ഏവമ് ബഹു വിധമ് ദീനമ് യാചമാനമ് പുനഃ പുനഃ । രാമഃ ഭൃത്യ അനുകമ്പീ തു സുമന്ത്രമ് ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ ദയനീയനായി വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിക്കുന്ന സുമന്ത്രനെ, ഭൃത്യനോട് കരുണയുള്ള രാമൻ പറഞ്ഞു.
ജാനാമി പരമാമ് ഭക്തിമ് മയി തേ ഭര്തൃ വത്സല । ശൃണു ച അപി യദ് അര്ഥമ് ത്വാമ് പ്രേഷയാമി പുരീമ് ഇതഃ ॥൨-൫൨-
നിനക്കുള്ള പരമഭക്തി ഞാൻ അറിയുന്നു, ഭർത്തൃവത്സലനേ; നിന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് അയക്കുന്നതിന്റെ കാരണവും കേൾക്കു.
നഗരീമ് ത്വാമ് ഗതമ് ദൃഷ്ട്വാ ജനനീ മേ യവീയസീ । കൈകേയീ പ്രത്യയമ് ഗച്ചേദ് ഇതി രാമഃ വനമ് ഗതഃ ॥൨-൫൨-
നീ നഗരത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, എന്റെ ഇളയമ്മയായ കൈകേയി രാമൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയെന്ന് ഉറപ്പാക്കും.
പരിതുഷ്ടാ ഹി സാ ദേവി വന വാസമ് ഗതേ മയി । രാജാനമ് ന അതിശന്കേത മിഥ്യാ വാദീ ഇതി ധാര്മികമ് ॥൨-൫൨-
എനിക്ക് കാട്ടിൽ പോയാൽ, സന്തോഷം പ്രാപിച്ച ആ രാജ്ഞി, ധാർമ്മികനായ രാജാവിനെ മിഥ്യാവാദിയെന്ന് സംശയിക്കില്ല.
ഏഷ മേ പ്രഥമഃ കല്പോ യദ് അമ്ബാ മേ യവീയസീ । ഭരത ആരക്ഷിതമ് സ്ഫീതമ് പുത്ര രാജ്യമ് അവാപ്നുയാത് ॥൨-൫൨-
എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം ഇതാണ്: എന്റെ ഇളയ അമ്മയ്ക്ക്, ഭരതന് വേണ്ടി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന സമൃദ്ധമായ രാജ്യം ലഭിക്കണം.
മമ പ്രിയ അര്ഥമ് രാജ്ഞഃ ച സരഥഃ ത്വമ് പുരീമ് വ്രജ । സമ്ദിഷ്ടഃ ച അസി യാ അനര്ഥാമ്സ് താമ്സ് താന് ബ്രൂയാഃ തഥാ തഥാ ॥൨-൫൨-
എന്റെ സന്തോഷത്തിനും രാജാവിന്റെ സന്തോഷത്തിനും വേണ്ടി, നീ സുമന്ത്രാ, രഥം കൊണ്ടു നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക. നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ, അവരവരോട് വേണ്ടതുപോലെ സംസാരിക്കണം.
ഇതി ഉക്ത്വാ വചനമ് സൂതമ് സാന്ത്വയിത്വാ പുനഃ പുനഃ । ഗുഹമ് വചനമ് അക്ലീബമ് രാമഃ ഹേതുമദ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രഥികനെ പലതവണ ആശ്വസിപ്പിച്ചശേഷം, രാമൻ ഗുഹയോട് ഉറപ്പുള്ളതും ഉദ്ദേശമുള്ളതുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നേദാനീമ് ഗുഹ യോഗ്യോഽയമ് വസോ മേ സജനേ വനേ । അവശ്യമ് ഹ്യാശ്രമേ വാസഹ് കര്തവ്യസ്തദ്ഗതോ വിധിഃ ॥൨-൫൨-
ഗുഹാ, ഇപ്പോൾ ജനവാസമുള്ള കാടിൽ ഞാൻ താമസിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. നിർബന്ധമായും ഞാൻ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കണം; അതാണ് നിയമം.
സോഽഹമ് ഗൃഹീത്വാ നിയമമ് തപസ്വിജനഭൂഷണമ് । ഹിതകാമഃ പിതുര്ഭൂയഃ സീതായാ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ॥൨-൫൨-
അതിനാൽ, തപസ്സുകാരെ അലങ്കരിക്കുന്ന വ്രതം സ്വീകരിച്ച്, അച്ഛനും സീതക്കും ലക്ഷ്മണനും നല്ലത് ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ജടാഃ കൃത്വാ ഗമിഷ്യാമി ന്യഗ്രോധ ക്ഷീരമ് ആനയ । തത് ക്ഷീരമ് രാജ പുത്രായ ഗുഹഃ ക്ഷിപ്രമ് ഉപാഹരത് ॥൨-൫൨-
ജടകൾ വെച്ചശേഷം ഞാൻ പോകും; നീ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പാൽ കൊണ്ടുവരിക. ഗുഹൻ അതു വേഗത്തിൽ രാജകുമാരനായി കൊണ്ടുവന്നു.
