പദ്ഭ്യാമേവ ജഗാമാഥ സസീതഃ സഹലക്ഷ്മണഃ। സംനികൃഷ്ടപദന്യാസോ രാമോ വനപരായണഃ
ശീതയുമായി സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ കാലിൽ നടന്ന്, കാൽക്കാലായി അടുത്ത് വച്ച്, കാടിലേക്ക് മുന്നോട്ട് പോയി.
ദ്വിജാതീന് ഹി പദാതീംസ്താന് രാമശ്ചാരിത്രവത്സലഃ। ന ശശാക ഘൃണാചക്ഷുഃ പരിമോക്തും രഥേന സഃ
ധർമ്മം പ്രിയനായ രാമൻ, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവഗണിച്ച് രഥത്തിൽ പോയി വിട്ടുപോകാൻ കരുണകൊണ്ടു കഴിയാതെ നിന്നു.
ഗച്ഛന്തമേവ തം ദൃഷ്ട്വാ രാമം സമ്ഭ്രാന്തമാനസാഃ। ഊചുഃ പരമസംതപ്താ രാമം വാക്യമിദം ദ്വിജാഃ
രാമൻ അകന്നുപോകുന്നത് കണ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മനസ്സിൽ വലിയ വിഷാദത്തോടെ, രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണ്യം കൃത്സ്നമേതത് ത്വാം ബ്രഹ്മണ്യമനുഗച്ഛതി। ദ്വിജസ്കന്ധാധിരൂഢാസ്ത്വാമഗ്നയോഽപ്യനുയാന്ത്വമീ
നിന്റെ ബ്രാഹ്മണഭക്തിയാൽ മുഴുവൻ ബ്രാഹ്മണത്വവും നിന്നെ പിന്തുടരുന്നു; ബ്രാഹ്മണരുടെ ഭുജങ്ങളിൽ കയറ്റിയിരിക്കുന്ന അഗ്നികളും നിന്നെ അനുഗമിക്കുന്നു.
വാജപേയസമുത്ഥാനി ച്ഛത്രാണ്യേതാനി പശ്യ നഃ। പൃഷ്ഠതോഽനുപ്രയാതാനി മേഘാനിവ ജലാത്യയേ
വാജപേയയാഗങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ഈ കുടകൾ, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മേഘങ്ങൾ പോലെ, ഞങ്ങളുടെ പുറകിൽ നിന്നു നീങ്ങുന്നു, നോക്കൂ.
അനവാപ്താതപത്രസ്യ രശ്മിസംതാപിതസ്യ തേ। ഏഭിശ്ഛായാം കരിഷ്യാമഃ സ്വൈശ്ഛത്രൈര്വാജപേയകൈഃ
നിനക്ക് കുടയില്ലാതെ സൂര്യനിന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ചൂടേറ്റ് കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ വാജപേയക്കുടകൾകൊണ്ട് നിനക്കു തണൽ നൽകാം.
യാ ഹി നഃ സതതം ബുദ്ധിര്വേദമന്ത്രാനുസാരിണീ। ത്വത്കൃതേ സാ കൃതാ വത്സ വനവാസാനുസാരിണീ
വേദമന്ത്രങ്ങൾ അനുസരിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ മനസ്സു, ഇനി നിന്നെ അനുഗമിച്ച് കാടിലേക്ക് പോകുന്നു, പ്രിയമകനേ.
ഹൃദയേഷ്വവതിഷ്ഠന്തേ വേദാ യേ നഃ പരം ധനമ്। വത്സ്യന്ത്യപി ഗൃഹേഷ്വേവ ദാരാശ്ചാരിത്രരക്ഷിതാഃ
വേദങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ധനമാണ്; അവയും, സദാചാരത്തിൽ സംരക്ഷിതരായ ഭാര്യമാരും, വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരിക്കും.
പുനര്ന നിശ്ചയഃ കാര്യസ്ത്വദ്ഗതൌ സുകൃതാ മതിഃ। ത്വയി ധര്മവ്യപേക്ഷേ തു കിം സ്യാദ് ധര്മപഥേ സ്ഥിതമ്
നിന്റെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് ഇനി ആലോചന ആവശ്യമില്ല; നീ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മപഥത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?
യാചിതോ നോ നിവര്തസ്വ ഹംസശുക്ലശിരോരുഹൈഃ। ശിരോഭിര്നിഭൃതാചാര മഹീപതനപാംസുലൈഃ
ഹംസപോലെ വെള്ളപെട്ട മുടിയുമായി, ഭൂമിയിൽ തലകുനിഞ്ഞ്, വിനീതമായി നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ദയവായി തിരിച്ചു വരിക.
