ദൈവതം ദേവതാനാം ച ഭൂതാനാം ഭൂതസത്തമഃ। തസ്യ കേ ഹ്യഗുണാ ദേവി വനേ വാപ്യഥവാ പുരേ
ദേവന്മാരില് ദൈവം, ജീവികളില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠന് രാമനാണ്. ദേവി, വനത്തിലോ നഗരത്തിലോ അവനില് എന്ത് ദോഷം കാണാനാകും?
പൃഥിവ്യാ സഹ വൈദേഹ്യാ ശ്രിയാ ച പുരുഷര്ഷഭഃ। ക്ഷിപ്രം തിസൃഭിരേതാഭിഃ സഹ രാമോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ
ഭൂമിയും വൈദേഹിയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമന് ഉടന് തന്നെ coronation ലഭിക്കും.
ദുഃഖജം വിസൃജത്യശ്രു നിഷ്ക്രാമന്തമുദീക്ഷ്യ യമ്। അയോധ്യായാം ജനഃ സര്വഃ ശോകവേഗസമാഹതഃ
അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങള് എല്ലാവരും, ദുഃഖത്തിന്റെ ആഘാതത്തില് ആകാംക്ഷയോടെ യാത്രയാകുന്ന രാമനെ നോക്കി ദുഃഖത്തില് കണ്ണീര് വീഴ്ത്തി.
കുശചീരധരം വീരം ഗച്ഛന്തമപരാജിതമ്। സീതേവാനുഗതാ ലക്ഷ്മീസ്തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
കുഷചീരധാരിയായ അജയനായ വീരന് പോകുമ്പോള് സീതയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ പോകുമ്പോള് അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
ധനുര്ഗ്രഹവരോ യസ്യ ബാണഖഡ്ഗാസ്ത്രഭൃത് സ്വയമ്। ലക്ഷ്മണോ വ്രജതി ഹ്യഗ്രേ തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വെക്കുന്നവനും, ലക്ഷ്മണന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനും, അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
നിവൃത്തവനവാസം തം ദ്രഷ്ടാസി പുനരാഗതമ്। ജഹി ശോകം ച മോഹം ച ദേവി സത്യം ബ്രവീമി തേ
വനവാസം അവസാനിച്ച് തിരികെ വന്ന രാമനെ നീ വീണ്ടും കാണും. ദേവി, ദുഃഖവും മോഹവും വിട്ടുകളയണം; ഞാൻ സത്യമാണ് പറയുന്നത്.
ശിരസാ ചരണാവേതൌ വന്ദമാനമനിന്ദിതേ। പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി കല്യാണി പുത്രം ചന്ദ്രമിവോദിതമ്
ദോഷമില്ലാത്തവളേ, മകനായ രാമന് തലകൂപ്പി പാദങ്ങളില് വന്ദനം ചെയ്യുമ്പോള് നീ വീണ്ടും അവനെ, ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെ പോലെ, കാണും.
പുനഃ പ്രവിഷ്ടം ദൃഷ്ട്വാ തമഭിഷിക്തം മഹാശ്രിയമ്। സമുത്സ്രക്ഷ്യസി നേത്രാഭ്യാം ശീഘ്രമാനന്ദജം ജലമ്
അഭിഷേകം ലഭിച്ച മഹാശോഭയുള്ള രാമനെ വീണ്ടും വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് വീഴ്ത്തും.
മാ ശോകോ ദേവി ദുഃഖം വാ ന രാമേ ദൃഷ്യതേഽശിവമ്। ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി പുത്രം ത്വം സസീതം സഹലക്ഷ്മണമ്
ദേവി, രാമനില് ദുഃഖമോ അശുഭമോ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടെകൊണ്ട് മകനെ ഉടന് നീ കാണും.
ത്വയാഽശേഷോ ജനശ്ചായം സമാശ്വാസ്യോ യതോഽനഘേ। കമിദാനീമിദം ദേവി കരോഷി ഹൃദി വിക്ലവമ്
പാപരഹിതളേ, ഈ ജനങ്ങളെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്കണം. ദേവി, ഇപ്പൊഴെന്തിന് ഹൃദയത്തില് ഈ വിഷാദം സൂക്ഷിക്കുന്നു?
