സ മാമ് ഉദ്വീക്ഷ്യ നേത്രാഭ്യാമ് ത്രസ്തമ് അസ്വസ്ഥ ചേതസമ് । ഇതി ഉവാച വചഃ ക്രൂരമ് ദിധക്ഷന്ന് ഇവ തേജസാ ॥൨-൬൩-
ഞാൻ ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലുമാണ് നിന്നത്. അവൻ കണ്ണുകളാൽ എന്നെ നോക്കി, അതിശക്തമായ ഉജ്ജ്വലതയോടെ, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കിമ് തവ അപകൃതമ് രാജന് വനേ നിവസതാ മയാ । ജിഹീര്ഷിഉര് അമ്ഭോ ഗുര്വ് അര്ഥമ് യദ് അഹമ് താഡിതഃ ത്വയാ ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഞാൻ കാട്ടിൽ ജീവിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് എന്ത് തെറ്റ് ചെയ്തു? നീ സ്വന്തം ആവശ്യത്തിന് വെള്ളം എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എന്നെ അമ്പുകൊണ്ട് അടിച്ചു.
ഏകേന ഖലു ബാണേന മര്മണി അഭിഹതേ മയി । ദ്വാവ് അന്ധൌ നിഹതൌ വൃദ്ധൌ മാതാ ജനയിതാ ച മേ ॥൨-൬൩-
ഒരു അമ്പ് എന്റെ പ്രാണസ്ഥാനത്ത് തട്ടിയതോടെ, എന്റെ ഇരുവരും കാഴ്ചയില്ലാത്ത വൃദ്ധരായ അമ്മയും അച്ഛനും ഇപ്പോൾ മരിച്ചവരുപോലെയാണ്.
തൌ നൂനമ് ദുര്ബലാവ് അന്ധൌ മത് പ്രതീക്ഷൌ പിപാസിതൌ । ചിരമ് ആശാ കൃതാമ് തൃഷ്ണാമ് കഷ്ടാമ് സമ്ധാരയിഷ്യതഃ ॥൨-൬൩-
അവരിരുവരും ദുർബലരും കാഴ്ചയില്ലാത്തവരുമാണ്. അവർ ദാഹിച്ച്, ഏറെ നേരം പ്രതീക്ഷയുടെ കഠിനമായ വേദന സഹിച്ച്, എന്നെ കാത്തിരിക്കുകയാണ്.
ന നൂനമ് തപസോ വാ അസ്തി ഫല യോഗഃ ശ്രുതസ്യ വാ । പിതാ യന് മാമ് ന ജാനാതി ശയാനമ് പതിതമ് ഭുവി ॥൨-൬൩-
തപസ്സിനോ പഠനത്തിനോ ഫലം ഇല്ലെന്നു തോന്നുന്നു. കാരണം, ഞാൻ നിലത്ത് വീണു കിടക്കുമ്പോൾ അച്ഛൻ അതറിയുന്നില്ല.
ജാനന്ന് അപി ച കിമ് കുര്യാത് അശക്തിര് അപരിക്രമഃ । ചിദ്യമാനമ് ഇവ അശക്തഃ ത്രാതുമ് അന്യോ നഗോ നഗമ് ॥൨-൬൩-
അറിയുന്നുവെങ്കിലും അച്ഛൻ എന്ത് ചെയ്യും? അവൻ അശക്തനാണ്, നീങ്ങാൻ കഴിയാത്തവൻ. ഒരു മരത്തെ മറ്റൊരു മരം വീഴുന്നതിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാനാവാത്തതുപോലെയാണ്.
പിതുസ് ത്വമ് ഏവ മേ ഗത്വാ ശീഘ്രമ് ആചക്ഷ്വ രാഘവ । ന ത്വാമ് അനുദഹേത് ക്രുദ്ധോ വനമ് വഹ്നിര് ഇവ ഏധിതഃ ॥൨-൬൩-
രാഘവാ, നീ വേഗത്തിൽ പോയി എന്റെ അച്ഛനോട് ഈ വിവരം അറിയിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ, കാട്ടിൽ പടർന്ന തീപോലെ അവന്റെ കോപം നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കാതിരിക്കുക.
