ലക്ഷ്മണസ്യ ആത്മനഃ ചൈവ രാമഃ തേന അകരോജ് ജടാഃ । ദീര്ഘബാഹുര്നരവ്യാഘ്രോ ജടിലത്വ മധാരയത് ॥൨-൫൨-
അത് കൊണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനും തനിക്കുമായി ജടകൾ വെച്ചു. നീണ്ട കൈകളുള്ള, മനുഷ്യസിംഹനായ രാമൻ സന്യാസിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു.
തൌ തദാ ചീര വസനൌ ജടാ മണ്ഡല ധാരിണൌ । അശോഭേതാമ് ഋഷി സമൌ ഭ്രാതരൌ രാമ രക്ഷ്മണൌ ॥൨-൫൨-
അന്നേരം, ചീര വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ജടകൾ ചുറ്റിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇരട്ട ഋഷികളെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തതഃ വൈഖാനസമ് മാര്ഗമ് ആസ്ഥിതഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ । വ്രതമ് ആദിഷ്ടവാന് രാമഃ സഹായമ് ഗുഹമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ശേഷം, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വാനപ്രസ്ഥരുടേത് പോലെ മാർഗം സ്വീകരിച്ച്, വ്രതം എടുത്ത രാമൻ കൂട്ടുകാരനായ ഗുഹയോട് പറഞ്ഞു.
അപ്രമത്തഃ ബലേ കോശേ ദുര്ഗേ ജന പദേ തഥാ । ഭവേഥാ ഗുഹ രാജ്യമ് ഹി ദുരാരക്ഷതമമ് മതമ് ॥൨-൫൨-
ഗുഹാ, സൈന്യത്തിലും ധനത്തിലും കോട്ടകളിലും ജനത്തിലും നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം; രാജ്യം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രയാസമുള്ളതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തതഃ തമ് സമനുജ്ഞായ ഗുഹമ് ഇക്ഷ്വാകു നന്ദനഃ । ജഗാമ തൂര്ണമ് അവ്യഗ്രഃ സഭാര്യഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥൨-൫൨-
അങ്ങനെ ഗുഹയോട് വിടപറഞ്ഞ്, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ സന്തതി ഭാര്യയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടി മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സ തു ദൃഷ്ട്വാ നദീ തീരേ നാവമ് ഇക്ഷ്വാകു നന്ദനഃ । തിതീര്ഷുഃ ശീഘ്രഗാമ് ഗന്ഗാമ് ഇദമ് ലക്ഷ്മണമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
അവിടെ, നദീതീരത്ത്, വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെ കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പുത്രൻ ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആരോഹ ത്വമ് നര വ്യാഘ്ര സ്ഥിതാമ് നാവമ് ഇമാമ് ശനൈഃ । സീതാമ് ച ആരോപയ അന്വക്ഷമ് പരിഗൃഹ്യ മനസ്വിനീമ് ॥൨-൫൨-
മനുഷ്യസിംഹാ, ഈ തയാറായ നാവിൽ നീ ആദ്യം കയറി, മനസ്സുള്ള സീതയെ സാവധാനമായി കൈപിടിച്ച് പിന്നെ കയറ്റുക.
സ ഭ്രാതുഃ ശാസനമ് ശ്രുത്വാ സര്വമ് അപ്രതികൂലയന് । ആരോപ്യ മൈഥിലീമ് പൂര്വമ് ആരുരോഹ ആത്മവാമ്സ് തതഃ ॥൨-൫൨-
സഹോദരന്റെ കല്പന കേട്ട്, എതിര്ക്കാതെ, ലക്ഷ്മണൻ ആദ്യം മൈഥിലിയെ കയറ്റി, പിന്നെ താനുമാണ് കയറിയത്.
അഥ ആരുരോഹ തേജസ്വീ സ്വയമ് ലക്ഷ്മണ പൂര്വജഃ । തതഃ നിഷാദ അധിപതിര് ഗുഹോ ജ്ഞാതീന് അചോദയത് ॥൨-൫൨-
ശേഷം, തേജസ്സുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സ്വയം കയറി; പിന്നെ നിഷാദരുടെ തലവനായ ഗുഹൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു.
രാഘവോഽപി മഹാതേജാ നാവമാരുഹ്യ താമ് തതഃ । ബ്രഹ്മവത് ക്ഷത്രവച്ചൈവ ജജാപ ഹിതമാത്മനഃ ॥൨-൫൨-
മഹാതേജസ്സുള്ള രാഘവൻ ആ നാവിൽ കയറി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ക്ഷത്രിയന്മാർക്കും വേണ്ടിയുള്ള ശാന്തിപാരായണങ്ങൾ ചെയ്തു.
