തഥേതി ച തതഃ സര്വേ മന്ത്രിണഃ പ്രത്യപൂജയന് । പാര്ഥിവേന്ദ്രസ്യ തദ് വാക്യം യഥാജ്ഞപ്തമകുര്വത ॥൧-൧൨-
അപ്പോൾ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയെ ആദരിച്ചു, അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാര്യങ്ങൾ നടത്തി.
തതോ ദ്വിജാസ്തേ ധര്മജ്ഞമസ്തുവന് പാര്ഥിവര്ഷഭമ് । അനുജ്ഞാതാസ്തതഃ സര്വേ പുനര്ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് ॥൧-൧൨-
അതിനുശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധർമ്മജ്ഞനായ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു, അനുമതി വാങ്ങി വീണ്ടും വന്നപോലെ തിരിച്ചു പോയി.
ഗതേഷു തേഷു വിപ്രേഷു മന്ത്രിണസ്താന് നരാധിപഃ । വിസര്ജയിത്വാ സ്വം വേശ്മ പ്രവിവേശ മഹാമതിഃ ॥൧-൧൨-
അവർ പോയശേഷം, രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിടവാങ്ങിച്ചു, തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
thumb|ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ പതിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കുക.
പുനഃ പ്രാപ്തേ വസന്തേ തു പൂര്ണഃ സംവത്സരോഽഭവത് । പ്രസവാര്ഥം ഗതോ യഷ്ടും ഹയമേധേന വീര്യവാന് ॥൧-൧൩-
വസന്തം വീണ്ടും വന്നപ്പോൾ, ഒരു വർഷം പൂർണ്ണമായി. മക്കളെ ലഭിക്കാനായി വീരനായ രാജാവ് അശ്വമേധയാഗം നടത്താൻ പുറപ്പെട്ടു.
അഭിവാദ്യ വസിഷ്ഠം ച ന്യായതഃ പ്രതിപൂജ്യ ച । അബ്രവീത് പ്രശ്രിതം വാക്യം പ്രസവാര്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് ॥൧-൧൩-
വസിഷ്ഠനെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, യുക്തമായ രീതിയിൽ ആദരിച്ചു, മക്കളെ ലഭിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
യജ്ഞോ മേ ക്രിയതാം ബ്രഹ്മന് യഥോക്തം മുനിപുങ്ഗവ । യഥാ ന വിഘ്നാഃ ക്രിയന്തേ യജ്ഞാങ്ഗേഷു വിധീയതാമ് ॥൧-൧൩-
ബ്രാഹ്മണനേ, മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ യാഗം നിയമപ്രകാരം നടത്തണം. യാഗത്തിന്റെ ഏതു ഭാഗത്തും തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാകാതിരിക്കണം.
ഭവാന് സ്നിഗ്ധഃ സുഹൃന്മഹ്യം ഗുരുശ്ച പരമോ മഹാന് । വോഢവ്യോ ഭവതാ ചൈവ ഭാരോ യജ്ഞസ്യ ചോദ്യതഃ ॥൧-൧൩-
നീ എനിക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം സുഹൃത്തും, ഗുരുവും ആണല്ലോ. ഈ യാഗത്തിന്റെ ഭാരവും നീ ഏറ്റെടുക്കണം.
തഥേതി ച സ രാജാനമബ്രവീദ് ദ്വിജസത്തമഃ । കരിഷ്യേ സര്വമേവൈതദ് ഭവതാ യത് സമര്ഥിതമ് ॥൧-൧൩-
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ; നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും.'
തതോഽബ്രവീദ് ദ്വിജാന് വൃദ്ധാന് യജ്ഞകര്മസുനിഷ്ഠിതാന് । സ്ഥാപത്യേ നിഷ്ഠിതാംശ്ചൈവ വൃദ്ധാന് പരമധാര്മികാന് ॥൧-൧൩-
അതിനുശേഷം, യാഗകർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുതിർന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, നിർമാണത്തിൽ പരിചയമുള്ള ധർമ്മനിഷ്ഠരായ മുതിർന്നവരെയും അദ്ദേഹം വിളിച്ചു.
കര്മാന്തികാഞ്ശില്പകാരാന് വര്ധകീന് ഖനകാനപി । ഗണകാഞ്ശില്പിനശ്ചൈവ തഥൈവ നടനര്തകാന് ॥൧-൧൩-
അപ്പോൾ, വിദഗ്ധരായ ശില്പികളെ, വൃദ്ധന്മാരെ, കുഴിയിടുന്നവരെ, ഗണിതജ്ഞന്മാരെ, ശില്പികളെ, നടന്മാരെയും നർത്തകരെയും വിളിച്ചു.
