തതഃ തു ആശ്രമമ് ആസാദ്യ മുനേര് ദര്ശന കാന്ക്ഷിണൌ । സീതയാ അനുഗതൌ വീരൌ ദൂരാത് ഏവ അവതസ്ഥതുഃ ॥൨-൫൪-
പിന്നീട്, മുനിയുടെ ആശ്രമം എത്തിയപ്പോൾ, സീതയെ കൂട്ടി രണ്ടു വീരന്മാരും മുനിയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദൂരത്ത് നിന്നു നിന്നു.
സ പ്രവിശ്യ മഹാത്മാനമൃഷിമ് ശിഷ്യഗണൈര്വഋതമ് । സമ്ശിതവ്രതമേകാഗ്രമ് തപസാ ലബ്ധചക്ഷുഷമ് ॥൨-൫൪-
അവിടെക്കയറി, അവർ മഹാത്മാവായ മുനിയെ ശിഷ്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചതും, ഏകാഗ്രതയുള്ളതും, തപസ്സിലൂടെ ദർശനം നേടിയതുമായവനായി കണ്ടു.
ഹുത അഗ്നി ഹോത്രമ് ദൃഷ്ട്വാ ഏവ മഹാ ഭാഗമ് കൃത അന്ജലിഃ । രാമഃ സൌമിത്രിണാ സാര്ധമ് സീതയാ ച അഭ്യവാദയത് ॥൨-൫൪-
മുനിയുടെ ഹോമാഗ്നി കണ്ട ഉടൻ തന്നെ, രാമൻ സൗമിത്രിയും സീതയും കൂടെ ചേർത്ത് കയ്യുകൂപ്പി ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
ന്യവേദയത ച ആത്മാനമ് തസ്മൈ ലക്ഷ്മണ പൂര്വജഃ । പുത്രൌ ദശരഥസ്യ ആവാമ് ഭഗവന് രാമ ലക്ഷ്മണൌ ॥൨-൫൪-
അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്തവനായ രാമൻ, 'ഭഗവനേ, ഞങ്ങൾ ദശരഥന്റെ മക്കളായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ആണ്' എന്ന് മുനിയോട് പരിചയപ്പെടുത്തി.
ഭാര്യാ മമ ഇയമ് വൈദേഹീ കല്യാണീ ജനക ആത്മജാ । മാമ് ച അനുയാതാ വിജനമ് തപോ വനമ് അനിന്ദിതാ ॥൨-൫൪-
ഇവളാണ് എന്റെ ഭാര്യ വൈദേഹി, ജനകന്റെ സുന്ദരിയായ മകൾ. കുറ്റമില്ലാത്ത ഇവൾ എനിക്ക് കൂട്ടായി ഈ നിർജനമായ വനം വരെ വന്നിരിക്കുന്നു.
പിത്രാ പ്രവ്രാജ്യമാനമ് മാമ് സൌമിത്രിര് അനുജഃ പ്രിയഃ । അയമ് അന്വഗമദ് ഭ്രാതാ വനമ് ഏവ ദൃഢ വ്രതഃ ॥൨-൫൪-
എന്റെ പ്രിയ സഹോദരനായ സൗമിത്രി, അപ്പൻ എന്നെ വനവാസത്തിന് അയച്ചപ്പോൾ, ഉറച്ച വ്രതമുള്ള ഈ സഹോദരൻ എനിക്കൊപ്പം ഈ വനത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.
പിത്രാ നിയുക്താ ഭഗവന് പ്രവേഷ്യാമഃ തപോ വനമ് । ധര്മമ് ഏവ ആചരിഷ്യാമഃ തത്ര മൂല ഫല അശനാഃ ॥൨-൫൪-
ഭഗവനെ, അപ്പൻ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ ഞങ്ങൾ ഈ വനം പ്രവേശിക്കും. അവിടെ ഞങ്ങൾ ധർമ്മം മാത്രം അനുഷ്ഠിച്ച്, കിഴങ്ങും പഴവും മാത്രം കഴിച്ച് ജീവിക്കും.