ബഹൂനാം വിതതാ യജ്ഞാ ദ്വിജാനാം യ ഇഹാഗതാഃ। തേഷാം സമാപ്തിരായത്താ തവ വത്സ നിവര്തനേ
ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ നടത്തിയ അനേകം യാഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു; അവയുടെ സമാപ്തി, പ്രിയമകനേ, നിന്റെ മടങ്ങിവരവിൽ ആശ്രിതമാണ്.
ഭക്തിമന്തീഹ ഭൂതാനി ജങ്ഗമാജങ്ഗമാനി ച। യാചമാനേഷു തേഷു ത്വം ഭക്തിം ഭക്തേഷു ദര്ശയ
ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലങ്ങളായവരും എല്ലാം ഭക്തിയോടെയാണ്; അവർ അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, നീയും ഭക്തരോടു ഭക്തി കാണിക്കണം.
അനുഗന്തുമശക്താസ്ത്വാം മൂലൈരുദ്ധതവേഗിനഃ। ഉന്നതാ വായുവേഗേന വിക്രോശന്തീവ പാദപാഃ
വേരുകൾ പൊട്ടി കാറ്റിൽ ഉയർന്ന് നീയൊന്നും പിന്തുടരാൻ കഴിയാതെ, മരങ്ങൾ കാറ്റിൽ ഉയർന്ന് നിലവിളിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
നിശ്ചേഷ്ടാഹാരസംചാരാ വൃക്ഷൈകസ്ഥാനനിശ്ചിതാഃ। പക്ഷിണോഽപി പ്രയാചന്തേ സര്വഭൂതാനുകമ്പിനമ്
ഭക്ഷണത്തിനും ചലനത്തിനും അശക്തരായി, മരങ്ങളിൽ മാത്രം ഇരിക്കുന്ന പക്ഷികളും, എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ള നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഏവം വിക്രോശതാം തേഷാം ദ്വിജാതീനാം നിവര്തനേ। ദദൃശേ തമസാ തത്ര വാരയന്തീവ രാഘവമ്
അവർ അങ്ങനെ നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അപേക്ഷയെ തടയുന്നപോലെ, അവിടെ ഇരുണ്ടിരുട്ട് പ്രത്യക്ഷമായി.
തതഃ സുമന്ത്രോഽപി രഥാദ് വിമുച്യ ശ്രാന്താന് ഹയാന് സമ്പരിവര്ത്യ ശീഘ്രമ്। പീതോദകാംസ്തോയപരിപ്ലുതാങ്ഗാ- നചാരയദ് വൈ തമസാവിദൂരേ
അതിനുശേഷം സുമന്ത്രനും രഥത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷീണിച്ച കുതിരകളെ ഇറക്കി, അവരെ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു, വെള്ളം കുടിച്ച് ശരീരം നനഞ്ഞ അവരെ ഇരുണ്ടിരുട്ടിനടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
thumb|ഷഡ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്താറാം സര്ഗം കേൾക്കട്ടെ.
തതസ്തു തമസാതീരം രമ്യമാശ്രിത്യ രാഘവഃ। സീതാമുദ്വീക്ഷ്യ സൌമിത്രിമിദം വചനമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം രാഘവൻ ആ മനോഹരമായ തമസാ നദിയുടെ തീരത്ത് വിശ്രമിച്ചു, സീതയെ നോക്കി, സൌമിത്രിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇയമദ്യ നിശാ പൂര്വാ സൌമിത്രേ പ്രഹിതാ വനമ്। വനവാസസ്യ ഭദ്രം തേ ന ചോത്കണ്ഠിതുമര്ഹസി
ഇന്ന് നമ്മൾ ആദ്യം വനത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാത്രിയാണ്, സൌമിത്രേ. വനവാസം നിനക്കു ശുഭമായിരിക്കട്ടെ; മനസ്സിൽ വിഷമം വരുത്തേണ്ടതില്ല.
