ദുഃഖിതസ്യ ച ദീനസ്യ മമ ശോകാതുരസ്യ ച । ലക്ഷ്യാമാസ ഹൃദയേ ചിന്താമ് മുനിസുത സ്തദാ ॥൨-൬൩-
ആ സന്യാസിയുടെ മകൻ ദു:ഖവും ദുർബലതയും ദു:ഖഭാരവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, അപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ചിന്തകൾ മനസ്സിലാക്കി.
താമ്യമാനഃ സ മാമ് ദുഃഖാദുവാച പരമാര്തവത് । സീദമാനോ വിവൃത്താങ്ഗോ വേഷ്ടമാനോ ഗതഃ ക്ഷയമ് ॥൨-൬൩-
വേദനയിലും അത്യന്തം ദു:ഖത്തിലും ആ സന്യാസിയുടെ മകൻ എന്നോട് ആഴമായ വേദനയോടെ പറഞ്ഞു. അവൻ ശരീരം തളർന്ന്, വലിച്ചുമറിഞ്ഞ്, മരണത്തോട് അടുക്കുകയായിരുന്നു.
സമ്സ്തഭ്യ ധൈര്യേണ സ്ഥിരചിത്തോ ഭവാമ്യഹമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാകൃതമ് പാപമ് ഹൃദയാദപനീയതാമ് ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഞാൻ ധൈര്യത്തോടെ മനസ്സിനെ ഉറപ്പിക്കുന്നു. നീ ചെയ്ത ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യണം.
ന ദ്വിജാതിര് അഹമ് രാജന് മാ ഭൂത് തേ മനസോ വ്യഥാ । ശൂദ്രായാമ് അസ്മി വൈശ്യേന ജാതഃ ജന പദ അധിപ ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനല്ല. അതിനാൽ, നിന്റെ മനസ്സിൽ വിഷമം ഉണ്ടാകേണ്ട. ഞാൻ ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രീക്കും വൈശ്യനുമാണ് ജനിച്ചത്, ദേശാധിപതിയേ.
ഇതി ഇവ വദതഃ കൃച്ച്രാത് ബാണ അഭിഹത മര്മണഃ । വിഘൂര്ണതോ വിചേഷ്ടസ്യ വേപമാചസ്യ ഭൂതലേ ॥൨-൬൩-
അമ്പ് പ്രാണസ്ഥാനത്ത് തട്ടി വേദനയോടെ, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഭൂമിയിൽ കിടന്ന് വിറയച്ചു, വലിച്ചുമറിഞ്ഞു.
തസ്യ തു ആനമ്യമാനസ്യ തമ് ബാണമ് അഹമ് ഉദ്ധരമ് । തസ്യ ത്വാനമ്യമാനസ്യ തമ് ബാണാമഹമുദ്ധരമ് ॥൨-൬൩-
അവൻ താഴേക്ക് കുനിഞ്ഞ് കിടക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആ അമ്പ് എടുത്തു.
ജല ആര്ദ്ര ഗാത്രമ് തു വിലപ്യ കൃച്ചാന് । മര്മ വ്രണമ് സമ്തതമ് ഉച്ചസന്തമ് । തതഃ സരയ്വാമ് തമ് അഹമ് ശയാനമ് । സമീക്ഷ്യ ഭദ്രേ സുഭൃശമ് വിഷണ്ണഃ ॥൨-൬൩-
ജലത്തിൽ മുഴുകിയ ശരീരത്തോടെ ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ഹൃദയത്തിൽ തുടർച്ചയായി വേദന അനുഭവിച്ച്, ഞാൻ അവനെ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു, പ്രിയേ, അതീവ വിഷാദത്തോടെ.
thumb|ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിയൊന്നാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
വധമപ്രതിരൂപമ് തു മഹര്ഷേസ്തസ്യ രാഘവഃ । വിലപന്നേ വ ധര്മാത്മാ കൌസല്യാമ് പുന രബ്രവീത് ॥൨-൬൪-
ആ മഹർഷിയുടെ അന്യായമായ വധം ഓർത്ത് ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ച രാഘവൻ, വീണ്ടും കൗസല്യയോട് പറഞ്ഞു.
തത് അജ്ഞാനാന് മഹത് പാപമ് കൃത്വാ സമ്കുലിത ഇന്ദ്രിയഃ । ഏകഃ തു അചിന്തയമ് ബുദ്ധ്യാ കഥമ് നു സുകൃതമ് ഭവേത് ॥൨-൬൪-
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ വലിയ പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആയപ്പോൾ, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്നു, ഇതിൽ നിന്നൊന്നും നല്ലത് എങ്ങനെയെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമോ എന്ന് ആലോചിച്ചു.
തതഃ തമ് ഘടമ് ആദയ പൂര്ണമ് പരമ വാരിണാ । ആശ്രമമ് തമ് അഹമ് പ്രാപ്യ യഥാ ആഖ്യാത പഥമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
ശുദ്ധജലം നിറഞ്ഞ കുഞ്ചാരം എടുത്ത്, പറഞ്ഞതുപോലെ വഴികാട്ടി ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോയി.