തസ്യ തത് വചനമ് ശ്രുത്വാ രാജ പുത്രസ്യ ധീമതഃ । ഉപാനയത ധര്മ ആത്മാ ഗാമ് അര്ഘ്യമ് ഉദകമ് തതഃ ॥൨-൫൪-
ആ ധീരനായ രാജകുമാരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ധാർമ്മികനായവൻ അവനു വേണ്ടി ഒരു പശുവും അർഘ്യവും വെള്ളവും കൊണ്ടുവന്നു.
നാനാവിധാനന്നരസാന് വന്യമൂലഫലാശ്രയാന് । തേഭ്യോ ദദൌ തപ്തതപാ വാസമ് ചൈവാഭ്യകല്പയത് ॥൨-൫൪-
കഠിനതപസ്സാൽ ദഹിച്ചവൻ അവർക്കു വിവിധതരം വന്യഭക്ഷണവും കിഴങ്ങും പഴവും നൽകി, താമസിക്കാൻ ഒരു സ്ഥലം ഒരുക്കിയും നൽകി.
മൃഗ പക്ഷിഭിര് ആസീനോ മുനിഭിഃ ച സമന്തതഃ । രാമമ് ആഗതമ് അഭ്യര്ച്യ സ്വാഗതേന ആഹ തമ് മുനിഃ ॥൨-൫൪-
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മുനികളുമൊക്കെയും ചുറ്റും ഇരുന്നപ്പോൾ, ആ മുനി എത്തിയ രാമനെ ആദരത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച താമ് അര്ചാമ് ഉപവിഷ്ടമ് സ രാഘവമ് । ഭരദ്വാജോ അബ്രവീദ് വാക്യമ് ധര്മ യുക്തമ് ഇദമ് തദാ ॥൨-൫൪-
ആ അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച് രാഘവനെ ഇരുത്തിയ ശേഷം, ഭരദ്വാജൻ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ചിരസ്യ ഖലു കാകുത്സ്ഥ പശ്യാമി ത്വാമ് ഇഹ ആഗതമ് । ശ്രുതമ് തവ മയാ ച ഇദമ് വിവാസനമ് അകാരണമ് ॥൨-൫൪-
കാകുത്ഥസന്തതനായ രാമാ, നീ ഇതിലേക്ക് വന്നതിനെ ഞാൻ വളരെക്കാലത്തിനു ശേഷം കാണുന്നു. നിനക്ക് കാരണമില്ലാതെ വന്ന ഈ വനവാസം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അവകാശോ വിവിക്തഃ അയമ് മഹാ നദ്യോഹ് സമാഗമേ । പുണ്യഃ ച രമണീയഃ ച വസതു ഇഹ ഭഗാന് സുഖമ് ॥൨-൫൪-
ഇവിടെ വലിയ നദികൾ ചേർന്നിടത്ത്, പുണ്യവും മനോഹരവുമായ ഒരു ശാന്തമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്. ഭഗവാന്മാർ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കട്ടെ.
ഏവമ് ഉക്തഃ തു വചനമ് ഭരദ്വാജേന രാഘവഃ । പ്രത്യുവാച ശുഭമ് വാക്യമ് രാമഃ സര്വ ഹിതേ രതഃ ॥൨-൫൪-
ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും ഭാവുകത്വത്തിൽ മനസുള്ള രാഘവൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്ന് ഇതാഅസന്നഃ പൌര ജാനപദോ ജനഃ । സുദര്ശമിഹ മാമ് പ്രേക്ഷ്യ മന്യേഽഹ മിമമാശ്രമമ് ॥൨-൫൪-
ഭഗവനെ, നഗരവും ഗ്രാമവും ഉള്ള ജനങ്ങൾ ഇവിടെ അടുത്താണ്. അവർ എന്നെ ഇവിടെ കാണുമ്പോൾ ഈ ആശ്രമം സന്ദർശിക്കാൻ വരും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ആഗമിഷ്യതി വൈദേഹീമ് മാമ് ച അപി പ്രേക്ഷകോ ജനഃ । അനേന കാരണേന അഹമ് ഇഹ വാസമ് ന രോചയേ ॥൨-൫൪-
വൈദേഹിയെയും എന്നെയും കാണാൻ ആളുകൾ വരും. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇവിടെ താമസിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത്.
