പ്രതിഗൃഹ്യ ച താമ് അര്ചാമ് ഉപവിഷ്ടമ് സ രാഘവമ് । ഭരദ്വാജോ അബ്രവീദ് വാക്യമ് ധര്മ യുക്തമ് ഇദമ് തദാ ॥൨-൫൪-
ആ അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച് രാഘവനെ ഇരുത്തിയ ശേഷം, ഭരദ്വാജൻ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ചിരസ്യ ഖലു കാകുത്സ്ഥ പശ്യാമി ത്വാമ് ഇഹ ആഗതമ് । ശ്രുതമ് തവ മയാ ച ഇദമ് വിവാസനമ് അകാരണമ് ॥൨-൫൪-
കാകുത്ഥസന്തതനായ രാമാ, നീ ഇതിലേക്ക് വന്നതിനെ ഞാൻ വളരെക്കാലത്തിനു ശേഷം കാണുന്നു. നിനക്ക് കാരണമില്ലാതെ വന്ന ഈ വനവാസം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അവകാശോ വിവിക്തഃ അയമ് മഹാ നദ്യോഹ് സമാഗമേ । പുണ്യഃ ച രമണീയഃ ച വസതു ഇഹ ഭഗാന് സുഖമ് ॥൨-൫൪-
ഇവിടെ വലിയ നദികൾ ചേർന്നിടത്ത്, പുണ്യവും മനോഹരവുമായ ഒരു ശാന്തമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്. ഭഗവാന്മാർ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കട്ടെ.
ഏവമ് ഉക്തഃ തു വചനമ് ഭരദ്വാജേന രാഘവഃ । പ്രത്യുവാച ശുഭമ് വാക്യമ് രാമഃ സര്വ ഹിതേ രതഃ ॥൨-൫൪-
ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും ഭാവുകത്വത്തിൽ മനസുള്ള രാഘവൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്ന് ഇതാഅസന്നഃ പൌര ജാനപദോ ജനഃ । സുദര്ശമിഹ മാമ് പ്രേക്ഷ്യ മന്യേഽഹ മിമമാശ്രമമ് ॥൨-൫൪-
ഭഗവനെ, നഗരവും ഗ്രാമവും ഉള്ള ജനങ്ങൾ ഇവിടെ അടുത്താണ്. അവർ എന്നെ ഇവിടെ കാണുമ്പോൾ ഈ ആശ്രമം സന്ദർശിക്കാൻ വരും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ആഗമിഷ്യതി വൈദേഹീമ് മാമ് ച അപി പ്രേക്ഷകോ ജനഃ । അനേന കാരണേന അഹമ് ഇഹ വാസമ് ന രോചയേ ॥൨-൫൪-
വൈദേഹിയെയും എന്നെയും കാണാൻ ആളുകൾ വരും. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇവിടെ താമസിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത്.
ഏക അന്തേ പശ്യ ഭഗവന്ന് ആശ്രമ സ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് । രമതേ യത്ര വൈദേഹീ സുഖ അര്ഹാ ജനക ആത്മജാ ॥൨-൫൪-
ഭഗവനെ, നോക്കൂ, അങ്ങോട്ട് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു മനോഹരമായ ആശ്രമസ്ഥലം ഉണ്ട്. അവിടെ ജനകന്റെ മകൾ വൈദേഹി സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കും.
ഏതത് ശ്രുത്വാ ശുഭമ് വാക്യമ് ഭരദ്വാജോ മഹാ മുനിഃ । രാഘവസ്യ തതഃ വാക്യമ് അര്ഥ ഗ്രാഹകമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൪-
ഈ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാമുനിയായ ഭരദ്വാജൻ, അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്ന വാക്കുകൾ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു.
ദശ ക്രോശൈതഃ താത ഗിരിര് യസ്മിന് നിവത്സ്യസി । മഹര്ഷി സേവിതഃ പുണ്യഃ സര്വതഃ സുഖ ദര്ശനഃ ॥൨-൫൪-
മകനേ, ഇവിടെ നിന്ന് പത്ത് ക്രോശം അകലെയാണ് നീ താമസിക്കേണ്ട പർവ്വതം. മഹർഷിമാർ സേവനം ചെയ്ത, പുണ്യവും എല്ലായിടത്തും മനോഹരവുമായ സ്ഥലമാണ് അത്.
ഗോ ലാന്ഗൂല അനുചരിതഃ വാനര ഋഷ്ക നിഷേവിതഃ । ചിത്ര കൂടൈതി ഖ്യാതഃ ഗന്ധ മാദന സമ്നിഭഃ ॥൨-൫൪-
ആ പർവ്വതം പശുക്കളും കുരങ്ങുകളും കുരങ്ങന്മാരും കരടികളും നിറഞ്ഞിടമാണ്. ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തെപ്പോലെ പ്രശസ്തമായ ചിത്രകൂടം എന്നാണ് അതിന്റെ പേര്.