ആചമ്യ ച യഥാശാസ്ത്രമ് നദീമ് താമ് സഹ സീതയാ । പ്രാണമത്പ്രീതിസമ്ഹൃഷ്ടോ ലക്ഷ്മണശ്ചാമിതപ്രഭഃ ॥൨-൫൨-
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വെള്ളം ചുരണ്ടി, സീതയോടൊപ്പം, പ്രകാശമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ നദിയോട് നമസ്കരിച്ചു.
അനുജ്ഞായ സുമന്ത്രമ് ച സബലമ് ചൈവ തമ് ഗുഹമ് । ആസ്ഥായ നാവമ് രാമഃ തു ചോദയാമ് ആസ നാവികാന് ॥൨-൫൨-
സുമന്ത്രനും ഗുഹയെയും അവരുടെ സൈന്യത്തെയും വിടപറഞ്ഞ്, രാമൻ നാവിൽ കയറി, നാവികന്മാരോട് യാത്ര തുടരാൻ പറഞ്ഞു.
തതഃ തൈഃ ചോദിതാ സാ നൌഃ കര്ണ ധാര സമാഹിതാ । ശുഭ സ്ഫ്യ വേഗ അഭിഹതാ ശീഘ്രമ് സലിലമ് അത്യഗാത് ॥൨-൫൨-
അവിടെ, അവരുടെ പ്രേരണയാൽ, കപ്പൽക്കാരൻ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ച ആ നാവ്, നല്ല വള്ളിയുടെ ശക്തിയാൽ വേഗത്തിൽ നീക്കി, ഉടൻ തന്നെ ആ വെള്ളം കടന്നു.
മധ്യമ് തു സമനുപ്രാപ്യ ഭാഗീരഥ്യാഃ തു അനിന്ദിതാ । വൈദേഹീ പ്രാന്ജലിര് ഭൂത്വാ താമ് നദീമ് ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ഭാഗീരഥി നദിയുടെ നടുവിൽ എത്തിയപ്പോൾ, കുറ്റമില്ലാത്ത വൈദേഹി കയ്യുകൂപ്പി ആ നദിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പുത്രഃ ദശരഥസ്യ അയമ് മഹാ രാജസ്യ ധീമതഃ । നിദേശമ് പാലയതു ഏനമ് ഗന്ഗേ ത്വദ് അഭിരക്ഷിതഃ ॥൨-൫൨-
ഇവൻ മഹാരാജാവായ ദശരഥന്റെ പുത്രനാണ്; ഗംഗേ, നീ സംരക്ഷിച്ചാൽ, ഇദ്ദേഹം അച്ഛന്റെ കല്പന നിറവേറ്റട്ടെ.
ചതുര് ദശ ഹി വര്ഷാണി സമഗ്രാണി ഉഷ്യ കാനനേ । ഭ്രാത്രാ സഹ മയാ ചൈവ പുനഃ പ്രത്യാഗമിഷ്യതി ॥൨-൫൨-
പൂർണ്ണമായ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ സഹോദരനോടും എന്നോടും കൂടെ കഴിഞ്ഞ്, ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരും.
തതഃ ത്വാമ് ദേവി സുഭഗേ ക്ഷേമേണ പുനര് ആഗതാ । യക്ഷ്യേ പ്രമുദിതാ ഗന്ഗേ സര്വ കാമ സമൃദ്ധയേ ॥൨-൫൨-
അപ്പോൾ, ഭദ്രയായ ദേവി, ഞാൻ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വന്നാൽ, സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ നിന്നെ ആരാധിക്കും ഗംഗേ.
ത്വമ് ഹി ത്രിപഥഗാ ദേവി ബ്രഹ്മ ലോകമ് സമീക്ഷസേ । ഭാര്യാ ച ഉദധി രാജസ്യ ലോകേ അസ്മിന് സമ്പ്രദൃശ്യസേ ॥൨-൫൨-
തൃപഥയെന്ന ദേവി, നീ ബ്രഹ്മലോകം കാണുന്നു; സമുദ്രരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി ഈ ലോകത്ത് നീ കാണപ്പെടുന്നു.
സാ ത്വാമ് ദേവി നമസ്യാമി പ്രശമ്സാമി ച ശോഭനേ । പ്രാപ്ത രാജ്യേ നര വ്യാഘ്ര ശിവേന പുനര് ആഗതേ ॥൨-൫൨-
അതിനാൽ, ദേവി, മനോഹരിയായ നീയോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു, സ്തുതിക്കുന്നു; പുരുഷസിംഹൻ രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കുകയും സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരികയും ചെയ്താൽ.
ഗവാമ് ശത സഹസ്രാണി വസ്ത്രാണി അന്നമ് ച പേശലമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാസ്യാമി തവ പ്രിയ ചികീര്ഷയാ ॥൨-൫൨-
നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ, ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും നല്ല ഭക്ഷണവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യും.
