തതഃ സര്വേ സമാഗമ്യ വസിഷ്ഠമിദമബ്രുവന് । യഥേഷ്ടം തത് സുവിഹിതം ന കിംചിത് പരിഹീയതേ ॥൧-൧൩-
അതിനുശേഷം എല്ലാവരും കൂടി വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ എല്ലാം നന്നായി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്, ഒന്നും ബാക്കി ഇല്ല.'
യഥോക്തം തത് കരിഷ്യാമോ ന കിംചിത് പരിഹാസ്യതേ । തതഃ സുമന്ത്രമാഹൂയ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ॥൧-൧൩-
'നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞങ്ങൾ ചെയ്യും; ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കില്ല.' എന്നിട്ട് വസിഷ്ഠൻ സുമന്ത്രനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു:
നിമന്ത്രയസ്വ നൃപതീന് പൃഥിവ്യാം യേ ച ധാര്മികാഃ । ബ്രാഹ്മണാന് ക്ഷത്രിയാന് വൈശ്യാഞ്ശൂദ്രാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ ॥൧-൧൩-
ഭൂമിയിലെ ധാർമികനായ രാജാക്കന്മാരെയും, ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും ശൂദ്രന്മാരെയും ക്ഷണിക്കൂ.
സമാനയസ്വ സത്കൃത്യ സര്വദേശേഷു മാനവാന് । മിഥിലാധിപതിം ശൂരം ജനകം സത്യവാദിനമ് ॥൧-൧൩-
എല്ലാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകളെയും ഉചിതമായ ആദരവോടെ കൊണ്ടുവരണം, പ്രത്യേകിച്ച് മിഥിലയുടെ ധീരനും സത്യവാനുമായ ജനകനെ.
തമാനയ മഹാഭാഗം സ്വയമേവ സുസത്കൃതമ് । പൂര്വം സമ്ബന്ധിനം ജ്ഞാത്വാ തതഃ പൂര്വം ബ്രവീമി തേ ॥൧-൧൩-
അവനെ നീയേ തന്നെ വലിയ ആദരവോടെ കൊണ്ടുവരണം, അവൻ പഴയ ബന്ധുവാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ആദ്യം പറയുന്നത്.
തഥാ കാശിപതിം സ്നിഗ്ധം സതതം പ്രിയവാദിനമ് । സദ്വൃത്തം ദേവസംകാശം സ്വയമേവാനയസ്വ ഹ ॥൧-൧൩-
അങ്ങനെ തന്നെ, സ്നേഹപൂർണ്ണനും എപ്പോഴും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന കാശിരാജാവിനെയും, നല്ല സ്വഭാവവും ദൈവസദൃശമായ രൂപവും ഉള്ളവനെയും നീയേ തന്നെ കൊണ്ടുവരണം.
തഥാ കേകയരാജാനം വൃദ്ധം പരമധാര്മികമ് । ശ്വശുരം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം തമിഹാനയ ॥൧-൧൩-
അതു പോലെ തന്നെ, പ്രായമായും അത്യന്തം ധാർമികനും ആയ കേക്കയരാജാവിനെയും, രാജസിംഹത്തിന്റെ അച്ഛനെയും പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരണം.
അങ്ഗേശ്വരം മഹേഷ്വാസം രോമപാദം സുസത്കൃതമ് । വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം തമിഹാനയ ॥൧-൧൩-
അംഗരാജാവായ രോമപാദനെയും, മഹാശക്തിയുള്ള വില്ലാളിയെയും, രാജസിംഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തിനെയും പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വലിയ ആദരവോടെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരണം.
തഥാ കോസലരാജാനം ഭാനുമന്തം സുസംസ്കൃതമ് । മഗധാധിപതിം ശൂരം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് ॥൧-൧൩-
അതു പോലെ തന്നെ, നല്ല സംസ്കാരമുള്ള കോസലരാജാവായ ഭാനുമന്തനെയും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ധീരനായ മഗധരാജാവിനെയും കൊണ്ടുവരണം.
പ്രാപ്തിജ്ഞം പരമോദാരം സത്കൃതം പുരുഷര്ഷഭമ് । രാജ്ഞഃ ശാസനമാദായ ചോദയസ്വ നൃപര്ഷഭാന് । പ്രാചീനാന് സിന്ധുസൌവീരാന് സൌരാഷ്ഠ്രേയാംശ്ച പാര്ഥിവാന് ॥൧-൧൩-
സമയമറിയുന്ന, അത്യന്തം ഉദാരനും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെയും, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയോടെ കിഴക്കൻ രാജാക്കന്മാരെയും, സിന്ധു, സൗവീര, സൌരാഷ്ട്ര ദേശങ്ങളിലെ രാജാക്കളെയും ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് കൊണ്ടുവരണം.
