നഹി താവദ്ഗുണൈര്ജുഷ്ടം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ്। ഏകപുത്രാ വിനാ പുത്രമഹം ജീവിതുമുത്സഹേ
സകല ഗുണങ്ങളാലും ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ഏകമകനില്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഈ ജീവൻ സഹിക്കും?
ന ഹി മേ ജീവിതേ കിംചിത് സാമര്ഥ്യമിഹ കല്പ്യതേ। അപശ്യന്ത്യാഃ പ്രിയം പുത്രം ലക്ഷ്മണം ച മഹാബലമ്
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെയും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനെയും കാണാതിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ഈ ജീവതത്തിൽ എനിക്ക് ഒരു ശക്തിയും ശേഷിച്ചിട്ടില്ല.
അയം ഹി മാം ദീപയതേഽദ്യ വഹ്നി- സ്തനൂജശോകപ്രഭവോ മഹാഹിതഃ। മഹീമിമാം രശ്മിഭിരുത്തമപ്രഭോ യഥാ നിദാഘേ ഭഗവാന് ദിവാകരഃ
ഇന്ന്, മകന്റെ വേർപാടിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖം എന്നെ ഒരു വലിയ തീപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; വേനലിൽ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ചൂടാക്കുന്നതുപോലെ.
thumb|ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
നാല്പത്തിയൊന്നാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
വിലപന്തീം തഥാ താം തു കൌസല്യാം പ്രമദോത്തമാമ്। ഇദം ധര്മേ സ്ഥിതാ ധര്മ്യം സുമിത്രാ വാക്യമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കൗസല്യയെ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സുമിത്രാ, ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
തവാര്യേ സദ്ഗുണൈര്യുക്തഃ സ പുത്രഃ പുരുഷോത്തമഃ। കിം തേ വിലപിതേനൈവം കൃപണം രുദിതേന വാ
ആര്യേ, നിന്റെ മകൻ സകല ഗുണങ്ങളാലും അലങ്കൃതനും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. ഇങ്ങനെ ദുഃഖിച്ച് കരയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം?
യസ്തവാര്യേ ഗതഃ പുത്രസ്ത്യക്ത്വാ രാജ്യം മഹാബലഃ। സാധു കുര്വന് മഹാത്മാനം പിതരം സത്യവാദിനമ്
ആര്യേ, നിന്റെ മകൻ മഹാബലൻ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്യവാനായ പിതാവിനുവേണ്ടി ഉത്തമമായ പ്രവൃത്തിയാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
ശിഷ്ടൈരാചരിതേ സമ്യക്ശശ്വത് പ്രേത്യ ഫലോദയേ। രാമോ ധര്മേ സ്ഥിതഃ ശ്രേഷ്ഠോ ന സ ശോച്യഃ കദാചന
രാമൻ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്; നല്ലവർ പാലിക്കുന്ന മാർഗം അവൻ പിന്തുടരുന്നു, അതിന് മരണമുശേഷം ഫലം ഉറപ്പാണ്. അങ്ങനെ ഒരാളെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
വര്തതേ ചോത്തമാം വൃത്തിം ലക്ഷ്മണോഽസ്മിന് സദാനഘഃ। ദയാവാന് സര്വഭൂതേഷു ലാഭസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ
ലക്ഷ്മണൻ പാപരഹിതനും ഉത്തമമായ ആചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവനും ആ മഹാത്മാവിന് വിജയമുണ്ടാകും.
അരണ്യവാസേ യദ് ദുഃഖം ജാനന്ത്യേവ സുഖോചിതാ। അനുഗച്ഛതി വൈദേഹീ ധര്മാത്മാനം തവാത്മജമ്
സുഖത്തിൽ വളർന്നിട്ടും, കാട്ടിലെ കഷ്ടങ്ങൾ അറിയുന്ന വൈദേഹി നിന്റെ ധാർമ്മികനായ മകനെ പിന്തുടരുന്നു.