തത്ര അഹമ് ദുര്ബലാവ് അന്ധൌ വൃദ്ധാവ് അപരിണായകൌ । അപശ്യമ് തസ്യ പിതരൌ ലൂന പക്ഷാവ് ഇവ ദ്വിജൌ ॥൨-൬൪-
അവിടെ ഞാൻ അവന്റെ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടു; അവർക്കു വയസ്സായിരിക്കുന്നു, ഇരുവരും കാഴ്ചയില്ലാത്തവരും, സഹായിയില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു, ചിറകു മുറിച്ച പക്ഷികളെപ്പോലെ.
തന് നിമിത്താഭിര് ആസീനൌ കഥാഭിര് അപരിക്രമൌ । താമ് ആശാമ് മത് കൃതേ ഹീനാവ് ഉദാസീനാവ് അനാഥവത് ॥൨-൬൪-
അവരവിടെ ഇരുന്നു, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പറയുകയായിരുന്നു; എന്റെ കാരണത്താൽ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ആശയില്ലാതെ, ആരുമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ ആയിരുന്നു.
ശോകോപഹതചിത്തശ്ച ഭയസമ്ത്രസ്തചേതനഃ । തച്ചാശ്രമപദമ് ഗത്വാ ഭൂയഃ ശോകമഹമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
അവരുടെ മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ മുക്കിയതും, ഭയത്തിൽ വിറയച്ചതുമായിരിന്നു. ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ എത്തിയപ്പോൾ, വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം എന്നെ പിടിച്ചു.
പദ ശബ്ദമ് തു മേ ശ്രുത്വാ മുനിര് വാക്യമ് അഭാഷത । കിമ് ചിരായസി മേ പുത്ര പാനീയമ് ക്ഷിപ്രമ് ആനയ ॥൨-൬൪-
എന്റെ കാൽച്ചുവടുകളുടെ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'എന്തുകൊണ്ടാണ് വൈകിയതെൻ്റെ മകനേ? വേഗത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുവരിക.'
യന് നിമിത്തമ് ഇദമ് താത സലിലേ ക്രീഡിതമ് ത്വയാ । ഉത്കണ്ഠിതാ തേ മാതാ ഇയമ് പ്രവിശ ക്ഷിപ്രമ് ആശ്രമമ് ॥൨-൬൪-
'എന്തിനാണ് നീ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചിരുന്നത്, മകനേ? നിന്റെ അമ്മ ഉത്സുകയായി കാത്തിരിക്കുന്നു. വേഗത്തിൽ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വരിക.'
യദ് വ്യലീകമ് കൃതമ് പുത്ര മാത്രാ തേ യദി വാ മയാ । ന തന് മനസി കര്തവ്യമ് ത്വയാ താത തപസ്വിനാ ॥൨-൬൪-
'നിന്റെ അമ്മയോ ഞാൻ ചെയ്തതായോ എന്തെങ്കിലും തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ, മകനേ, നീ തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്; അതു മനസ്സിൽ വെക്കേണ്ട.'
ത്വമ് ഗതിസ് തു അഗതീനാമ് ച ചക്ഷുസ് ത്വമ് ഹീന ചക്ഷുഷാമ് । സമാസക്താഃ ത്വയി പ്രാണാഃ കിമ്ചിന് നൌ ന അഭിഭാഷസേ ॥൨-൬൪-
'നീ സഹായം ഇല്ലാത്തവർക്കു ആശ്രയവും, കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കു കണ്ണുമാണ്. ഞങ്ങളുടെ ജീവൻ മുഴുവനും നിന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിൽ പോലും നീ ഞങ്ങളോട് ഒരു വാക്ക് പോലും പറയുന്നില്ലേ?'
മുനിമ് അവ്യക്തയാ വാചാ തമ് അഹമ് സജ്ജമാനയാ । ഹീന വ്യന്ജനയാ പ്രേക്ഷ്യ ഭീതഃ ഭീതൈവ അബ്രുവമ് ॥൨-൬൪-
ആ മഹർഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ഭയത്താൽ വിറയച്ചുകൊണ്ട്, വ്യക്തമല്ലാത്ത, തളർന്ന ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
മനസഃ കര്മ ചേഷ്ടാഭിര് അഭിസമ്സ്തഭ്യ വാഗ് ബലമ് । ആചചക്ഷേ തു അഹമ് തസ്മൈ പുത്ര വ്യസനജമ് ഭയമ് ॥൨-൬൪-
മനസ്സും വാക്കും ഉറപ്പാക്കി, ഞാൻ അവർക്കു മകന്റെ ദു:ഖകരമായ ദുർഭാഗ്യം പറഞ്ഞു.
