ആചമ്യ ച യഥാശാസ്ത്രമ് നദീമ് താമ് സഹ സീതയാ । പ്രാണമത്പ്രീതിസമ്ഹൃഷ്ടോ ലക്ഷ്മണശ്ചാമിതപ്രഭഃ ॥൨-൫൨-
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വെള്ളം ചുരണ്ടി, സീതയോടൊപ്പം, പ്രകാശമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ നദിയോട് നമസ്കരിച്ചു.
അനുജ്ഞായ സുമന്ത്രമ് ച സബലമ് ചൈവ തമ് ഗുഹമ് । ആസ്ഥായ നാവമ് രാമഃ തു ചോദയാമ് ആസ നാവികാന് ॥൨-൫൨-
സുമന്ത്രനും ഗുഹയെയും അവരുടെ സൈന്യത്തെയും വിടപറഞ്ഞ്, രാമൻ നാവിൽ കയറി, നാവികന്മാരോട് യാത്ര തുടരാൻ പറഞ്ഞു.
തതഃ തൈഃ ചോദിതാ സാ നൌഃ കര്ണ ധാര സമാഹിതാ । ശുഭ സ്ഫ്യ വേഗ അഭിഹതാ ശീഘ്രമ് സലിലമ് അത്യഗാത് ॥൨-൫൨-
അവിടെ, അവരുടെ പ്രേരണയാൽ, കപ്പൽക്കാരൻ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ച ആ നാവ്, നല്ല വള്ളിയുടെ ശക്തിയാൽ വേഗത്തിൽ നീക്കി, ഉടൻ തന്നെ ആ വെള്ളം കടന്നു.
മധ്യമ് തു സമനുപ്രാപ്യ ഭാഗീരഥ്യാഃ തു അനിന്ദിതാ । വൈദേഹീ പ്രാന്ജലിര് ഭൂത്വാ താമ് നദീമ് ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ഭാഗീരഥി നദിയുടെ നടുവിൽ എത്തിയപ്പോൾ, കുറ്റമില്ലാത്ത വൈദേഹി കയ്യുകൂപ്പി ആ നദിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പുത്രഃ ദശരഥസ്യ അയമ് മഹാ രാജസ്യ ധീമതഃ । നിദേശമ് പാലയതു ഏനമ് ഗന്ഗേ ത്വദ് അഭിരക്ഷിതഃ ॥൨-൫൨-
ഇവൻ മഹാരാജാവായ ദശരഥന്റെ പുത്രനാണ്; ഗംഗേ, നീ സംരക്ഷിച്ചാൽ, ഇദ്ദേഹം അച്ഛന്റെ കല്പന നിറവേറ്റട്ടെ.
ചതുര് ദശ ഹി വര്ഷാണി സമഗ്രാണി ഉഷ്യ കാനനേ । ഭ്രാത്രാ സഹ മയാ ചൈവ പുനഃ പ്രത്യാഗമിഷ്യതി ॥൨-൫൨-
പൂർണ്ണമായ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ സഹോദരനോടും എന്നോടും കൂടെ കഴിഞ്ഞ്, ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരും.
തതഃ ത്വാമ് ദേവി സുഭഗേ ക്ഷേമേണ പുനര് ആഗതാ । യക്ഷ്യേ പ്രമുദിതാ ഗന്ഗേ സര്വ കാമ സമൃദ്ധയേ ॥൨-൫൨-
അപ്പോൾ, ഭദ്രയായ ദേവി, ഞാൻ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വന്നാൽ, സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ നിന്നെ ആരാധിക്കും ഗംഗേ.
ത്വമ് ഹി ത്രിപഥഗാ ദേവി ബ്രഹ്മ ലോകമ് സമീക്ഷസേ । ഭാര്യാ ച ഉദധി രാജസ്യ ലോകേ അസ്മിന് സമ്പ്രദൃശ്യസേ ॥൨-൫൨-
തൃപഥയെന്ന ദേവി, നീ ബ്രഹ്മലോകം കാണുന്നു; സമുദ്രരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി ഈ ലോകത്ത് നീ കാണപ്പെടുന്നു.