ഇയമ് ഏക പദീ രാജന് യതഃ മേ പിതുര് ആശ്രമഃ । തമ് പ്രസാദയ ഗത്വാ ത്വമ് ന ത്വാമ് സ കുപിതഃ ശപേത് ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഈ ഏകപാതയാണ് എന്റെ അച്ഛന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുന്നത്. നീ അവിടെ ചെന്നു അവനെ ശമിപ്പിക്കണം. ഇല്ലെങ്കിൽ, അവൻ കോപത്തോടെ നിന്നെ ശപിക്കാം.
വിശല്യമ് കുരു മാമ് രാജന് മര്മ മേ നിശിതഃ ശരഃ । രുണദ്ധി മൃദു സ ഉത്സേധമ് തീരമ് അമ്ബു രയോ യഥാ ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, എന്റെ പ്രാണസ്ഥാനത്ത് കയറിയിരിക്കുന്ന ഈ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് നീ എടുത്തു കളയണം. അതു എന്റെ ശ്വാസം തടയുന്നു, നദീതീരത്ത് ചെറിയ കുന്ന് വെള്ളം തടയുന്നതുപോലെ.
സശല്യഃ ക്ലിശ്യതേ പ്രാണൈര്വിശല്യോ വിനശിഷ്യതി । ഇതി മാമവിശച്ചിന്താ തസ്യ ശല്യാപകര്ഷണേ ॥൨-൬൩-
അമ്പ് ശരീരത്തിൽ കയറിയിരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ പ്രാണവേദന അനുഭവിക്കും; അമ്പ് എടുത്താൽ ഞാൻ മരിക്കും. നീ അമ്പ് എടുക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇങ്ങനെ ആശങ്ക തോന്നി.
ദുഃഖിതസ്യ ച ദീനസ്യ മമ ശോകാതുരസ്യ ച । ലക്ഷ്യാമാസ ഹൃദയേ ചിന്താമ് മുനിസുത സ്തദാ ॥൨-൬൩-
ആ സന്യാസിയുടെ മകൻ ദു:ഖവും ദുർബലതയും ദു:ഖഭാരവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, അപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ചിന്തകൾ മനസ്സിലാക്കി.
താമ്യമാനഃ സ മാമ് ദുഃഖാദുവാച പരമാര്തവത് । സീദമാനോ വിവൃത്താങ്ഗോ വേഷ്ടമാനോ ഗതഃ ക്ഷയമ് ॥൨-൬൩-
വേദനയിലും അത്യന്തം ദു:ഖത്തിലും ആ സന്യാസിയുടെ മകൻ എന്നോട് ആഴമായ വേദനയോടെ പറഞ്ഞു. അവൻ ശരീരം തളർന്ന്, വലിച്ചുമറിഞ്ഞ്, മരണത്തോട് അടുക്കുകയായിരുന്നു.
സമ്സ്തഭ്യ ധൈര്യേണ സ്ഥിരചിത്തോ ഭവാമ്യഹമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാകൃതമ് പാപമ് ഹൃദയാദപനീയതാമ് ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഞാൻ ധൈര്യത്തോടെ മനസ്സിനെ ഉറപ്പിക്കുന്നു. നീ ചെയ്ത ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യണം.
ന ദ്വിജാതിര് അഹമ് രാജന് മാ ഭൂത് തേ മനസോ വ്യഥാ । ശൂദ്രായാമ് അസ്മി വൈശ്യേന ജാതഃ ജന പദ അധിപ ॥൨-൬൩-
രാജാവേ, ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനല്ല. അതിനാൽ, നിന്റെ മനസ്സിൽ വിഷമം ഉണ്ടാകേണ്ട. ഞാൻ ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രീക്കും വൈശ്യനുമാണ് ജനിച്ചത്, ദേശാധിപതിയേ.
