നാര്ഹാ ത്വം ശോചിതും ദേവി യസ്യാസ്തേ രാഘവഃ സുതഃ। നഹി രാമാത് പരോ ലോകേ വിദ്യതേ സത്പഥേ സ്ഥിതഃ
ദേവി, രാഘവന് പോലുള്ള മകന് ഉള്ളവളായ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. സത്പഥത്തില് നിലകൊള്ളുന്ന രാമനേക്കാള് മഹത്തായവന് ലോകത്ത് ഇല്ല.
അഭിവാദയമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാശ്രു മോക്ഷ്യസേ ക്ഷിപ്രം മേഘരേഖേവ വാര്ഷികീ
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന മകനെ കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം പോലെ വീഴ്ത്തും.
പുത്രസ്തേ വരദഃ ക്ഷിപ്രമയോധ്യാം പുനരാഗതഃ। കരാഭ്യാം മൃദുപീനാഭ്യാം ചരണൌ പീഡയിഷ്യതി
വരദായിയായ മകൻ ഉടൻ അയോധ്യയിലേക്ക് തിരികെ വരും; അവൻ മൃദുലവും പുഷ്ടിയുള്ള കൈകളാൽ നിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ അമർത്തും.
അഭിവാദ്യ നമസ്യന്തം ശൂരം സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാസ്രൈഃ പ്രോക്ഷസേ പുത്രം മേഘരാജിരിവാചലമ്
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന വീരനായ മകനെ കണ്ടു, നീ സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം മലയില് വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ അവനെ ചൊരിയും.
ആശ്വാസയന്തീ വിവിധൈശ്ച വാക്യൈ- ര്വാക്യോപചാരേ കുശലാനവദ്യാ। രാമസ്യ താം മാതരമേവമുക്ത്വാ ദേവീ സുമിത്രാ വിരരാമ രാമാ
വിവിധ ആശ്വസന വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, വാക്കിൽ നിപുണയുമായ നിരപരാധിയായ സുമിത്രാ ദേവി, രാമന്റെ അമ്മയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മൗനം പാലിച്ചു.
നിശമ്യ തല്ലക്ഷ്മണമാതൃവാക്യം രാമസ്യ മാതുര്നരദേവപത്ന്യാഃ। സദ്യഃ ശരീരേ വിനനാശ ശോകഃ ശരദ്ഗതോ മേഘ ഇവാല്പതോയഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്മയായ സുമിത്രയുടെ വാക്കുകൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ രാമന്റെ അമ്മ കേട്ടപ്പോൾ, അവളുടെ ദുഃഖം ഉടൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു പോയി, ശരദ്കാലത്തെ വെള്ളം കുറഞ്ഞ മേഘം പോലെ.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിനാലാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോൾ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം സർഗം കേൾക്കാം.
അനുരക്താ മഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമമ്। അനുജഗ്മുഃ പ്രയാന്തം തം വനവാസായ മാനവാഃ
മഹാത്മാവായ, സത്യശക്തിയുള്ള രാമനോടു വലിയ സ്നേഹമുള്ള ജനങ്ങൾ, അവൻ വനവാസത്തിനായി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അവനെ പിന്തുടർന്നു.
നിവര്തിതേഽതീവ ബലാത് സുഹൃദ്ധര്മേണ രാജനി। നൈവ തേ സംന്യവര്തന്ത രാമസ്യാനുഗതാ രഥമ്
സുഹൃത്തും രക്ഷകനുമായ രാജാവ് ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി തിരിച്ചു പോയെങ്കിലും, രാമന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടരുന്നവർ പിന്നെയും മടങ്ങിയില്ല.
അയോധ്യാനിലയാനാം ഹി പുരുഷാണാം മഹായശാഃ। ബഭൂവ ഗുണസമ്പന്നഃ പൂര്ണചന്ദ്ര ഇവ പ്രിയഃ
അയോധ്യയിൽ താമസിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരിൽ രാമൻ, മഹത്തായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രിയനുമായിരുന്നു.
സ യാച്യമാനഃ കാകുത്സ്ഥസ്താഭിഃ പ്രകൃതിഭിസ്തദാ। കുര്വാണഃ പിതരം സത്യം വനമേവാന്വപദ്യത
അപ്പോഴത്തെ ആ ജനങ്ങൾ പലതും അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച് വനത്തിലേക്കു പോയി.