സുരാഘടസഹസ്രേണ മാമ്സഭൂതോദനേന ച । യക്ഷ്യേ ത്വാമ് പ്രയതാ ദേവി പുരീമ് പുനരുപാഗതാ ॥൨-൫൨-
ആയിരം മദ്യപാത്രങ്ങളും മാംസസഹിതം അന്നവും കൊണ്ടു, ഞാൻ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കും ദേവി, നഗരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും എത്തിയാൽ.
യാനി ത്വത്തീരവാസീനി ദൈവതാനി ച സന്തി ഹി । താനി സര്വാണി യക്ഷ്യാമി തീര്ഥാന്യായതനാനി ച ॥൨-൫൨-
നിന്റെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവതകളെയും, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ഞാൻ ആരാധിക്കും.
പുനരേവ മഹാബാഉര്മയാ ഭ്രാത്രാ ച സമ്ഗതഃ । അയോധ്യാമ് വനവാസാത്തു പ്രവിശത്വനഘോഽനഘേ ॥൨-൫൨-
ശക്തനായ ഭർത്താവിനെയും സഹോദരനെയും കൂടെ ചേർന്ന്, ഞാൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ കാട്ടിൽ നിന്നു തിരിച്ചു പ്രവേശിക്കട്ടെ, പാപരഹിതേ.
തഥാ സമ്ഭാഷമാണാ സാ സീതാ ഗന്ഗാമ് അനിന്ദിതാ । ദക്ഷിണാ ദക്ഷിണമ് തീരമ് ക്ഷിപ്രമ് ഏവ അഭ്യുപാഗമത് ॥൨-൫൨-
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ശേഷം, കുറ്റമില്ലാത്ത സീത, വേഗത്തിൽ ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിൽ എത്തി.
തീരമ് തു സമനുപ്രാപ്യ നാവമ് ഹിത്വാ നര ഋഷഭഃ । പ്രാതിഷ്ഠത സഹ ഭ്രാത്രാ വൈദേഹ്യാ ച പരമ് തപഃ ॥൨-൫൨-
കരയിൽ എത്തിയ ശേഷം, ആ പുരുഷസിംഹൻ നാവിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സഹോദരനോടും വൈദേഹിയോടും കൂടി യാത്ര തുടർന്നു.
അഥ അബ്രവീന് മഹാ ബാഹുഃ സുമിത്ര ആനന്ദ വര്ധനമ് । ഭവ സമ്രക്ഷണാര്ഥായ സജനേ വിജനേഽപി വാ ॥൨-൫൨-
അപ്പോൾ, ബലവാനായവൻ സുമിത്രയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മകനോട് പറഞ്ഞു: ജനങ്ങൾക്കിടയിലോ, ഏകാന്തതയിലോ എവിടെയായാലും ഞങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കാൻ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം.
അവശ്യമ് രക്ഷണമ് കാര്യമദൃഷ്ടേ വിജനേ വനേ । അഗ്രതഃ ഗച്ച സൌമിത്രേ സീതാ ത്വാമ് അനുഗച്ചതു ॥൨-൫൨-
കാട്ടിലെ അന്യമായ ഏകാന്തതയിൽ സംരക്ഷണം നിർബന്ധമായും വേണം. സുമിത്രപുത്രാ, നീ മുന്നിൽ പോകൂ, സീത പിന്നെ വരട്ടെ.
പൃഷ്ഠതഃ അഹമ് ഗമിഷ്യാമി ത്വാമ് ച സീതാമ് ച പാലയന് । അദ്യ ദുഹ്ഖമ് തു വൈദേഹീ വന വാസസ്യ വേത്സ്യതി ॥൨-൫൨-
ഞാൻ പിന്നിൽ നിന്ന് നടക്കും, നിന്നെയും സീതയെയും കാത്തുകൊണ്ട്. ഇന്ന് വൈദേഹി കാട്ടിലെ ജീവിതത്തിന്റെ കഷ്ടം അനുഭവിക്കും.
ന ഹി താവദതിക്രാന്താ സുകരാ കാചന ക്രിയാ । അദ്യ ദുഃഖമ് തു വൈദേഹീ വനവാസസ്യ വേത്സ്യതി ॥൨-൫൨-
സമയം കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ യാതൊരു കാര്യവും എളുപ്പത്തിൽ നടക്കില്ല; ഇന്ന് വൈദേഹി കാട്ടിൽ താമസത്തിന്റെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.
പ്രണഷ്ടജനസമ്ബാധമ് ക്ഷേത്രാരാമവിവര്ബിതമ് । വിഷമമ് ച പ്രപാതമ് ച വനമദ്യ പ്രവേക്ഷ്യതി ॥൨-൫൨-
ഇന്ന് അവൾ ജനങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, വയലുകളും തോട്ടങ്ങളും ഇല്ലാത്ത, കഠിനതകളും കുഴിയിറക്കവും നിറഞ്ഞ കാടിൽ പ്രവേശിക്കും.