ഇതി ഇവ വദതഃ കൃച്ച്രാത് ബാണ അഭിഹത മര്മണഃ । വിഘൂര്ണതോ വിചേഷ്ടസ്യ വേപമാചസ്യ ഭൂതലേ ॥൨-൬൩-
അമ്പ് പ്രാണസ്ഥാനത്ത് തട്ടി വേദനയോടെ, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഭൂമിയിൽ കിടന്ന് വിറയച്ചു, വലിച്ചുമറിഞ്ഞു.
തസ്യ തു ആനമ്യമാനസ്യ തമ് ബാണമ് അഹമ് ഉദ്ധരമ് । തസ്യ ത്വാനമ്യമാനസ്യ തമ് ബാണാമഹമുദ്ധരമ് ॥൨-൬൩-
അവൻ താഴേക്ക് കുനിഞ്ഞ് കിടക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആ അമ്പ് എടുത്തു.
ജല ആര്ദ്ര ഗാത്രമ് തു വിലപ്യ കൃച്ചാന് । മര്മ വ്രണമ് സമ്തതമ് ഉച്ചസന്തമ് । തതഃ സരയ്വാമ് തമ് അഹമ് ശയാനമ് । സമീക്ഷ്യ ഭദ്രേ സുഭൃശമ് വിഷണ്ണഃ ॥൨-൬൩-
ജലത്തിൽ മുഴുകിയ ശരീരത്തോടെ ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ഹൃദയത്തിൽ തുടർച്ചയായി വേദന അനുഭവിച്ച്, ഞാൻ അവനെ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു, പ്രിയേ, അതീവ വിഷാദത്തോടെ.
thumb|ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിയൊന്നാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
വധമപ്രതിരൂപമ് തു മഹര്ഷേസ്തസ്യ രാഘവഃ । വിലപന്നേ വ ധര്മാത്മാ കൌസല്യാമ് പുന രബ്രവീത് ॥൨-൬൪-
ആ മഹർഷിയുടെ അന്യായമായ വധം ഓർത്ത് ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ച രാഘവൻ, വീണ്ടും കൗസല്യയോട് പറഞ്ഞു.
തത് അജ്ഞാനാന് മഹത് പാപമ് കൃത്വാ സമ്കുലിത ഇന്ദ്രിയഃ । ഏകഃ തു അചിന്തയമ് ബുദ്ധ്യാ കഥമ് നു സുകൃതമ് ഭവേത് ॥൨-൬൪-
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ വലിയ പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആയപ്പോൾ, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്നു, ഇതിൽ നിന്നൊന്നും നല്ലത് എങ്ങനെയെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമോ എന്ന് ആലോചിച്ചു.
തതഃ തമ് ഘടമ് ആദയ പൂര്ണമ് പരമ വാരിണാ । ആശ്രമമ് തമ് അഹമ് പ്രാപ്യ യഥാ ആഖ്യാത പഥമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
ശുദ്ധജലം നിറഞ്ഞ കുഞ്ചാരം എടുത്ത്, പറഞ്ഞതുപോലെ വഴികാട്ടി ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോയി.
തത്ര അഹമ് ദുര്ബലാവ് അന്ധൌ വൃദ്ധാവ് അപരിണായകൌ । അപശ്യമ് തസ്യ പിതരൌ ലൂന പക്ഷാവ് ഇവ ദ്വിജൌ ॥൨-൬൪-
അവിടെ ഞാൻ അവന്റെ മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടു; അവർക്കു വയസ്സായിരിക്കുന്നു, ഇരുവരും കാഴ്ചയില്ലാത്തവരും, സഹായിയില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു, ചിറകു മുറിച്ച പക്ഷികളെപ്പോലെ.
തന് നിമിത്താഭിര് ആസീനൌ കഥാഭിര് അപരിക്രമൌ । താമ് ആശാമ് മത് കൃതേ ഹീനാവ് ഉദാസീനാവ് അനാഥവത് ॥൨-൬൪-
അവരവിടെ ഇരുന്നു, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പറയുകയായിരുന്നു; എന്റെ കാരണത്താൽ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ആശയില്ലാതെ, ആരുമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ ആയിരുന്നു.