ദാക്ഷിണാത്യാന് നരേന്ദ്രാംശ്ച സമസ്താനാനയസ്വ ഹ । സന്തി സ്നിഗ്ധാശ്ച യേ ചാന്യേ രാജാനഃ പൃഥിവീതലേ ॥൧-൧൩-
ദക്ഷിണഭാഗത്തെ എല്ലാ രാജാക്കളെയും, ഭൂമിയിൽ സ്നേഹത്തോടെ കഴിയുന്ന മറ്റ് രാജാക്കളെയും വിളിച്ചു വരുത്തണം.
താനാനയ യഥാ ക്ഷിപ്രം സാനുഗാന് സഹബാന്ധവാന് । ഏതാന് ദൂതൈര്മഹാഭാഗൈരാനയസ്വ നൃപാജ്ഞയാ ॥൧-൧൩-
അവരെ ഉടൻ തന്നെ അവരുടെ കൂട്ടരും ബന്ധുക്കളുമൊപ്പമെത്തിക്കണം; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഉത്തമ ദൂതന്മാരെ അയച്ച് അവരെ വരുത്തണം.
വസിഷ്ഠവാക്യം തച്ഛ്രുത്വാ സുമന്ത്രസ്ത്വരിതം തദാ । വ്യാദിശത് പുരുഷാംസ്തത്ര രാജ്ഞാമാനയനേ ശുഭാന് ॥൧-൧൩-
വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ തന്നെ സുമന്ത്രൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന വിശ്വസ്തരായ പുരുഷന്മാരോട് രാജാക്കളെ വരുത്താൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
സ്വയമേവ ഹി ധര്മാത്മാ പ്രയാതോ മുനിശാസനാത് । സുമന്ത്രസ്ത്വരിതോ ഭൂത്വാ സമാനേതും മഹാമതിഃ ॥൧-൧൩-
മുനിയുടെ കല്പന അനുസരിച്ച് ധാർമ്മികനും ബുദ്ധിമാനുമായ സുമന്ത്രൻ സ്വയം വേഗത്തിൽ അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തേ ച കര്മാന്തികാഃ സര്വേ വസിഷ്ഠായ മഹര്ഷയേ । സര്വം നിവേദയന്തി സ്മ യജ്ഞേ യദുപകല്പിതമ് ॥൧-൧൩-
യജ്ഞത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നോക്കിയിരുന്ന എല്ലാവരും മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠനോട് ഒരുക്കിയതെല്ലാം വിവരിച്ചു.
തതഃ പ്രീതോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ്താന് സര്വാന് മുനിരബ്രവീത് । അവജ്ഞയാ ന ദാതവ്യം കസ്യചില്ലീലയാപി വാ ॥൧-൧൩-
അതിനു ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ വസിഷ്ഠൻ അവരെല്ലാം വിളിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ആർക്കും അവജ്ഞയോ അശ്രദ്ധയോ കാണിച്ച് ഒന്നും നൽകരുത്'.
അവജ്ഞയാ കൃതം ഹന്യാദ് ദാതാരം നാത്ര സംശയഃ । തതഃ കൈശ്ചിദഹോരാത്രൈരുപയാതാ മഹീക്ഷിതഃ ॥൧-൧൩-
അവജ്ഞയോടെ എന്തെങ്കിലും നൽകിയാൽ അത് ദാതാവിനെ നശിപ്പിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. കുറച്ച് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ രാജാക്കന്മാർ എത്തി.
ബഹൂനി രത്നാന്യാദായ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ഹ । തതോ വസിഷ്ഠഃ സുപ്രീതോ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥൧-൧൩-
അനേകം രത്നങ്ങൾ ദശരഥരാജാവിനായി കൊണ്ടുവന്ന് സന്തോഷത്തോടെ വസിഷ്ഠൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഉപയാതാ നരവ്യാഘ്ര രാജാനസ്തവ ശാസനാത് । മയാപി സത്കൃതാഃ സര്വേ യഥാര്ഹം രാജസത്തമാഃ ॥൧-൧൩-
'മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാജാക്കന്മാർ എത്തിയിട്ടുണ്ട്; ഞാൻ അവരെല്ലാവരെയും യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരിച്ചു'.