യാവതാ ചിത്ര കൂടസ്യ നരഃ ശൃന്ഗാണി അവേക്ഷതേ । കല്യാണാനി സമാധത്തേ ന പാപേ കുരുതേ മനഃ ॥൨-൫൪-
ഒരു മനുഷ്യൻ ചിത്രകൂടത്തിന്റെ കൊടുമുടികൾ കാണുന്നത്ര ദൂരം വരെ, അവനു നല്ലതായ കാര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കും; ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സ് പോകില്ല.
ഋഷയഃ തത്ര ബഹവോ വിഹൃത്യ ശരദാമ് ശതമ് । തപസാ ദിവമ് ആരൂധാഃ കപാല ശിരസാ സഹ ॥൨-൫൪-
അവിടെ അനേകം മുനികൾ നൂറ് ശരത്കാലം കഴിഞ്ഞു. അവർ തപസ്സുകൊണ്ടും, കപാലം തലയിൽ ധരിച്ചും, സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
പ്രവിവിക്തമ് അഹമ് മന്യേ തമ് വാസമ് ഭവതഃ സുഖമ് । ഇഹ വാ വന വാസായ വസ രാമ മയാ സഹ ॥൨-൫൪-
ഈ ഒരാന്തമായ വാസസ്ഥലം നിനക്ക് സുഖകരമായിരിക്കും എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഇവിടെ ആയാലും കാട്ടിൽ ആയാലും, രാമാ, എന്നോടൊപ്പം നീ താമസിക്കണം.
സ രാമമ് സര്വ കാമൈഅഃ തമ് ഭരദ്വാജഃ പ്രിയ അതിഥിമ് । സഭാര്യമ് സഹ ച ഭ്രാത്രാ പ്രതിജഗ്രാഹ ധര്മവിത് ॥൨-൫൪-
അപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞനായ ഭരദ്വാജൻ, പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയായ രാമനെയും അവന്റെ ഭാര്യയെയും സഹോദരനെയും ചേർത്ത് എല്ലാ ആവശ്യമുള്ളതും നൽകി ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തസ്യ പ്രയാഗേ രാമസ്യ തമ് മഹര്ഷിമ് ഉപേയുഷഃ । പ്രപന്നാ രജനീ പുണ്യാ ചിത്രാഃ കഥയതഃ കഥാഃ ॥൨-൫൪-
പ്രയാഗത്തിൽ ആ മഹർഷിയെ കാണാൻ എത്തിയ രാമൻ അവിടെയുണ്ടായപ്പോൾ, അവർ മനോഹരമായ കഥകൾ പറയുമ്പോൾ ആ പുണ്യമായ രാത്രി കടന്നു പോയി.
സീതാതൃതീയ കാകുത്സ്ഥഹ് പരിശ്രാന്തഃ സുഖോചിതഃ । ഭരദ്വാജാശ്രമേ രമ്യേ താമ് രാത്രി മവസ്ത്സുഖമ് ॥൨-൫൪-
കാകുത്ഥസന്തതിയായ രാമൻ, സീതയും സഹോദരനും കൂടെ, ക്ഷീണവും സുഖജീവിതത്തിനനുകൂലവുമായ അവൻ, ഭരദ്വാജന്റെ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ആ രാത്രി സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചു.
പ്രഭാതായാമ് രജന്യാമ് തു ഭരദ്വാജമ് ഉപാഗമത് । ഉവാച നര ശാര്ദൂലോ മുനിമ് ജ്വലിത തേജസമ് ॥൨-൫൪-
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഭരദ്വാജനെ സമീപിച്ചു, തപസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ മഹർഷിയെ അഭിമുഖീകരിച്ച് പറഞ്ഞു.
ശര്വരീമ് ഭവനന്ന് അദ്യ സത്യ ശീല തവ ആശ്രമേ । ഉഷിതാഃ സ്മ ഇഹ വസതിമ് അനുജാനാതു നോ ഭവാന് ॥൨-൫൪-
നാം ഈ രാത്രി സത്യവ്രതനായ നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഈ വാസസ്ഥലം വിട്ടുപോകാൻ നിങ്ങളുടെ അനുമതി തേടുന്നു.
രാത്ര്യാമ് തു തസ്യാമ് വ്യുഷ്ടായാമ് ഭരദ്വാജോ അബ്രവീദ് ഇദമ് । മധു മൂല ഫല ഉപേതമ് ചിത്ര കൂടമ് വ്രജ ഇതി ഹ ॥൨-൫൪-
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു: 'മധുരവും മൂലഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് പോകൂ.'
വാസമൌപയികമ് മന്യേ തവ രാമ മഹാബല । നാനാനഗഗണോപേതഃ കിന്നരോരഗസേവിതഹ് ॥൨-൫൪-
നാനാതരം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞു, കിന്നരന്മാരും പാമ്പുകളും വസിക്കുന്നതുമായ ആ സ്ഥലം നിന്റെ വാസത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായിരിക്കും, മഹാബലശാലിയായ രാമാ.