ക്ഷത്രിയോ അഹമ് ദശരഥോ ന അഹമ് പുത്രഃ മഹാത്മനഃ । സജ്ജന അവമതമ് ദുഹ്ഖമ് ഇദമ് പ്രാപ്തമ് സ്വ കര്മജമ് ॥൨-൬൪-
'ഞാൻ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, ദശരഥൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, മഹാത്മാവേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മകനല്ല. നല്ലവരാൽ നിരസിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ദു:ഖം എന്റെ തന്നെ കർമ്മഫലമാണ്.'
ഭഗവമഃ ച അപഹസ്തഃ അഹമ് സരയൂ തീരമ് ആഗതഃ । ജിഘാമ്സുഃ ശ്വാ പദമ് കിമ്ചിന് നിപാനേ വാ ആഗതമ് ഗജമ് ॥൨-൬൪-
'ഭഗവനേ, ഞാൻ വില്ലുമായി സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, വേട്ടയാടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; വെള്ളം കുടിക്കാൻ വന്നതാകാമെന്നു കരുതി, ഒരു ആനയാണെന്നു വിചാരിച്ചു.'
തതഃ ശ്രുതഃ മയാ ശബ്ദോ ജലേ കുമ്ഭസ്യ പൂര്യതഃ । ദ്വിപോ അയമ് ഇതി മത്വാ ഹി ബാണേന അഭിഹതഃ മയാ ॥൨-൬൪-
'അപ്പോൾ ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ കുഞ്ചാരം നിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. ആനയാണെന്ന് കരുതി ഞാൻ അമ്പുകൊണ്ട് അടി ചെയ്തു.'
ഗത്വാ നദ്യാഃ തതഃ തീരമ് അപശ്യമ് ഇഷുണാ ഹൃദി । വിനിര്ഭിന്നമ് ഗത പ്രാണമ് ശയാനമ് ഭുവി താപസമ് ॥൨-൬൪-
'പിന്നീട് നദിയുടെ തീരത്ത് പോയപ്പോൾ, എന്റെ അമ്പ് ഹൃദയത്തിൽ കയറി ജീവൻ വിട്ട് നിലത്ത് കിടക്കുന്ന ഒരു തപസ്സിയെ ഞാൻ കണ്ടു.'
ഭഗവന് ശബ്ദമ് ആലക്ഷ്യ മയാ ഗജ ജിഘാമ്സുനാ । വിസൃഷ്ടഃ അമ്ഭസി നാരാചഃ തേന തേ നിഹതഃ സുതഃ ॥൨-൬൪-
ഭഗവനേ, ആ ശബ്ദം കേട്ടു, ആനയെ വേട്ടയാടാനായി ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ ഇരുമ്പ് അമ്പ് വിട്ടു. അതിനാൽ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
തതസ്തസ്യൈവ വചനാദുപേത്യ പരിതപ്യതഃ । സ മയാ സഹസാ ബണ ഉദ്ധൃതോ മര്മതസ്തദാ ॥൨-൬൪-
അവൻ തന്നെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾക്കുശേഷം, വേദനയിൽ കിടന്നിരുന്ന അവനിൽ നിന്നു ഞാൻ അതിവേഗം ആ അമ്പ് പുറത്തെടുത്തു.
സ ച ഉദ്ധൃതേന ബാണേന തത്ര ഏവ സ്വര്ഗമ് ആസ്ഥിതഃ । ഭഗവന്താവ് ഉഭൌ ശോചന്ന് അന്ധാവ് ഇതി വിലപ്യ ച ॥൨-൬൪-
അമ്പ് പുറത്തെടുത്തതോടെ അവൻ അവിടത്തുവെച്ച് സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നു. ഭഗവാന്മാരായ നിങ്ങളിരുവരും, അന്ധന്മാരായി, ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് വിലപിച്ചു.
അജ്ഞാനാത് ഭവതഃ പുത്രഃ സഹസാ അഭിഹതഃ മയാ । ശേഷമ് ഏവമ് ഗതേ യത് സ്യാത് തത് പ്രസീദതു മേ മുനിഃ ॥൨-൬൪-
അറിയാതെ തന്നെയാണ് നിങ്ങളുടെ മകൻ എനിക്ക് വെട്ടേറ്റത്. ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ച ശേഷം ഇനി എന്ത് ബാക്കിയുണ്ടോ അതിന് ദയവായി മഹർഷി ക്ഷമിക്കണം.
സ തത് ശ്രുത്വാ വചഃ ക്രൂരമ് നിഹ്ശ്വസന് ശോക കര്ശിതഃ । നാശകത്തീവ്രമായാസമകര്തുമ് ഭഗവാനൃഷിഃ ॥൨-൬൪-
ആ ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന്, ഭഗവാൻ ഋഷി ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിട്ടു; തന്റെ അതിയായ ദുഃഖം അടയ്ക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.
സബാഷ്പപൂര്ണവദനോ നിഃശ്വസന് ശോകകര്ശിതഃ । മാമ് ഉവാച മഹാ തേജാഃ കൃത അന്ജലിമ് ഉപസ്ഥിതമ് ॥൨-൬൪-
കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി, ആ മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ ഞാൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു.