അരണ്യവാസേ യദ് ദുഃഖം ജാനന്ത്യേവ സുഖോചിതാ। അനുഗച്ഛതി വൈദേഹീ ധര്മാത്മാനം തവാത്മജമ്
സുഖത്തിൽ വളർന്നിട്ടും, കാട്ടിലെ കഷ്ടങ്ങൾ അറിയുന്ന വൈദേഹി നിന്റെ ധാർമ്മികനായ മകനെ പിന്തുടരുന്നു.
കീര്തിഭൂതാം പതാകാം യോ ലോകേ ഭ്രമയതി പ്രഭുഃ। ധര്മഃ സത്യവ്രതപരഃ കിം ന പ്രാപ്തസ്തവാത്മജഃ
ലോകത്ത് കീര്ത്തിയുടെ പതാക ഉയർത്തുന്നവനും, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമാണ് നിന്റെ മകൻ; അത്തരം ഒരാളിന് അതിനെല്ലാം അർഹതയില്ലേ?
വ്യക്തം രാമസ്യ വിജ്ഞായ ശൌചം മാഹാത്മ്യമുത്തമമ്। ന ഗാത്രമംശുഭിഃ സൂര്യഃ സംതാപയിതുമര്ഹതി
രാമന്റെ ശുദ്ധിയും ഉത്തമമായ മഹത്വവും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലും അവന്റെ ശരീരത്തെ ദഹിപ്പിക്കരുത്.
ശിവഃ സര്വേഷു കാലേഷു കാനനേഭ്യോ വിനിഃസൃതഃ। രാഘവം യുക്തശീതോഷ്ണഃ സേവിഷ്യതി സുഖോഽനിലഃ
എല്ലാ സമയത്തും കാട്ടിൽ നിന്ന് വരുന്ന ശീതളവും സുഖകരവുമായ കാറ്റ്, രാഘവനെ ചൂടോ തണുപ്പോ കൂടാതെ സേവിക്കും.
ശയാനമനഘം രാത്രൌ പിതേവാഭിപരിഷ്വജന്। ഘര്മഘ്നഃ സംസ്പൃശന് ശീതശ്ചന്ദ്രമാ ഹ്ലാദയിഷ്യതി
രാത്രിയിൽ പാപരഹിതനായ രാമൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ അച്ഛനെപ്പോലെ അവനെ അണെച്ച്, ചൂട് നീക്കി സാന്ത്വനമരുളും.
ദദൌ ചാസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി യസ്മൈ ബ്രഹ്മാ മഹൌജസേ। ദാനവേന്ദ്രം ഹതം ദൃഷ്ട്വാ തിമിധ്വജസുതം രണേ
തിമിധ്വജന്റെ മകനായ ദാനവരാജാവിനെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചവനെ, മഹാശക്തനായ ബ്രഹ്മാവ് ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.
സ ശൂരഃ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വബാഹുബലമാശ്രിതഃ। അസംത്രസ്തോ ഹ്യരണ്യേഽസൌ വേശ്മനീവ നിവത്സ്യതേ
ആ വീരനും പുരുഷസിംഹനും സ്വന്തം ബലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ കാട്ടിൽ തന്നെ വീട്ടുപോലെ താമസിക്കും.
യസ്യേഷുപഥമാസാദ്യ വിനാശം യാന്തി ശത്രവഃ। കഥം ന പൃഥിവീ തസ്യ ശാസനേ സ്ഥാതുമര്ഹതി
അവന്റെ അമ്പിന്റെ പരിധിയിൽ എത്തിയ ശത്രുക്കൾ നശിക്കുമല്ലോ; അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ ഭൂമി നിലകൊള്ളാതിരിക്കുമോ?
യാ ശ്രീഃ ശൌര്യം ച രാമസ്യ യാ ച കല്യാണസത്ത്വതാ। നിവൃത്താരണ്യവാസഃ സ്വം ക്ഷിപ്രം രാജ്യമവാപ്സ്യതി
രാമന്റെ ഐശ്വര്യവും വീരതയും ഉത്തമസ്വഭാവവും കൊണ്ടു, വനവാസം അവസാനിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ അവന്റെ രാജ്യം തിരിച്ചു ലഭിക്കും.