കീര്തിഭൂതാം പതാകാം യോ ലോകേ ഭ്രമയതി പ്രഭുഃ। ധര്മഃ സത്യവ്രതപരഃ കിം ന പ്രാപ്തസ്തവാത്മജഃ
ലോകത്ത് കീര്ത്തിയുടെ പതാക ഉയർത്തുന്നവനും, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമാണ് നിന്റെ മകൻ; അത്തരം ഒരാളിന് അതിനെല്ലാം അർഹതയില്ലേ?
വ്യക്തം രാമസ്യ വിജ്ഞായ ശൌചം മാഹാത്മ്യമുത്തമമ്। ന ഗാത്രമംശുഭിഃ സൂര്യഃ സംതാപയിതുമര്ഹതി
രാമന്റെ ശുദ്ധിയും ഉത്തമമായ മഹത്വവും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലും അവന്റെ ശരീരത്തെ ദഹിപ്പിക്കരുത്.
ശിവഃ സര്വേഷു കാലേഷു കാനനേഭ്യോ വിനിഃസൃതഃ। രാഘവം യുക്തശീതോഷ്ണഃ സേവിഷ്യതി സുഖോഽനിലഃ
എല്ലാ സമയത്തും കാട്ടിൽ നിന്ന് വരുന്ന ശീതളവും സുഖകരവുമായ കാറ്റ്, രാഘവനെ ചൂടോ തണുപ്പോ കൂടാതെ സേവിക്കും.
ശയാനമനഘം രാത്രൌ പിതേവാഭിപരിഷ്വജന്। ഘര്മഘ്നഃ സംസ്പൃശന് ശീതശ്ചന്ദ്രമാ ഹ്ലാദയിഷ്യതി
രാത്രിയിൽ പാപരഹിതനായ രാമൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ അച്ഛനെപ്പോലെ അവനെ അണെച്ച്, ചൂട് നീക്കി സാന്ത്വനമരുളും.
ദദൌ ചാസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി യസ്മൈ ബ്രഹ്മാ മഹൌജസേ। ദാനവേന്ദ്രം ഹതം ദൃഷ്ട്വാ തിമിധ്വജസുതം രണേ
തിമിധ്വജന്റെ മകനായ ദാനവരാജാവിനെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചവനെ, മഹാശക്തനായ ബ്രഹ്മാവ് ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.
സ ശൂരഃ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വബാഹുബലമാശ്രിതഃ। അസംത്രസ്തോ ഹ്യരണ്യേഽസൌ വേശ്മനീവ നിവത്സ്യതേ
ആ വീരനും പുരുഷസിംഹനും സ്വന്തം ബലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ കാട്ടിൽ തന്നെ വീട്ടുപോലെ താമസിക്കും.
യസ്യേഷുപഥമാസാദ്യ വിനാശം യാന്തി ശത്രവഃ। കഥം ന പൃഥിവീ തസ്യ ശാസനേ സ്ഥാതുമര്ഹതി
അവന്റെ അമ്പിന്റെ പരിധിയിൽ എത്തിയ ശത്രുക്കൾ നശിക്കുമല്ലോ; അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ ഭൂമി നിലകൊള്ളാതിരിക്കുമോ?
യാ ശ്രീഃ ശൌര്യം ച രാമസ്യ യാ ച കല്യാണസത്ത്വതാ। നിവൃത്താരണ്യവാസഃ സ്വം ക്ഷിപ്രം രാജ്യമവാപ്സ്യതി
രാമന്റെ ഐശ്വര്യവും വീരതയും ഉത്തമസ്വഭാവവും കൊണ്ടു, വനവാസം അവസാനിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ അവന്റെ രാജ്യം തിരിച്ചു ലഭിക്കും.