ശോകോപഹതചിത്തശ്ച ഭയസമ്ത്രസ്തചേതനഃ । തച്ചാശ്രമപദമ് ഗത്വാ ഭൂയഃ ശോകമഹമ് ഗതഃ ॥൨-൬൪-
അവരുടെ മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ മുക്കിയതും, ഭയത്തിൽ വിറയച്ചതുമായിരിന്നു. ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ഞാൻ എത്തിയപ്പോൾ, വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം എന്നെ പിടിച്ചു.
പദ ശബ്ദമ് തു മേ ശ്രുത്വാ മുനിര് വാക്യമ് അഭാഷത । കിമ് ചിരായസി മേ പുത്ര പാനീയമ് ക്ഷിപ്രമ് ആനയ ॥൨-൬൪-
എന്റെ കാൽച്ചുവടുകളുടെ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'എന്തുകൊണ്ടാണ് വൈകിയതെൻ്റെ മകനേ? വേഗത്തിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുവരിക.'
യന് നിമിത്തമ് ഇദമ് താത സലിലേ ക്രീഡിതമ് ത്വയാ । ഉത്കണ്ഠിതാ തേ മാതാ ഇയമ് പ്രവിശ ക്ഷിപ്രമ് ആശ്രമമ് ॥൨-൬൪-
'എന്തിനാണ് നീ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചിരുന്നത്, മകനേ? നിന്റെ അമ്മ ഉത്സുകയായി കാത്തിരിക്കുന്നു. വേഗത്തിൽ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വരിക.'
യദ് വ്യലീകമ് കൃതമ് പുത്ര മാത്രാ തേ യദി വാ മയാ । ന തന് മനസി കര്തവ്യമ് ത്വയാ താത തപസ്വിനാ ॥൨-൬൪-
'നിന്റെ അമ്മയോ ഞാൻ ചെയ്തതായോ എന്തെങ്കിലും തെറ്റുണ്ടെങ്കിൽ, മകനേ, നീ തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്; അതു മനസ്സിൽ വെക്കേണ്ട.'
ത്വമ് ഗതിസ് തു അഗതീനാമ് ച ചക്ഷുസ് ത്വമ് ഹീന ചക്ഷുഷാമ് । സമാസക്താഃ ത്വയി പ്രാണാഃ കിമ്ചിന് നൌ ന അഭിഭാഷസേ ॥൨-൬൪-
'നീ സഹായം ഇല്ലാത്തവർക്കു ആശ്രയവും, കാഴ്ചയില്ലാത്തവർക്കു കണ്ണുമാണ്. ഞങ്ങളുടെ ജീവൻ മുഴുവനും നിന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിൽ പോലും നീ ഞങ്ങളോട് ഒരു വാക്ക് പോലും പറയുന്നില്ലേ?'
മുനിമ് അവ്യക്തയാ വാചാ തമ് അഹമ് സജ്ജമാനയാ । ഹീന വ്യന്ജനയാ പ്രേക്ഷ്യ ഭീതഃ ഭീതൈവ അബ്രുവമ് ॥൨-൬൪-
ആ മഹർഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ഭയത്താൽ വിറയച്ചുകൊണ്ട്, വ്യക്തമല്ലാത്ത, തളർന്ന ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
മനസഃ കര്മ ചേഷ്ടാഭിര് അഭിസമ്സ്തഭ്യ വാഗ് ബലമ് । ആചചക്ഷേ തു അഹമ് തസ്മൈ പുത്ര വ്യസനജമ് ഭയമ് ॥൨-൬൪-
മനസ്സും വാക്കും ഉറപ്പാക്കി, ഞാൻ അവർക്കു മകന്റെ ദു:ഖകരമായ ദുർഭാഗ്യം പറഞ്ഞു.