സൂര്യസ്യാപി ഭവേത് സൂര്യോ ഹ്യഗ്നേരഗ്നഃ പ്രഭോഃ പ്രഭുഃ। ശ്രിയാഃ ശ്രീശ്ച ഭവേദഗ്ര്യാ കീര്ത്യാഃ കീര്തിഃ ക്ഷമാക്ഷമാ
സൂര്യന് സൂര്യന് പോലെ, അഗ്നിക്ക് അഗ്നി പോലെ, പ്രഭുവിന് പ്രഭു പോലെ, ഐശ്വര്യത്തിലും കീര്ത്തിയിലും ക്ഷമയിലും രാമന് ഏറ്റവും ഉന്നതനാണ്.
ദൈവതം ദേവതാനാം ച ഭൂതാനാം ഭൂതസത്തമഃ। തസ്യ കേ ഹ്യഗുണാ ദേവി വനേ വാപ്യഥവാ പുരേ
ദേവന്മാരില് ദൈവം, ജീവികളില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠന് രാമനാണ്. ദേവി, വനത്തിലോ നഗരത്തിലോ അവനില് എന്ത് ദോഷം കാണാനാകും?
പൃഥിവ്യാ സഹ വൈദേഹ്യാ ശ്രിയാ ച പുരുഷര്ഷഭഃ। ക്ഷിപ്രം തിസൃഭിരേതാഭിഃ സഹ രാമോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ
ഭൂമിയും വൈദേഹിയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമന് ഉടന് തന്നെ coronation ലഭിക്കും.
ദുഃഖജം വിസൃജത്യശ്രു നിഷ്ക്രാമന്തമുദീക്ഷ്യ യമ്। അയോധ്യായാം ജനഃ സര്വഃ ശോകവേഗസമാഹതഃ
അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങള് എല്ലാവരും, ദുഃഖത്തിന്റെ ആഘാതത്തില് ആകാംക്ഷയോടെ യാത്രയാകുന്ന രാമനെ നോക്കി ദുഃഖത്തില് കണ്ണീര് വീഴ്ത്തി.
കുശചീരധരം വീരം ഗച്ഛന്തമപരാജിതമ്। സീതേവാനുഗതാ ലക്ഷ്മീസ്തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
കുഷചീരധാരിയായ അജയനായ വീരന് പോകുമ്പോള് സീതയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ പോകുമ്പോള് അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
ധനുര്ഗ്രഹവരോ യസ്യ ബാണഖഡ്ഗാസ്ത്രഭൃത് സ്വയമ്। ലക്ഷ്മണോ വ്രജതി ഹ്യഗ്രേ തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വെക്കുന്നവനും, ലക്ഷ്മണന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനും, അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
നിവൃത്തവനവാസം തം ദ്രഷ്ടാസി പുനരാഗതമ്। ജഹി ശോകം ച മോഹം ച ദേവി സത്യം ബ്രവീമി തേ
വനവാസം അവസാനിച്ച് തിരികെ വന്ന രാമനെ നീ വീണ്ടും കാണും. ദേവി, ദുഃഖവും മോഹവും വിട്ടുകളയണം; ഞാൻ സത്യമാണ് പറയുന്നത്.
ശിരസാ ചരണാവേതൌ വന്ദമാനമനിന്ദിതേ। പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി കല്യാണി പുത്രം ചന്ദ്രമിവോദിതമ്
ദോഷമില്ലാത്തവളേ, മകനായ രാമന് തലകൂപ്പി പാദങ്ങളില് വന്ദനം ചെയ്യുമ്പോള് നീ വീണ്ടും അവനെ, ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെ പോലെ, കാണും.
പുനഃ പ്രവിഷ്ടം ദൃഷ്ട്വാ തമഭിഷിക്തം മഹാശ്രിയമ്। സമുത്സ്രക്ഷ്യസി നേത്രാഭ്യാം ശീഘ്രമാനന്ദജം ജലമ്
അഭിഷേകം ലഭിച്ച മഹാശോഭയുള്ള രാമനെ വീണ്ടും വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് വീഴ്ത്തും.
മാ ശോകോ ദേവി ദുഃഖം വാ ന രാമേ ദൃഷ്യതേഽശിവമ്। ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി പുത്രം ത്വം സസീതം സഹലക്ഷ്മണമ്
ദേവി, രാമനില് ദുഃഖമോ അശുഭമോ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടെകൊണ്ട് മകനെ ഉടന് നീ കാണും.