ലക്ഷ്മണസ്യ ആത്മനഃ ചൈവ രാമഃ തേന അകരോജ് ജടാഃ । ദീര്ഘബാഹുര്നരവ്യാഘ്രോ ജടിലത്വ മധാരയത് ॥൨-൫൨-
അത് കൊണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനും തനിക്കുമായി ജടകൾ വെച്ചു. നീണ്ട കൈകളുള്ള, മനുഷ്യസിംഹനായ രാമൻ സന്യാസിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു.
തൌ തദാ ചീര വസനൌ ജടാ മണ്ഡല ധാരിണൌ । അശോഭേതാമ് ഋഷി സമൌ ഭ്രാതരൌ രാമ രക്ഷ്മണൌ ॥൨-൫൨-
അന്നേരം, ചീര വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ജടകൾ ചുറ്റിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇരട്ട ഋഷികളെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തതഃ വൈഖാനസമ് മാര്ഗമ് ആസ്ഥിതഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ । വ്രതമ് ആദിഷ്ടവാന് രാമഃ സഹായമ് ഗുഹമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ശേഷം, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വാനപ്രസ്ഥരുടേത് പോലെ മാർഗം സ്വീകരിച്ച്, വ്രതം എടുത്ത രാമൻ കൂട്ടുകാരനായ ഗുഹയോട് പറഞ്ഞു.
അപ്രമത്തഃ ബലേ കോശേ ദുര്ഗേ ജന പദേ തഥാ । ഭവേഥാ ഗുഹ രാജ്യമ് ഹി ദുരാരക്ഷതമമ് മതമ് ॥൨-൫൨-
ഗുഹാ, സൈന്യത്തിലും ധനത്തിലും കോട്ടകളിലും ജനത്തിലും നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം; രാജ്യം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രയാസമുള്ളതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തതഃ തമ് സമനുജ്ഞായ ഗുഹമ് ഇക്ഷ്വാകു നന്ദനഃ । ജഗാമ തൂര്ണമ് അവ്യഗ്രഃ സഭാര്യഃ സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥൨-൫൨-
അങ്ങനെ ഗുഹയോട് വിടപറഞ്ഞ്, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ സന്തതി ഭാര്യയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടി മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സ തു ദൃഷ്ട്വാ നദീ തീരേ നാവമ് ഇക്ഷ്വാകു നന്ദനഃ । തിതീര്ഷുഃ ശീഘ്രഗാമ് ഗന്ഗാമ് ഇദമ് ലക്ഷ്മണമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
അവിടെ, നദീതീരത്ത്, വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെ കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പുത്രൻ ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആരോഹ ത്വമ് നര വ്യാഘ്ര സ്ഥിതാമ് നാവമ് ഇമാമ് ശനൈഃ । സീതാമ് ച ആരോപയ അന്വക്ഷമ് പരിഗൃഹ്യ മനസ്വിനീമ് ॥൨-൫൨-
മനുഷ്യസിംഹാ, ഈ തയാറായ നാവിൽ നീ ആദ്യം കയറി, മനസ്സുള്ള സീതയെ സാവധാനമായി കൈപിടിച്ച് പിന്നെ കയറ്റുക.
സ ഭ്രാതുഃ ശാസനമ് ശ്രുത്വാ സര്വമ് അപ്രതികൂലയന് । ആരോപ്യ മൈഥിലീമ് പൂര്വമ് ആരുരോഹ ആത്മവാമ്സ് തതഃ ॥൨-൫൨-
സഹോദരന്റെ കല്പന കേട്ട്, എതിര്ക്കാതെ, ലക്ഷ്മണൻ ആദ്യം മൈഥിലിയെ കയറ്റി, പിന്നെ താനുമാണ് കയറിയത്.
അഥ ആരുരോഹ തേജസ്വീ സ്വയമ് ലക്ഷ്മണ പൂര്വജഃ । തതഃ നിഷാദ അധിപതിര് ഗുഹോ ജ്ഞാതീന് അചോദയത് ॥൨-൫൨-
ശേഷം, തേജസ്സുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സ്വയം കയറി; പിന്നെ നിഷാദരുടെ തലവനായ ഗുഹൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു.
രാഘവോഽപി മഹാതേജാ നാവമാരുഹ്യ താമ് തതഃ । ബ്രഹ്മവത് ക്ഷത്രവച്ചൈവ ജജാപ ഹിതമാത്മനഃ ॥൨-൫൨-
മഹാതേജസ്സുള്ള രാഘവൻ ആ നാവിൽ കയറി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ക്ഷത്രിയന്മാർക്കും വേണ്ടിയുള്ള ശാന്തിപാരായണങ്ങൾ ചെയ്തു.