നാര്ഹാ ത്വം ശോചിതും ദേവി യസ്യാസ്തേ രാഘവഃ സുതഃ। നഹി രാമാത് പരോ ലോകേ വിദ്യതേ സത്പഥേ സ്ഥിതഃ
ദേവി, രാഘവന് പോലുള്ള മകന് ഉള്ളവളായ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. സത്പഥത്തില് നിലകൊള്ളുന്ന രാമനേക്കാള് മഹത്തായവന് ലോകത്ത് ഇല്ല.
അഭിവാദയമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാശ്രു മോക്ഷ്യസേ ക്ഷിപ്രം മേഘരേഖേവ വാര്ഷികീ
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന മകനെ കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം പോലെ വീഴ്ത്തും.
പുത്രസ്തേ വരദഃ ക്ഷിപ്രമയോധ്യാം പുനരാഗതഃ। കരാഭ്യാം മൃദുപീനാഭ്യാം ചരണൌ പീഡയിഷ്യതി
വരദായിയായ മകൻ ഉടൻ അയോധ്യയിലേക്ക് തിരികെ വരും; അവൻ മൃദുലവും പുഷ്ടിയുള്ള കൈകളാൽ നിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ അമർത്തും.
അഭിവാദ്യ നമസ്യന്തം ശൂരം സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാസ്രൈഃ പ്രോക്ഷസേ പുത്രം മേഘരാജിരിവാചലമ്
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന വീരനായ മകനെ കണ്ടു, നീ സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം മലയില് വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ അവനെ ചൊരിയും.
ആശ്വാസയന്തീ വിവിധൈശ്ച വാക്യൈ- ര്വാക്യോപചാരേ കുശലാനവദ്യാ। രാമസ്യ താം മാതരമേവമുക്ത്വാ ദേവീ സുമിത്രാ വിരരാമ രാമാ
വിവിധ ആശ്വസന വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, വാക്കിൽ നിപുണയുമായ നിരപരാധിയായ സുമിത്രാ ദേവി, രാമന്റെ അമ്മയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മൗനം പാലിച്ചു.
നിശമ്യ തല്ലക്ഷ്മണമാതൃവാക്യം രാമസ്യ മാതുര്നരദേവപത്ന്യാഃ। സദ്യഃ ശരീരേ വിനനാശ ശോകഃ ശരദ്ഗതോ മേഘ ഇവാല്പതോയഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്മയായ സുമിത്രയുടെ വാക്കുകൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ രാമന്റെ അമ്മ കേട്ടപ്പോൾ, അവളുടെ ദുഃഖം ഉടൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു പോയി, ശരദ്കാലത്തെ വെള്ളം കുറഞ്ഞ മേഘം പോലെ.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിനാലാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോൾ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം സർഗം കേൾക്കാം.
അനുരക്താ മഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമമ്। അനുജഗ്മുഃ പ്രയാന്തം തം വനവാസായ മാനവാഃ
മഹാത്മാവായ, സത്യശക്തിയുള്ള രാമനോടു വലിയ സ്നേഹമുള്ള ജനങ്ങൾ, അവൻ വനവാസത്തിനായി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അവനെ പിന്തുടർന്നു.
നിവര്തിതേഽതീവ ബലാത് സുഹൃദ്ധര്മേണ രാജനി। നൈവ തേ സംന്യവര്തന്ത രാമസ്യാനുഗതാ രഥമ്
സുഹൃത്തും രക്ഷകനുമായ രാജാവ് ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി തിരിച്ചു പോയെങ്കിലും, രാമന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടരുന്നവർ പിന്നെയും മടങ്ങിയില്ല.
അയോധ്യാനിലയാനാം ഹി പുരുഷാണാം മഹായശാഃ। ബഭൂവ ഗുണസമ്പന്നഃ പൂര്ണചന്ദ്ര ഇവ പ്രിയഃ
അയോധ്യയിൽ താമസിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരിൽ രാമൻ, മഹത്തായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രിയനുമായിരുന്നു.