തഥാ ശുചീഞ്ശാസ്ത്രവിദഃ പുരുഷാന് സുബഹുശ്രുതാന് । യജ്ഞകര്മ സമീഹന്താം ഭവന്തോ രാജശാസനാത് ॥൧-൧൩-
അങ്ങനെ, ശുദ്ധരും ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായ, വളരെ പഠിച്ച പുരുഷന്മാരെയും വിളിച്ചു: 'രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിങ്ങൾ ഈ യാഗം നടത്തണം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഇഷ്ടകാ ബഹുസാഹസ്രീ ശീഘ്രമാനീയതാമിതി । ഉപകാര്യാഃ ക്രിയന്താം ച രാജ്ഞോ ബഹുഗുണാന്വിതാഃ ॥൧-൧൩-
ആയിരക്കണക്കിന് ഇഷ്ടകകൾ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരണം. രാജാവിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ വളരെ ശ്രദ്ധയോടും ഉത്തമതയോടും കൂടി ചെയ്യണം.
ബ്രാഹ്മണാവസഥാശ്ചൈവ കര്തവ്യാഃ ശതശഃ ശുഭാഃ । ഭക്ഷ്യാന്നപാനൈര്ബഹുഭിഃ സമുപേതാഃ സുനിഷ്ഠിതാഃ ॥൧-൧൩-
നൂറുകണക്കിന് ശുഭമായ ബ്രാഹ്മണവാസങ്ങൾ നിർമിക്കണം. അവയെല്ലാം ധാരാളം ഭക്ഷണവും പാനീയവും ഒരുക്കി നന്നായി സജ്ജമാക്കണം.
തഥാ പൌരജനസ്യാപി കര്തവ്യാശ്ച സുവിസ്തരാഃ । ആഗതാനാം സുദൂരാച്ച പാര്ഥിവാനാം പൃഥക് പൃഥക് ॥൧-൧൩-
പൗരന്മാർക്കായി വിശാലമായ താമസസൗകര്യങ്ങളും, ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വരുന്ന രാജാക്കന്മാർക്കായി വേറിട്ടായി ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യണം.
വാജിവാരണശാലാശ്ച തഥാ ശയ്യാഗൃഹാണി ച । ഭടാനാം മഹദാവാസാ വൈദേശികനിവാസിനാമ് ॥൧-൧൩-
കുതിരക്കും ആനയ്ക്കുമുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ, വിശ്രമത്തിനുള്ള മുറികൾ, സൈനികർക്കും വിദേശാതിഥികൾക്കും വലിയ വാസസ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവയും ഒരുക്കണം.
ദാതവ്യമന്നം വിധിവത് സത്കൃത്യ ന തു ലീലയാ । സര്വേ വര്ണാ യഥാ പൂജാം പ്രാപ്നുവന്തി സുസത്കൃതാഃ ॥൧-൧൩-
ഭക്ഷണം യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരവോടെ നൽകണം, അശ്രദ്ധയോടെ അല്ല. എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളെയും നന്നായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരാക്കണം.
ന ചാവജ്ഞാ പ്രയോക്തവ്യാ കാമക്രോധവശാദപി । യജ്ഞകര്മസു യേ വ്യഗ്രാഃ പുരുഷാഃ ശില്പിനസ്തഥാ ॥൧-൧൩-
യജ്ഞകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർക്കും ശില്പികൾക്കും, ആഗ്രഹം കൊണ്ടോ കോപം കൊണ്ടോ അവജ്ഞ കാണിക്കരുത്.
തേഷാമപി വിശേഷേണ പൂജാ കാര്യാ യഥാക്രമമ് । യേ സ്യുഃ സമ്പൂജിതാഃ സര്വേ വസുഭിര്ഭോജനേന ച ॥൧-൧൩-
അവർക്കും പ്രത്യേകമായി യഥാക്രമം ആദരം നൽകണം, എല്ലാവരും സമ്മാനങ്ങളാലും ഭക്ഷണത്താലും പൂർണ്ണമായി ആദരിക്കപ്പെടണം.
യഥാ സര്വം സുവിഹിതം ന കിംചിത് പരിഹീയതേ । തഥാ ഭവന്തഃ കുര്വന്തു പ്രീതിയുക്തേന ചേതസാ ॥൧-൧൩-
ഒന്നും കുറവാകാതെ എല്ലാം നന്നായി ഒരുക്കപ്പെടണം. സന്തോഷപൂർവ്വം മനസ്സോടെ നിങ്ങൾ ഇത് ചെയ്യണം.