യജ്ഞിയം ച കൃതം സര്വം പുരുഷൈഃ സുസമാഹിതൈഃ । നിര്യാതു ച ഭവാന് യഷ്ടും യജ്ഞായതനമന്തികാത് ॥൧-൧൩-
യജ്ഞത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ പുരുഷന്മാർ പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തുനിന്ന് യജ്ഞശാലയിലേക്കു പോകാം.
സര്വകാമൈരുപഹൃതൈരുപേതം വൈ സമന്തതഃ । ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി രാജേന്ദ്ര മനസേവ വിനിര്മിതമ് ॥൧-൧൩-
എല്ലാ ഇഷ്ടസാമഗ്രികളും ചുറ്റും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന ഈ യജ്ഞവേദി മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയതുപോലെ മനോഹരമാണ്; രാജേന്ദ്രനേ, നിങ്ങൾ അതു കണ്ട് അനുഭവിക്കണം.
തഥാ വസിഷ്ഠവചനാദൃശഷ്യശൃങ്ഗസ്യ ചോഭയോഃ । ദിവസേ ശുഭനക്ഷത്രേ നിര്യാതോ ജഗതീപതിഃ ॥൧-൧൩-
അങ്ങനെ വസിഷ്ഠനും ഋശ്യശൃംഗനും പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, ഉത്തമ നക്ഷത്രത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ യജ്ഞശാലയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
തതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖാഃ സര്വ ഏവ ദ്വിജോത്തമാഃ । ഋഷ്യശൃങ്ഗം പുരസ്കൃത്യ യജ്ഞകര്മാരഭംസ്തദാ ॥൧-൧൩-
വസിഷ്ഠനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ഋശ്യശൃംഗനോടൊപ്പം എല്ലാ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണരും യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
യജ്ഞവാടം ഗതാഃ സര്വേ യഥാശാസ്ത്രം യഥാവിധി । ശ്രീമാംശ്ച സഹ പത്നീഭീ രാജാ ദീക്ഷാമുപാവിശത് ॥൧-൧൩-
എല്ലാവരും ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് പോയി; മഹത്വമുള്ള രാജാവും ഭാര്യമാരുമൊത്ത് ദീക്ഷയെടുത്തു.
thumb|ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ഇത് പത്തൊമ്പതാമത്തെ സർഗ്ഗമാണ്; കേൾക്കുക.
അഥ സംവത്സരേ പൂര്ണേ തസ്മിന് പ്രാപ്തേ തുരങ്ഗമേ । സരയ്വാശ്ചോത്തരേ തീരേ രാജ്ഞോ യജ്ഞോഽഭ്യവര്തത ॥൧-൧൪-
വർഷം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, കുതിര എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, സരയൂവിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ രാജാവിന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു.
ഋഷ്യശൃങ്ഗം പുരസ്കൃത്യ കര്മ ചക്രുര്ദ്വിജര്ഷഭാഃ । അശ്വമേധേ മഹായജ്ഞേ രാജ്ഞോഽസ്യ സുമഹാത്മനഃ ॥൧-൧൪-
ഋശ്യശൃംഗനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഈ മഹാത്മാവായ രാജാവിനായി അശ്വമേധ യജ്ഞം നടത്തി.
കര്മ കുര്വന്തി വിധിവദ് യാജകാ വേദപാരഗാഃ । യഥാവിധി യഥാന്യായം പരിക്രാമന്തി ശാസ്ത്രതഃ ॥൧-൧൪-
വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള യാജകർ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു; എല്ലാ ആചാരങ്ങളും വിധിപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു.
പ്രവര്ഗ്യം ശാസ്ത്രതഃ കൃത്വാ തഥൈവോപസദം ദ്വിജാഃ । ചക്രുശ്ച വിധിവത് സര്വമധികം കര്മ ശാസ്ത്രതഃ ॥൧-൧൪-
ശാസ്ത്രവിധാനപ്രകാരം പ്രവർഗ്യവും ഉപസദവും നിർവഹിച്ചു, അതുപോലെ തന്നെ മറ്റു എല്ലാ അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ദ്വിജന്മാർ നിർവഹിച്ചു.
അഭിപൂജ്യ തതോ ഹൃഷ്ടാഃ സര്വേ ചക്രുര്യഥാവിധി । പ്രാതഃസവനപൂര്വാണി കര്മാണി മുനിപുങ്ഗവാഃ ॥൧-൧൪-
അവരെ യഥാവിധി ആദരിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ മഹർഷിമാർ പ്രഭാതസവനത്തിനുള്ള കര്മ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.