സാ ത്വാമ് ദേവി നമസ്യാമി പ്രശമ്സാമി ച ശോഭനേ । പ്രാപ്ത രാജ്യേ നര വ്യാഘ്ര ശിവേന പുനര് ആഗതേ ॥൨-൫൨-
അതിനാൽ, ദേവി, മനോഹരിയായ നീയോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു, സ്തുതിക്കുന്നു; പുരുഷസിംഹൻ രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കുകയും സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരികയും ചെയ്താൽ.
ഗവാമ് ശത സഹസ്രാണി വസ്ത്രാണി അന്നമ് ച പേശലമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാസ്യാമി തവ പ്രിയ ചികീര്ഷയാ ॥൨-൫൨-
നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ, ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും നല്ല ഭക്ഷണവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യും.
സുരാഘടസഹസ്രേണ മാമ്സഭൂതോദനേന ച । യക്ഷ്യേ ത്വാമ് പ്രയതാ ദേവി പുരീമ് പുനരുപാഗതാ ॥൨-൫൨-
ആയിരം മദ്യപാത്രങ്ങളും മാംസസഹിതം അന്നവും കൊണ്ടു, ഞാൻ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കും ദേവി, നഗരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും എത്തിയാൽ.
യാനി ത്വത്തീരവാസീനി ദൈവതാനി ച സന്തി ഹി । താനി സര്വാണി യക്ഷ്യാമി തീര്ഥാന്യായതനാനി ച ॥൨-൫൨-
നിന്റെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവതകളെയും, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ഞാൻ ആരാധിക്കും.
പുനരേവ മഹാബാഉര്മയാ ഭ്രാത്രാ ച സമ്ഗതഃ । അയോധ്യാമ് വനവാസാത്തു പ്രവിശത്വനഘോഽനഘേ ॥൨-൫൨-
ശക്തനായ ഭർത്താവിനെയും സഹോദരനെയും കൂടെ ചേർന്ന്, ഞാൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ കാട്ടിൽ നിന്നു തിരിച്ചു പ്രവേശിക്കട്ടെ, പാപരഹിതേ.
തഥാ സമ്ഭാഷമാണാ സാ സീതാ ഗന്ഗാമ് അനിന്ദിതാ । ദക്ഷിണാ ദക്ഷിണമ് തീരമ് ക്ഷിപ്രമ് ഏവ അഭ്യുപാഗമത് ॥൨-൫൨-
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ശേഷം, കുറ്റമില്ലാത്ത സീത, വേഗത്തിൽ ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിൽ എത്തി.
തീരമ് തു സമനുപ്രാപ്യ നാവമ് ഹിത്വാ നര ഋഷഭഃ । പ്രാതിഷ്ഠത സഹ ഭ്രാത്രാ വൈദേഹ്യാ ച പരമ് തപഃ ॥൨-൫൨-
കരയിൽ എത്തിയ ശേഷം, ആ പുരുഷസിംഹൻ നാവിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സഹോദരനോടും വൈദേഹിയോടും കൂടി യാത്ര തുടർന്നു.
അഥ അബ്രവീന് മഹാ ബാഹുഃ സുമിത്ര ആനന്ദ വര്ധനമ് । ഭവ സമ്രക്ഷണാര്ഥായ സജനേ വിജനേഽപി വാ ॥൨-൫൨-
അപ്പോൾ, ബലവാനായവൻ സുമിത്രയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മകനോട് പറഞ്ഞു: ജനങ്ങൾക്കിടയിലോ, ഏകാന്തതയിലോ എവിടെയായാലും ഞങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കാൻ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം.