പശ്യ ശൂന്യാന്യരണ്യാനി രുദന്തീവ സമന്തതഃ। യഥാനിലയമായദ്ഭിര്നിലീനാനി മൃഗദ്വിജൈഃ
നോക്കു, ഈ കാടുകൾ എല്ലാം ശൂന്യമായി കരയുന്നപോലെയാണ്, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അവരുടെ ഇടങ്ങളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
അദ്യായോധ്യാ തു നഗരീ രാജധാനീ പിതുര്മമ। സസ്ത്രീപുംസാ ഗതാനസ്മാന് ശോചിഷ്യതി ന സംശയഃ
ഇന്ന്, എന്റെ അച്ഛന്റെ രാജധാനിയായ അയോധ്യ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും നമ്മളെ ഓർത്ത് നിർബന്ധമായും ദുഃഖിക്കും.
അനുരക്താ ഹി മനുജാ രാജാനം ബഹുഭിര്ഗുണൈഃ। ത്വാം ച മാം ച നരവ്യാഘ്ര ശത്രുഘ്നഭരതൌ തഥാ
രാജാവിന്റെ അനേകം ഗുണങ്ങൾ കാരണം ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തോടും, നിനക്കും എനിക്കുമൊപ്പം ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും വലിയ സ്നേഹമാണ് കാണിക്കുന്നത്; അവരും ദുഃഖിക്കും.
പിതരം ചാനുശോചാമി മാതരം ച യശസ്വിനീമ്। അപി നാന്ധൌ ഭവേതാം നൌ രുദന്തൌ താവഭീക്ഷ്ണശഃ
ഞാൻ എന്റെ അച്ഛനെയും മഹത്വമുള്ള അമ്മയെയും ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നു; നമ്മെ ഓർത്ത് അവർ നിരന്തരം കരയികയാൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടരുതേ.
ഭരതഃ ഖലു ധര്മാത്മാ പിതരം മാതരം ച മേ। ധര്മാര്ഥകാമസഹിതൈര്വാക്യൈരാശ്വാസയിഷ്യതി
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ള ഭരതൻ, എന്റെ അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം എന്നിവ ചേർന്ന വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ആശ്വസിപ്പിക്കും.
ഭരതസ്യാനൃശംസത്വം സംചിന്ത്യാഹം പുനഃ പുനഃ। നാനുശോചാമി പിതരം മാതരം ച മഹാഭുജ
ഭരതന്റെ കരുണയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്താൽ, മഹാബാഹുവേ, എനിക്ക് അച്ഛനെയും അമ്മയെയും കുറിച്ച് ദുഃഖം തോന്നുന്നില്ല.
ത്വയാ കാര്യം നരവ്യാഘ്ര മാമനുവ്രജതാ കൃതമ്। അന്വേഷ്ടവ്യാ ഹി വൈദേഹ്യാ രക്ഷണാര്ഥം സഹായതാ
നരശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എന്നെ അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ കടമ നിർവഹിച്ചു. ഇനി വൈദേഹിയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ നീ സഹായിക്കണം.
അദ്ഭിരേവ ഹി സൌമിത്രേ വത്സ്യാമ്യദ്യ നിശാമിമാമ്। ഏതദ്ധി രോചതേ മഹ്യം വന്യേഽപി വിവിധേ സതി
ഇന്ന് രാത്രി ഞാൻ ഈ വെള്ളത്തിനരികിൽ തന്നെ ഉറങ്ങും, സൌമിത്രേ. കാട്ടിൽ പലവിധ താമസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഇതാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം.
ഏവമുക്ത്വാ തു സൌമിത്രിം സുമന്ത്രമപി രാഘവഃ। അപ്രമത്തസ്ത്വമശ്വേഷു ഭവ സൌമ്യേത്യുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ സൌമിത്രിയെ പറഞ്ഞശേഷം, രാഘവൻ സുമന്ത്രനോടും പറഞ്ഞു: 'കുതിരകളെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കണം, സൌമ്യനേ.'
സോഽശ്വാന് സുമന്ത്രഃ സംയമ്യ സൂര്യേഽസ്തം സമുപാഗതേ। പ്രഭൂതയവസാന് കൃത്വാ ബഭൂവ പ്രത്യനന്തരഃ
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, സുമന്ത്രൻ കുതിരകളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, അവയ്ക്ക് ധാരാളം പുല്ല് കൊടുത്തു, അടുത്ത് തന്നെ ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉപാസ്യ തു ശിവാം സംധ്യാം ദൃഷ്ട്വാ രാത്രിമുപാഗതാമ്। രാമസ്യ ശയനം ചക്രേ സൂതഃ സൌമിത്രിണാ സഹ
ശുഭമായ സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തി, രാത്രി വന്നതറിഞ്ഞ്, സാരഥി സൌമിത്രിയോടൊപ്പം രാമന്റെ കിടക്ക ഒരുക്കി.