മയൂരനാദാഭിരുതോ ഗജരാജനിഷേവിതഃ । ഗമ്യതാമ് ഭവതാ ശൈലശ്ചിത്രകൂടഃ സ വിശ്രുതഃ ॥൨-൫൪-
മയിൽ കൂകയും ആനകളുടെ സാന്നിധ്യവും നിറഞ്ഞു, പ്രശസ്തമായ ആ ചിത്രകൂടപർവ്വതത്തിലേക്ക് നീ യാത്രതിരിക്കണം.
പുണ്യശ്ച രമണീയശ്ച ബഹുമൂലഫലായുതഃ । തത്ര കുന്ജര യൂഥാനി മൃഗ യൂഥാനി ച അഭിതഃ ॥൨-൫൪-
പുണ്യമൂലവും മനോഹരവുമായ, ധാരാളം മൂലഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആ സ്ഥലത്ത്, ആനകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും എല്ലാടും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വിചരന്തി വന അന്തേഷു താനി ദ്രക്ഷ്യസി രാഘവ । സരിത്പ്രസ്രവണപ്രസ്ഥാന് ദരീകന്ധരനിര്ഘരാന് ॥൨-൫൪-
വനത്തിന്റെ അതിരുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ കൂട്ടങ്ങളെ നീ കാണും, രാഘവാ. അതിനടുത്തുള്ള നദീതീരങ്ങളും മലകളുടെയും പുഴകളുടെയും അരികുകളും കാണാം.
ചരതഃ സീതയാ സാര്ധമ് നന്ദിഷ്യതി മനസ്തവ । പ്രഹൃഷ്ട കോയഷ്ടിക കോകില സ്വനൈഃ । ര്വിനാദിതമ് തമ് വസുധാ ധരമ് ശിവമ് । മൃഗൈഃ ച മത്തൈഃ ബഹുഭിഃ ച കുന്ജരൈഃ । സുരമ്യമ് ആസാദ്യ സമാവസ ആശ്രമമ് ॥൨-൫൪-
സീതയോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, സന്തോഷഭരിതമായ കൊക്കുകളും കുയിലുകളും കൂകുന്ന, മദ്യപമായ മൃഗങ്ങളും ആനകളും നിറഞ്ഞ ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ, നിന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദം അനുഭവിക്കും; അതി മനോഹരമായ ഒരു ആശ്രമം അവിടെ ലഭിക്കും.
thumb|പഞ്ചപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അൻപത്തഞ്ചാം സർഗം കേൾക്കപ്പെടട്ടെ.
ഉഷിത്വാ രജനീമ് തത്ര രാജപുത്രാവരിമ്ദമൌ । മഹര്ഷിമഭിവാദ്യാഥ ജഗ്മതുസ്തമ് ഗിരിമ് പ്രതി ॥൨-൫൫-
അവിടെ രാത്രി കഴിച്ച ശേഷം, ശത്രുനാശകരായ രാജകുമാരന്മാർ മഹർഷിയെ വന്ദിച്ച്, ആ പർവ്വതത്തേക്കു യാത്രയായി.
തേഷാമ് ചൈവ സ്വസ്ത്യയനമ് മഹര്ഷിഃ സ ചകാര ഹ । പ്രസ്ഥിതാമ്ശ്ചൈവ താന് പ്രേക്ഷ്യപിതാ പുത്രാനിവാന്വഗാത് ॥൨-൫൫-
മഹർഷി അവരുടെ യാത്രയ്ക്ക് മംഗളാശംസകൾ നടത്തി, അവർ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അച്ഛൻ മക്കളെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ അവരെ നോക്കി പിന്തുടർന്നു.
തതഃ പ്രചക്രമേ വക്തുമ് വചനമ് സ മഹാമുനിഃ । ഭര്ദ്വാജോ മഹാതേജാ രാമമ് സത്യപരാക്രമമ് ॥൨-൫൫-
അപ്പോൾ മഹാതപസ്സുള്ള ഭരദ്വാജൻ, സത്യപരാക്രമിയായ രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.
ഗങ്ഗായമുനയോഃ സന്ധിമാസാദ്യ മനുജര്ഷഭൌ । കാലിന്ദീമനുഗച്ഛേതാമ് നദീമ് പശ്ചാന്മുഖാശ്രിതാമ് ॥൨-൫൫-
ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തുമ്പോൾ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന കാലിന്ദി നദിയെ പിന്തുടരണം.
അഥാസാദ്യ തു കാലിന്ദീം ശീഘ്രസ്രോതസമാപഗാമ് (പ്രതിസ്രോതഃസമാഗതാമ് - പാ.ഭേ.) । തസ്യാസ്തീര്ഥമ് പ്രചരിതമ് പുരാണമ് പ്രേക്ഷ്യ രാഘവൌ ॥൨-൫൫-
ശീഘ്രമായി ഒഴുകുന്ന കാലിന്ദി നദിയിലേക്കെത്തി, അതിന്റെ പുരാതനമായ പുണ്യതീർത്ഥം രഘുവംശജന്മാർ അവിടെ കണ്ടു.