേ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയനല്ലേ? നീ അമ്മയെ നോക്കൂ ധാർമ്മികനേ; മകനേ, നീ അമ്മയെ ചേർത്തുപിടിക്കാത്തതെന്ത്? സുന്ദരമായ വാക്കുകളോടെ പറയൂ.
ന ത്വഹമ് തേ പ്രിയഃ പുത്ര മാതരമ് പസ്യ ധാര്മിക । കിമ് നു നാലിങ്ഗസേ പുത്ര സുകുമാര വചോ വദ ॥൨-൬൪-
മകനേ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയനല്ലേ? നീ അമ്മയെ നോക്കൂ ധാർമ്മികനേ; മകനേ, നീ അമ്മയെ ചേർത്തുപിടിക്കാത്തതെന്ത്? സുന്ദരമായ വാക്കുകളോടെ പറയൂ.