അവശ്യമ് രക്ഷണമ് കാര്യമദൃഷ്ടേ വിജനേ വനേ । അഗ്രതഃ ഗച്ച സൌമിത്രേ സീതാ ത്വാമ് അനുഗച്ചതു ॥൨-൫൨-
കാട്ടിലെ അന്യമായ ഏകാന്തതയിൽ സംരക്ഷണം നിർബന്ധമായും വേണം. സുമിത്രപുത്രാ, നീ മുന്നിൽ പോകൂ, സീത പിന്നെ വരട്ടെ.
പൃഷ്ഠതഃ അഹമ് ഗമിഷ്യാമി ത്വാമ് ച സീതാമ് ച പാലയന് । അദ്യ ദുഹ്ഖമ് തു വൈദേഹീ വന വാസസ്യ വേത്സ്യതി ॥൨-൫൨-
ഞാൻ പിന്നിൽ നിന്ന് നടക്കും, നിന്നെയും സീതയെയും കാത്തുകൊണ്ട്. ഇന്ന് വൈദേഹി കാട്ടിലെ ജീവിതത്തിന്റെ കഷ്ടം അനുഭവിക്കും.
ന ഹി താവദതിക്രാന്താ സുകരാ കാചന ക്രിയാ । അദ്യ ദുഃഖമ് തു വൈദേഹീ വനവാസസ്യ വേത്സ്യതി ॥൨-൫൨-
സമയം കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ യാതൊരു കാര്യവും എളുപ്പത്തിൽ നടക്കില്ല; ഇന്ന് വൈദേഹി കാട്ടിൽ താമസത്തിന്റെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.
പ്രണഷ്ടജനസമ്ബാധമ് ക്ഷേത്രാരാമവിവര്ബിതമ് । വിഷമമ് ച പ്രപാതമ് ച വനമദ്യ പ്രവേക്ഷ്യതി ॥൨-൫൨-
ഇന്ന് അവൾ ജനങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, വയലുകളും തോട്ടങ്ങളും ഇല്ലാത്ത, കഠിനതകളും കുഴിയിറക്കവും നിറഞ്ഞ കാടിൽ പ്രവേശിക്കും.
ശ്രുത്വാ രാമസ്യ വചനമ് പ്രതിസ്ഥേ ലക്ഷ്മണ്Oഽഗ്രതഃ । അനന്തരമ് ച സീതായാ രാഘവോ രഘനന്ധനഃ ॥൨-൫൨-
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ട് നടന്നു; പിന്നെ, രഘുവംശത്തിലെ ആനന്ദം ആയ രാഘവൻ, സീതയുടെ പിന്നാലെ നടന്നു.
ഗതമ് തു ഗന്ഗാ പര പാരമ് ആശു । രാമമ് സുമന്ത്രഃ പ്രതതമ് നിരീക്ഷ്യ । അധ്വ പ്രകര്ഷാത് വിനിവൃത്ത ദൃഷ്ടിര് । ര്മുമോച ബാഷ്പമ് വ്യഥിതഃ തപസ്വീ ॥൨-൫൨-
ഗംഗയുടെ അപ്പുറത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ കടന്ന ശേഷം, സുമിത്രയുടെ മകൻ രാമനെ ദീർഘമായി നോക്കി; യാത്ര ദൈർഘ്യം കാരണം ദൃഷ്ടി തിരിച്ചു, വേദനയോടെ ആ തപസ്വി കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി.
സ ലോകപാലപ്രതിമപ്രഭാവവാമ് । സ്തീര്ത്വാ മഹാത്മാ വരദോ മഹാനദീമ് । തതഃ സമൃദ്ധാന് ശുഭസസ്യമാലിനഃ । ക്രമേണ വത്സാന് മുദിതാനുപാഗമത് ॥൨-൫൨-
ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ശക്തിയുള്ള ആ മഹാത്മാവ് വലിയ നദി കടന്ന്, മനോഹരമായ വിളവുകളും സന്തോഷത്തോടെ കാളക്കുട്ടികളും ഉള്ള സമൃദ്ധമായ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് ക്രമേണ എത്തി.