ത്വയാഽശേഷോ ജനശ്ചായം സമാശ്വാസ്യോ യതോഽനഘേ। കമിദാനീമിദം ദേവി കരോഷി ഹൃദി വിക്ലവമ്
പാപരഹിതളേ, ഈ ജനങ്ങളെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്കണം. ദേവി, ഇപ്പൊഴെന്തിന് ഹൃദയത്തില് ഈ വിഷാദം സൂക്ഷിക്കുന്നു?
നാര്ഹാ ത്വം ശോചിതും ദേവി യസ്യാസ്തേ രാഘവഃ സുതഃ। നഹി രാമാത് പരോ ലോകേ വിദ്യതേ സത്പഥേ സ്ഥിതഃ
ദേവി, രാഘവന് പോലുള്ള മകന് ഉള്ളവളായ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. സത്പഥത്തില് നിലകൊള്ളുന്ന രാമനേക്കാള് മഹത്തായവന് ലോകത്ത് ഇല്ല.
അഭിവാദയമാനം തം ദൃഷ്ട്വാ സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാശ്രു മോക്ഷ്യസേ ക്ഷിപ്രം മേഘരേഖേവ വാര്ഷികീ
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന മകനെ കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം പോലെ വീഴ്ത്തും.
പുത്രസ്തേ വരദഃ ക്ഷിപ്രമയോധ്യാം പുനരാഗതഃ। കരാഭ്യാം മൃദുപീനാഭ്യാം ചരണൌ പീഡയിഷ്യതി
വരദായിയായ മകൻ ഉടൻ അയോധ്യയിലേക്ക് തിരികെ വരും; അവൻ മൃദുലവും പുഷ്ടിയുള്ള കൈകളാൽ നിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ അമർത്തും.
അഭിവാദ്യ നമസ്യന്തം ശൂരം സസുഹൃദം സുതമ്। മുദാസ്രൈഃ പ്രോക്ഷസേ പുത്രം മേഘരാജിരിവാചലമ്
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം വന്ദനം ചെയ്യുന്ന വീരനായ മകനെ കണ്ടു, നീ സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് മഴമേഘം മലയില് വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ അവനെ ചൊരിയും.
ആശ്വാസയന്തീ വിവിധൈശ്ച വാക്യൈ- ര്വാക്യോപചാരേ കുശലാനവദ്യാ। രാമസ്യ താം മാതരമേവമുക്ത്വാ ദേവീ സുമിത്രാ വിരരാമ രാമാ
വിവിധ ആശ്വസന വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, വാക്കിൽ നിപുണയുമായ നിരപരാധിയായ സുമിത്രാ ദേവി, രാമന്റെ അമ്മയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മൗനം പാലിച്ചു.
നിശമ്യ തല്ലക്ഷ്മണമാതൃവാക്യം രാമസ്യ മാതുര്നരദേവപത്ന്യാഃ। സദ്യഃ ശരീരേ വിനനാശ ശോകഃ ശരദ്ഗതോ മേഘ ഇവാല്പതോയഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ അമ്മയായ സുമിത്രയുടെ വാക്കുകൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ രാമന്റെ അമ്മ കേട്ടപ്പോൾ, അവളുടെ ദുഃഖം ഉടൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു പോയി, ശരദ്കാലത്തെ വെള്ളം കുറഞ്ഞ മേഘം പോലെ.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിനാലാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോൾ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അഞ്ച്പത്തിയഞ്ചാം സർഗം കേൾക്കാം.
അനുരക്താ മഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമമ്। അനുജഗ്മുഃ പ്രയാന്തം തം വനവാസായ മാനവാഃ
മഹാത്മാവായ, സത്യശക്തിയുള്ള രാമനോടു വലിയ സ്നേഹമുള്ള ജനങ്ങൾ, അവൻ വനവാസത്തിനായി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അവനെ പിന്തുടർന്നു.
നിവര്തിതേഽതീവ ബലാത് സുഹൃദ്ധര്മേണ രാജനി। നൈവ തേ സംന്യവര്തന്ത രാമസ്യാനുഗതാ രഥമ്
സുഹൃത്തും രക്ഷകനുമായ രാജാവ് ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി തിരിച്ചു പോയെങ്കിലും, രാമന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടരുന്നവർ പിന്നെയും മടങ്ങിയില്ല.