സ യാച്യമാനഃ കാകുത്സ്ഥസ്താഭിഃ പ്രകൃതിഭിസ്തദാ। കുര്വാണഃ പിതരം സത്യം വനമേവാന്വപദ്യത
അപ്പോഴത്തെ ആ ജനങ്ങൾ പലതും അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച് വനത്തിലേക്കു പോയി.
അവേക്ഷമാണഃ സസ്നേഹം ചക്ഷുഷാ പ്രപിബന്നിവ। ഉവാച രാമഃ സസ്നേഹം താഃ പ്രജാഃ സ്വാഃ പ്രജാ ഇവ
സ്നേഹത്തോടെ കൺകൊണ്ടു, കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ ആസ്വദിച്ചപോലെ, രാമൻ അവരെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
യാ പ്രീതിര്ബഹുമാനശ്ച മയ്യയോധ്യാനിവാസിനാമ്। മത്പ്രിയാര്ഥം വിശേഷേണ ഭരതേ സാ വിധീയതാമ്
നിങ്ങൾ അയോധ്യാവാസികൾ എനിക്കു കാണിക്കുന്ന സ്നേഹവും മാന്യതയും, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി, പ്രത്യേകമായി ഭരതനോടും കാണിക്കണം.
സ ഹി കല്യാണചാരിത്രഃ കൈകേയ്യാനന്ദവര്ധനഃ। കരിഷ്യതി യഥാവദ് വഃ പ്രിയാണി ച ഹിതാനി ച
നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവനും കൈകേയിയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും ആയ ഭരതൻ, നിങ്ങൾക്കു ഇഷ്ടവും ഉപകാരവും ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി ചെയ്യും.
ജ്ഞാനവൃദ്ധോ വയോബാലോ മൃദുര്വീര്യഗുണാന്വിതഃ। അനുരൂപഃ സ വോ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ഭയാപഹഃ
വയസ്സിൽ ചെറുപ്പനായെങ്കിലും, ജ്ഞാനത്തിൽ മുതിർന്നവനും, സൌമ്യനും, ധൈര്യഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനും ആയ ഭരതൻ, നിങ്ങൾക്കു യോജിച്ച ഭർത്താവായിരിക്കും, ഭയങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്യും.
സ ഹി രാജഗുണൈര്യുക്തോ യുവരാജഃ സമീക്ഷിതഃ। അപി ചാപി മയാ ശിഷ്ടൈഃ കാര്യം വോ ഭര്തൃശാസനമ്
അവൻ രാജാവിന് വേണ്ടിയുള്ള ഗുണങ്ങൾക്കൊന്നും കുറവില്ലാത്തവനും, യുവരാജാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തവനും ആണ്; ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലും മുതിർന്നവർ പറഞ്ഞതുപോലും, നിങ്ങൾ ഭർത്താവിന്റെ കല്പനകൾ അനുസരിക്കണം.
ന സംതപ്യേദ് യഥാ ചാസൌ വനവാസം ഗതേ മയി। മഹാരാജസ്തഥാ കാര്യോ മമ പ്രിയചികീര്ഷയാ
ഞാൻ വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ രാജാവ് ദുഃഖിക്കരുതെന്നതുപോലെ, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി, നിങ്ങൾ രാജാവിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണം.
യഥാ യഥാ ദാശരഥിര്ധര്മമേവാശ്രിതോ ഭവേത്। തഥാ തഥാ പ്രകൃതയോ രാമം പതിമകാമയന്
ദശരഥൻ എത്രയോ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ അത്രയും രാമനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ചു.
ബാഷ്പേണ പിഹിതം ദീനം രാമഃ സൌമിത്രിണാ സഹ। ചകര്ഷേവ ഗുണൈര്ബദ്ധം ജനം പുരനിവാസിനമ്
കണ്ണുനീരാൽ കണ്ണുകൾ മങ്ങിയ രാമനും, സൗമിത്രിയും ചേർന്ന്, തന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ നഗരവാസികളെ തനിക്കു അടുപ്പിച്ചു, അവർ അവനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവരായി തോന്നിച്ചു.