തതഃ സര്വേ സമാഗമ്യ വസിഷ്ഠമിദമബ്രുവന് । യഥേഷ്ടം തത് സുവിഹിതം ന കിംചിത് പരിഹീയതേ ॥൧-൧൩-
അതിനുശേഷം എല്ലാവരും കൂടി വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ എല്ലാം നന്നായി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്, ഒന്നും ബാക്കി ഇല്ല.'
യഥോക്തം തത് കരിഷ്യാമോ ന കിംചിത് പരിഹാസ്യതേ । തതഃ സുമന്ത്രമാഹൂയ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ॥൧-൧൩-
'നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞങ്ങൾ ചെയ്യും; ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കില്ല.' എന്നിട്ട് വസിഷ്ഠൻ സുമന്ത്രനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു:
നിമന്ത്രയസ്വ നൃപതീന് പൃഥിവ്യാം യേ ച ധാര്മികാഃ । ബ്രാഹ്മണാന് ക്ഷത്രിയാന് വൈശ്യാഞ്ശൂദ്രാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ ॥൧-൧൩-
ഭൂമിയിലെ ധാർമികനായ രാജാക്കന്മാരെയും, ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും ശൂദ്രന്മാരെയും ക്ഷണിക്കൂ.
സമാനയസ്വ സത്കൃത്യ സര്വദേശേഷു മാനവാന് । മിഥിലാധിപതിം ശൂരം ജനകം സത്യവാദിനമ് ॥൧-൧൩-
എല്ലാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകളെയും ഉചിതമായ ആദരവോടെ കൊണ്ടുവരണം, പ്രത്യേകിച്ച് മിഥിലയുടെ ധീരനും സത്യവാനുമായ ജനകനെ.
തമാനയ മഹാഭാഗം സ്വയമേവ സുസത്കൃതമ് । പൂര്വം സമ്ബന്ധിനം ജ്ഞാത്വാ തതഃ പൂര്വം ബ്രവീമി തേ ॥൧-൧൩-
അവനെ നീയേ തന്നെ വലിയ ആദരവോടെ കൊണ്ടുവരണം, അവൻ പഴയ ബന്ധുവാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ആദ്യം പറയുന്നത്.
തഥാ കാശിപതിം സ്നിഗ്ധം സതതം പ്രിയവാദിനമ് । സദ്വൃത്തം ദേവസംകാശം സ്വയമേവാനയസ്വ ഹ ॥൧-൧൩-
അങ്ങനെ തന്നെ, സ്നേഹപൂർണ്ണനും എപ്പോഴും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന കാശിരാജാവിനെയും, നല്ല സ്വഭാവവും ദൈവസദൃശമായ രൂപവും ഉള്ളവനെയും നീയേ തന്നെ കൊണ്ടുവരണം.
തഥാ കേകയരാജാനം വൃദ്ധം പരമധാര്മികമ് । ശ്വശുരം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം തമിഹാനയ ॥൧-൧൩-
അതു പോലെ തന്നെ, പ്രായമായും അത്യന്തം ധാർമികനും ആയ കേക്കയരാജാവിനെയും, രാജസിംഹത്തിന്റെ അച്ഛനെയും പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരണം.
അങ്ഗേശ്വരം മഹേഷ്വാസം രോമപാദം സുസത്കൃതമ് । വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം തമിഹാനയ ॥൧-൧൩-
അംഗരാജാവായ രോമപാദനെയും, മഹാശക്തിയുള്ള വില്ലാളിയെയും, രാജസിംഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തിനെയും പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വലിയ ആദരവോടെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരണം.
തഥാ കോസലരാജാനം ഭാനുമന്തം സുസംസ്കൃതമ് । മഗധാധിപതിം ശൂരം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് ॥൧-൧൩-
അതു പോലെ തന്നെ, നല്ല സംസ്കാരമുള്ള കോസലരാജാവായ ഭാനുമന്തനെയും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ധീരനായ മഗധരാജാവിനെയും കൊണ്ടുവരണം.
പ്രാപ്തിജ്ഞം പരമോദാരം സത്കൃതം പുരുഷര്ഷഭമ് । രാജ്ഞഃ ശാസനമാദായ ചോദയസ്വ നൃപര്ഷഭാന് । പ്രാചീനാന് സിന്ധുസൌവീരാന് സൌരാഷ്ഠ്രേയാംശ്ച പാര്ഥിവാന് ॥൧-൧൩-
സമയമറിയുന്ന, അത്യന്തം ഉദാരനും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെയും, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയോടെ കിഴക്കൻ രാജാക്കന്മാരെയും, സിന്ധു, സൗവീര, സൌരാഷ്ട്ര ദേശങ്ങളിലെ രാജാക്കളെയും ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് കൊണ്ടുവരണം.