ഏക അന്തേ പശ്യ ഭഗവന്ന് ആശ്രമ സ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് । രമതേ യത്ര വൈദേഹീ സുഖ അര്ഹാ ജനക ആത്മജാ ॥൨-൫൪-
ഭഗവനെ, നോക്കൂ, അങ്ങോട്ട് ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു മനോഹരമായ ആശ്രമസ്ഥലം ഉണ്ട്. അവിടെ ജനകന്റെ മകൾ വൈദേഹി സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കും.
ഏതത് ശ്രുത്വാ ശുഭമ് വാക്യമ് ഭരദ്വാജോ മഹാ മുനിഃ । രാഘവസ്യ തതഃ വാക്യമ് അര്ഥ ഗ്രാഹകമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൪-
ഈ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാമുനിയായ ഭരദ്വാജൻ, അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്ന വാക്കുകൾ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു.
ദശ ക്രോശൈതഃ താത ഗിരിര് യസ്മിന് നിവത്സ്യസി । മഹര്ഷി സേവിതഃ പുണ്യഃ സര്വതഃ സുഖ ദര്ശനഃ ॥൨-൫൪-
മകനേ, ഇവിടെ നിന്ന് പത്ത് ക്രോശം അകലെയാണ് നീ താമസിക്കേണ്ട പർവ്വതം. മഹർഷിമാർ സേവനം ചെയ്ത, പുണ്യവും എല്ലായിടത്തും മനോഹരവുമായ സ്ഥലമാണ് അത്.
ഗോ ലാന്ഗൂല അനുചരിതഃ വാനര ഋഷ്ക നിഷേവിതഃ । ചിത്ര കൂടൈതി ഖ്യാതഃ ഗന്ധ മാദന സമ്നിഭഃ ॥൨-൫൪-
ആ പർവ്വതം പശുക്കളും കുരങ്ങുകളും കുരങ്ങന്മാരും കരടികളും നിറഞ്ഞിടമാണ്. ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തെപ്പോലെ പ്രശസ്തമായ ചിത്രകൂടം എന്നാണ് അതിന്റെ പേര്.
യാവതാ ചിത്ര കൂടസ്യ നരഃ ശൃന്ഗാണി അവേക്ഷതേ । കല്യാണാനി സമാധത്തേ ന പാപേ കുരുതേ മനഃ ॥൨-൫൪-
ഒരു മനുഷ്യൻ ചിത്രകൂടത്തിന്റെ കൊടുമുടികൾ കാണുന്നത്ര ദൂരം വരെ, അവനു നല്ലതായ കാര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കും; ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ മനസ്സ് പോകില്ല.
ഋഷയഃ തത്ര ബഹവോ വിഹൃത്യ ശരദാമ് ശതമ് । തപസാ ദിവമ് ആരൂധാഃ കപാല ശിരസാ സഹ ॥൨-൫൪-
അവിടെ അനേകം മുനികൾ നൂറ് ശരത്കാലം കഴിഞ്ഞു. അവർ തപസ്സുകൊണ്ടും, കപാലം തലയിൽ ധരിച്ചും, സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
പ്രവിവിക്തമ് അഹമ് മന്യേ തമ് വാസമ് ഭവതഃ സുഖമ് । ഇഹ വാ വന വാസായ വസ രാമ മയാ സഹ ॥൨-൫൪-
ഈ ഒരാന്തമായ വാസസ്ഥലം നിനക്ക് സുഖകരമായിരിക്കും എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഇവിടെ ആയാലും കാട്ടിൽ ആയാലും, രാമാ, എന്നോടൊപ്പം നീ താമസിക്കണം.