തൌ തത്ര ഹത്വാ ചതുരഃ മഹാ മൃഗാന് । വരാഹമ് ഋശ്യമ് പൃഷതമ് മഹാ രുരുമ് । ആദായ മേധ്യമ് ത്വരിതമ് ബുഭുക്ഷിതൌ। വാസായ കാലേ യയതുര് വനഃ പതിമ് ॥൨-൫൨-
അവിടെ അവർ നാലു വലിയ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി; ഒരു പന്നി, ഒരു ഋശ്യൻ, ഒരു പുള്ളിമാൻ, ഒരു വലിയ കാട്ടേമാൻ. ശുദ്ധമായ മാംസം എടുത്ത്, വിശപ്പോടെ, അവർ വനംപതിയുടെ അടുത്ത് വാസത്തിനായി വേഗത്തിൽ പോയി.
thumb|ത്രിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്രിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അമ്പതിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കുക.
സ തമ് വൃക്ഷമ് സമാസാദ്യ സമ്ധ്യാമ് അന്വാസ്യ പശ്ചിമാമ് । രാമഃ രമയതാമ് ശ്രേഷ്ഠൈതി ഹ ഉവാച ലക്ഷ്മണമ് ॥൨-൫൩-
അവൻ ആ വൃക്ഷത്തിന് സമീപം ചെന്നു, പടിഞ്ഞാറൻ സന്ധ്യ കഴിഞ്ഞ്, സന്തോഷം നൽകുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
അദ്യ ഇയമ് പ്രഥമാ രാത്രിര് യാതാ ജന പദാത് ബഹിഃ । യാ സുമന്ത്രേണ രഹിതാ താമ് ന ഉത്കണ്ഠിതുമ് അര്ഹസി ॥൨-൫൩-
ഇന്ന് നഗരത്തിനകത്ത് നിന്ന് പുറത്തു കിടക്കുന്ന ആദ്യ രാത്രി ആണ്; സുമിത്രയുടെ മകനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ട് നീ വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല.
ജാഗര്തവ്യമ് അതന്ദ്രിഭ്യാമ് അദ്യ പ്രഭൃതി രാത്രിഷു । യോഗ ക്ഷേമഃ ഹി സീതായാ വര്തതേ ലക്ഷ്മണ ആവയോഹ് ॥൨-൫൩-
ഇന്ന് മുതൽ രാത്രി മുഴുവൻ ഉണർന്നിരിക്കണം, ക്ഷീണം കൂടാതെ; സീതയുടെ സുരക്ഷ നമ്മുടെ മേൽ ആണ്, ലക്ഷ്മണ.
രാത്രിമ് കഥമ്ചിത് ഏവ ഇമാമ് സൌമിത്രേ വര്തയാമഹേ । ഉപാവര്താമഹേ ഭൂമാവ് ആസ്തീര്യ സ്വയമ് ആര്ജിതൈഃ ॥൨-൫൩-
സൗമിത്രി, ഈ രാത്രി എങ്കിലും എങ്ങനെയോ കടത്താം; നാം സ്വയം ശേഖരിച്ച ഇലകൾ ഭൂമിയിൽ വിരിച്ച് കിടക്കാം.
സ തു സമ്വിശ്യ മേദിന്യാമ് മഹാ അര്ഹ ശയന ഉചിതഃ । ഇമാഃ സൌമിത്രയേ രാമഃ വ്യാജഹാര കഥാഃ ശുഭാഃ ॥൨-൫൩-
വിലപ്പെട്ട കിടക്കയിൽ പതിവുള്ളവൻ ഭൂമിയിൽ കിടന്നു; രാമൻ സൗമിത്രിയോട് നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.