അവേക്ഷമാണഃ സസ്നേഹം ചക്ഷുഷാ പ്രപിബന്നിവ। ഉവാച രാമഃ സസ്നേഹം താഃ പ്രജാഃ സ്വാഃ പ്രജാ ഇവ
സ്നേഹത്തോടെ കൺകൊണ്ടു, കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ ആസ്വദിച്ചപോലെ, രാമൻ അവരെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
യാ പ്രീതിര്ബഹുമാനശ്ച മയ്യയോധ്യാനിവാസിനാമ്। മത്പ്രിയാര്ഥം വിശേഷേണ ഭരതേ സാ വിധീയതാമ്
നിങ്ങൾ അയോധ്യാവാസികൾ എനിക്കു കാണിക്കുന്ന സ്നേഹവും മാന്യതയും, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി, പ്രത്യേകമായി ഭരതനോടും കാണിക്കണം.
സ ഹി കല്യാണചാരിത്രഃ കൈകേയ്യാനന്ദവര്ധനഃ। കരിഷ്യതി യഥാവദ് വഃ പ്രിയാണി ച ഹിതാനി ച
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും കൈകേയിയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും ആയ ഭരതൻ, നിങ്ങൾക്കു ഇഷ്ടവും ഉപകാരവും ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി ചെയ്യും.
ജ്ഞാനവൃദ്ധോ വയോബാലോ മൃദുര്വീര്യഗുണാന്വിതഃ। അനുരൂപഃ സ വോ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ഭയാപഹഃ
വയസ്സിൽ ചെറുപ്പനായെങ്കിലും, ജ്ഞാനത്തിൽ മുതിർന്നവനും, സൌമ്യനും, ധൈര്യഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും ആയ ഭരതൻ, നിങ്ങൾക്കു യോജിച്ച ഭർത്താവായിരിക്കും, ഭയങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യും.
സ ഹി രാജഗുണൈര്യുക്തോ യുവരാജഃ സമീക്ഷിതഃ। അപി ചാപി മയാ ശിഷ്ടൈഃ കാര്യം വോ ഭര്തൃശാസനമ്
അവൻ രാജാവിന് വേണ്ടിയുള്ള ഗുണങ്ങൾക്കൊന്നും കുറവില്ലാത്തവനും, യുവരാജാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തവനും ആണ്; ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലും മുതിർന്നവർ പറഞ്ഞതുപോലും, നിങ്ങൾ ഭർത്താവിന്റെ കല്പനകൾ അനുസരിക്കണം.
ന സംതപ്യേദ് യഥാ ചാസൌ വനവാസം ഗതേ മയി। മഹാരാജസ്തഥാ കാര്യോ മമ പ്രിയചികീര്ഷയാ
ഞാൻ വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ രാജാവ് ദുഃഖിക്കരുതെന്നതുപോലെ, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി, നിങ്ങൾ രാജാവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണം.
യഥാ യഥാ ദാശരഥിര്ധര്മമേവാശ്രിതോ ഭവേത്। തഥാ തഥാ പ്രകൃതയോ രാമം പതിമകാമയന്
ദശരഥൻ എത്രയോ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ അത്രയും രാമനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ചു.
ബാഷ്പേണ പിഹിതം ദീനം രാമഃ സൌമിത്രിണാ സഹ। ചകര്ഷേവ ഗുണൈര്ബദ്ധം ജനം പുരനിവാസിനമ്
കണ്ണുനീരാൽ കണ്ണുകൾ മങ്ങിയ രാമനും, സൗമിത്രിയും ചേർന്ന്, തന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ നഗരവാസികളെ തനിക്കു അടുപ്പിച്ചു, അവർ അവനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവരായി തോന്നിച്ചു.