സ രാമമ് സര്വ കാമൈഅഃ തമ് ഭരദ്വാജഃ പ്രിയ അതിഥിമ് । സഭാര്യമ് സഹ ച ഭ്രാത്രാ പ്രതിജഗ്രാഹ ധര്മവിത് ॥൨-൫൪-
അപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞനായ ഭരദ്വാജൻ, പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയായ രാമനെയും അവന്റെ ഭാര്യയെയും സഹോദരനെയും ചേർത്ത് എല്ലാ ആവശ്യമുള്ളതും നൽകി ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തസ്യ പ്രയാഗേ രാമസ്യ തമ് മഹര്ഷിമ് ഉപേയുഷഃ । പ്രപന്നാ രജനീ പുണ്യാ ചിത്രാഃ കഥയതഃ കഥാഃ ॥൨-൫൪-
പ്രയാഗത്തിൽ ആ മഹർഷിയെ കാണാൻ എത്തിയ രാമൻ അവിടെയുണ്ടായപ്പോൾ, അവർ മനോഹരമായ കഥകൾ പറയുമ്പോൾ ആ പുണ്യമായ രാത്രി കടന്നു പോയി.
സീതാതൃതീയ കാകുത്സ്ഥഹ് പരിശ്രാന്തഃ സുഖോചിതഃ । ഭരദ്വാജാശ്രമേ രമ്യേ താമ് രാത്രി മവസ്ത്സുഖമ് ॥൨-൫൪-
കാകുത്ഥസന്തതിയായ രാമൻ, സീതയും സഹോദരനും കൂടെ, ക്ഷീണവും സുഖജീവിതത്തിനനുകൂലവുമായ അവൻ, ഭരദ്വാജന്റെ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ആ രാത്രി സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചു.
പ്രഭാതായാമ് രജന്യാമ് തു ഭരദ്വാജമ് ഉപാഗമത് । ഉവാച നര ശാര്ദൂലോ മുനിമ് ജ്വലിത തേജസമ് ॥൨-൫൪-
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഭരദ്വാജനെ സമീപിച്ചു, തപസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ മഹർഷിയെ അഭിമുഖീകരിച്ച് പറഞ്ഞു.
ശര്വരീമ് ഭവനന്ന് അദ്യ സത്യ ശീല തവ ആശ്രമേ । ഉഷിതാഃ സ്മ ഇഹ വസതിമ് അനുജാനാതു നോ ഭവാന് ॥൨-൫൪-
നാം ഈ രാത്രി സത്യവ്രതനായ നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഈ വാസസ്ഥലം വിട്ടുപോകാൻ നിങ്ങളുടെ അനുമതി തേടുന്നു.
രാത്ര്യാമ് തു തസ്യാമ് വ്യുഷ്ടായാമ് ഭരദ്വാജോ അബ്രവീദ് ഇദമ് । മധു മൂല ഫല ഉപേതമ് ചിത്ര കൂടമ് വ്രജ ഇതി ഹ ॥൨-൫൪-
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു: 'മധുരവും മൂലഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് പോകൂ.'
വാസമൌപയികമ് മന്യേ തവ രാമ മഹാബല । നാനാനഗഗണോപേതഃ കിന്നരോരഗസേവിതഹ് ॥൨-൫൪-
നാനാതരം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞു, കിന്നരന്മാരും പാമ്പുകളും വസിക്കുന്നതുമായ ആ സ്ഥലം നിന്റെ വാസത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായിരിക്കും, മഹാബലശാലിയായ രാമാ.