ആചമ്യ ച യഥാശാസ്ത്രമ് നദീമ് താമ് സഹ സീതയാ । പ്രാണമത്പ്രീതിസമ്ഹൃഷ്ടോ ലക്ഷ്മണശ്ചാമിതപ്രഭഃ ॥൨-൫൨-
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വെള്ളം ചുരണ്ടി, സീതയോടൊപ്പം, പ്രകാശമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ നദിയോട് നമസ്കരിച്ചു.
അനുജ്ഞായ സുമന്ത്രമ് ച സബലമ് ചൈവ തമ് ഗുഹമ് । ആസ്ഥായ നാവമ് രാമഃ തു ചോദയാമ് ആസ നാവികാന് ॥൨-൫൨-
സുമന്ത്രനും ഗുഹയെയും അവരുടെ സൈന്യത്തെയും വിടപറഞ്ഞ്, രാമൻ നാവിൽ കയറി, നാവികന്മാരോട് യാത്ര തുടരാൻ പറഞ്ഞു.
തതഃ തൈഃ ചോദിതാ സാ നൌഃ കര്ണ ധാര സമാഹിതാ । ശുഭ സ്ഫ്യ വേഗ അഭിഹതാ ശീഘ്രമ് സലിലമ് അത്യഗാത് ॥൨-൫൨-
അവിടെ, അവരുടെ പ്രേരണയാൽ, കപ്പൽക്കാരൻ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ച ആ നാവ്, നല്ല വള്ളിയുടെ ശക്തിയാൽ വേഗത്തിൽ നീക്കി, ഉടൻ തന്നെ ആ വെള്ളം കടന്നു.
മധ്യമ് തു സമനുപ്രാപ്യ ഭാഗീരഥ്യാഃ തു അനിന്ദിതാ । വൈദേഹീ പ്രാന്ജലിര് ഭൂത്വാ താമ് നദീമ് ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൨-൫൨-
ഭാഗീരഥി നദിയുടെ നടുവിൽ എത്തിയപ്പോൾ, കുറ്റമില്ലാത്ത വൈദേഹി കയ്യുകൂപ്പി ആ നദിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പുത്രഃ ദശരഥസ്യ അയമ് മഹാ രാജസ്യ ധീമതഃ । നിദേശമ് പാലയതു ഏനമ് ഗന്ഗേ ത്വദ് അഭിരക്ഷിതഃ ॥൨-൫൨-
ഇവൻ മഹാരാജാവായ ദശരഥന്റെ പുത്രനാണ്; ഗംഗേ, നീ സംരക്ഷിച്ചാൽ, ഇദ്ദേഹം അച്ഛന്റെ കല്പന നിറവേറ്റട്ടെ.
ചതുര് ദശ ഹി വര്ഷാണി സമഗ്രാണി ഉഷ്യ കാനനേ । ഭ്രാത്രാ സഹ മയാ ചൈവ പുനഃ പ്രത്യാഗമിഷ്യതി ॥൨-൫൨-
പൂർണ്ണമായ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ സഹോദരനോടും എന്നോടും കൂടെ കഴിഞ്ഞ്, ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരും.
തതഃ ത്വാമ് ദേവി സുഭഗേ ക്ഷേമേണ പുനര് ആഗതാ । യക്ഷ്യേ പ്രമുദിതാ ഗന്ഗേ സര്വ കാമ സമൃദ്ധയേ ॥൨-൫൨-
അപ്പോൾ, ഭദ്രയായ ദേവി, ഞാൻ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വന്നാൽ, സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ നിന്നെ ആരാധിക്കും ഗംഗേ.
ത്വമ് ഹി ത്രിപഥഗാ ദേവി ബ്രഹ്മ ലോകമ് സമീക്ഷസേ । ഭാര്യാ ച ഉദധി രാജസ്യ ലോകേ അസ്മിന് സമ്പ്രദൃശ്യസേ ॥൨-൫൨-
തൃപഥയെന്ന ദേവി, നീ ബ്രഹ്മലോകം കാണുന്നു; സമുദ്രരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി ഈ ലോകത്ത് നീ കാണപ്പെടുന്നു.
സാ ത്വാമ് ദേവി നമസ്യാമി പ്രശമ്സാമി ച ശോഭനേ । പ്രാപ്ത രാജ്യേ നര വ്യാഘ്ര ശിവേന പുനര് ആഗതേ ॥൨-൫൨-
അതിനാൽ, ദേവി, മനോഹരിയായ നീയോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു, സ്തുതിക്കുന്നു; പുരുഷസിംഹൻ രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കുകയും സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരികയും ചെയ്താൽ.
ഗവാമ് ശത സഹസ്രാണി വസ്ത്രാണി അന്നമ് ച പേശലമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാസ്യാമി തവ പ്രിയ ചികീര്ഷയാ ॥൨-൫൨-
നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ, ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും നല്ല ഭക്ഷണവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യും.