തേ ദ്വിജാസ്ത്രിവിധം വൃദ്ധാ ജ്ഞാനേന വയസൌജസാ। വയഃപ്രകമ്പശിരസോ ദൂരാദൂചുരിദം വചഃ
അപ്പോൾ ജ്ഞാനത്തിലും വയസ്സിലും ശക്തിയിലും മുൻപന്തിയിലുള്ള ദ്വിജന്മാർ, വയസ്സുകൊണ്ട് തല കുലുങ്ങുന്നവർ, ദൂരത്ത് നിന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വഹന്തോ ജവനാ രാമം ഭോ ഭോ ജാത്യാസ്തുരംഗമാഃ। നിവര്തധ്വം ന ഗന്തവ്യം ഹിതാ ഭവത ഭര്തരി
രാമനെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുന്ന കുതിരകളേ, മടങ്ങിപ്പോകൂ! ഇനി മുന്നോട്ട് പോകരുത്. നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവിനും നിങ്ങള്ക്കും ഇതാണ് ഉത്തമം.
കര്ണവന്തി ഹി ഭൂതാനി വിശേഷേണ തുരങ്ഗമാഃ। യൂയം തസ്മാന്നിവര്തധ്വം യാചനാം പ്രതിവേദിതാഃ
എല്ലാ ജീവികളും, പ്രത്യേകിച്ച് കുതിരകളും, പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ അപേക്ഷ കേട്ടു, നിങ്ങളെ മടങ്ങണം.
ധര്മതഃ സ വിശുദ്ധാത്മാ വീരഃ ശുഭദൃഢവ്രതഃ। ഉപവാഹ്യസ്തു വോ ഭര്താ നാപവാഹ്യഃ പുരാദ് വനമ്
നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയുള്ളവനും, ധൈര്യശാലിയും, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവനും ആണല്ലോ; അവനെ നഗരത്തിലേക്കു തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരികയാണ് വേണ്ടത്, വനത്തിലേക്കല്ല.
ഏവമാര്തപ്രലാപാംസ്താന് വൃദ്ധാന് പ്രലപതോ ദ്വിജാന്। അവേക്ഷ്യ സഹസാ രാമോ രഥാദവതതാര ഹ
ആ വൃദ്ധന്മാരുടെ ദുഃഖഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, അപ്രത്യക്ഷമായ് രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.
പദ്ഭ്യാമേവ ജഗാമാഥ സസീതഃ സഹലക്ഷ്മണഃ। സംനികൃഷ്ടപദന്യാസോ രാമോ വനപരായണഃ
ശീതയുമായി സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ കാലിൽ നടന്ന്, കാൽക്കാലായി അടുത്ത് വച്ച്, കാടിലേക്ക് മുന്നോട്ട് പോയി.
ദ്വിജാതീന് ഹി പദാതീംസ്താന് രാമശ്ചാരിത്രവത്സലഃ। ന ശശാക ഘൃണാചക്ഷുഃ പരിമോക്തും രഥേന സഃ
ധർമ്മം പ്രിയനായ രാമൻ, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവഗണിച്ച് രഥത്തിൽ പോയി വിട്ടുപോകാൻ കരുണകൊണ്ടു കഴിയാതെ നിന്നു.
ഗച്ഛന്തമേവ തം ദൃഷ്ട്വാ രാമം സമ്ഭ്രാന്തമാനസാഃ। ഊചുഃ പരമസംതപ്താ രാമം വാക്യമിദം ദ്വിജാഃ
രാമൻ അകന്നുപോകുന്നത് കണ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാർ, മനസ്സിൽ വലിയ വിഷാദത്തോടെ, രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണ്യം കൃത്സ്നമേതത് ത്വാം ബ്രഹ്മണ്യമനുഗച്ഛതി। ദ്വിജസ്കന്ധാധിരൂഢാസ്ത്വാമഗ്നയോഽപ്യനുയാന്ത്വമീ
നിന്റെ ബ്രാഹ്മണഭക്തിയാൽ മുഴുവൻ ബ്രാഹ്മണത്വവും നിന്നെ പിന്തുടരുന്നു; ബ്രാഹ്മണരുടെ ഭുജങ്ങളിൽ കയറ്റിയിരിക്കുന്ന അഗ്നികളും നിന്നെ അനുഗമിക്കുന്നു.
വാജപേയസമുത്ഥാനി ച്ഛത്രാണ്യേതാനി പശ്യ നഃ। പൃഷ്ഠതോഽനുപ്രയാതാനി മേഘാനിവ ജലാത്യയേ
വാജപേയയാഗങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ഈ കുടകൾ, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മേഘങ്ങൾ പോലെ, ഞങ്ങളുടെ പുറകിൽ നിന്നു നീങ്ങുന്നു, നോക്കൂ.