സൂര്യസ്യാപി ഭവേത് സൂര്യോ ഹ്യഗ്നേരഗ്നഃ പ്രഭോഃ പ്രഭുഃ। ശ്രിയാഃ ശ്രീശ്ച ഭവേദഗ്ര്യാ കീര്ത്യാഃ കീര്തിഃ ക്ഷമാക്ഷമാ
സൂര്യന് സൂര്യന് പോലെ, അഗ്നിക്ക് അഗ്നി പോലെ, പ്രഭുവിന് പ്രഭു പോലെ, ഐശ്വര്യത്തിലും കീര്ത്തിയിലും ക്ഷമയിലും രാമന് ഏറ്റവും ഉന്നതനാണ്.
ദൈവതം ദേവതാനാം ച ഭൂതാനാം ഭൂതസത്തമഃ। തസ്യ കേ ഹ്യഗുണാ ദേവി വനേ വാപ്യഥവാ പുരേ
ദേവന്മാരില് ദൈവം, ജീവികളില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠന് രാമനാണ്. ദേവി, വനത്തിലോ നഗരത്തിലോ അവനില് എന്ത് ദോഷം കാണാനാകും?
പൃഥിവ്യാ സഹ വൈദേഹ്യാ ശ്രിയാ ച പുരുഷര്ഷഭഃ। ക്ഷിപ്രം തിസൃഭിരേതാഭിഃ സഹ രാമോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ
ഭൂമിയും വൈദേഹിയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമന് ഉടന് തന്നെ coronation ലഭിക്കും.
ദുഃഖജം വിസൃജത്യശ്രു നിഷ്ക്രാമന്തമുദീക്ഷ്യ യമ്। അയോധ്യായാം ജനഃ സര്വഃ ശോകവേഗസമാഹതഃ
അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങള് എല്ലാവരും, ദുഃഖത്തിന്റെ ആഘാതത്തില് ആകാംക്ഷയോടെ യാത്രയാകുന്ന രാമനെ നോക്കി ദുഃഖത്തില് കണ്ണീര് വീഴ്ത്തി.
കുശചീരധരം വീരം ഗച്ഛന്തമപരാജിതമ്। സീതേവാനുഗതാ ലക്ഷ്മീസ്തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
കുഷചീരധാരിയായ അജയനായ വീരന് പോകുമ്പോള് സീതയും ഐശ്വര്യവും കൂടെ പോകുമ്പോള് അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
ധനുര്ഗ്രഹവരോ യസ്യ ബാണഖഡ്ഗാസ്ത്രഭൃത് സ്വയമ്। ലക്ഷ്മണോ വ്രജതി ഹ്യഗ്രേ തസ്യ കിം നാമ ദുര്ലഭമ്
വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വെക്കുന്നവനും, ലക്ഷ്മണന് മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനും, അവന് ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്?
നിവൃത്തവനവാസം തം ദ്രഷ്ടാസി പുനരാഗതമ്। ജഹി ശോകം ച മോഹം ച ദേവി സത്യം ബ്രവീമി തേ
വനവാസം അവസാനിച്ച് തിരികെ വന്ന രാമനെ നീ വീണ്ടും കാണും. ദേവി, ദുഃഖവും മോഹവും വിട്ടുകളയണം; ഞാൻ സത്യമാണ് പറയുന്നത്.
ശിരസാ ചരണാവേതൌ വന്ദമാനമനിന്ദിതേ। പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി കല്യാണി പുത്രം ചന്ദ്രമിവോദിതമ്
ദോഷമില്ലാത്തവളേ, മകനായ രാമന് തലകൂപ്പി പാദങ്ങളില് വന്ദനം ചെയ്യുമ്പോള് നീ വീണ്ടും അവനെ, ഉദിച്ച ചന്ദ്രനെ പോലെ, കാണും.
പുനഃ പ്രവിഷ്ടം ദൃഷ്ട്വാ തമഭിഷിക്തം മഹാശ്രിയമ്। സമുത്സ്രക്ഷ്യസി നേത്രാഭ്യാം ശീഘ്രമാനന്ദജം ജലമ്
അഭിഷേകം ലഭിച്ച മഹാശോഭയുള്ള രാമനെ വീണ്ടും വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും കണ്ടു, നീ ഉടന് സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണീര് വീഴ്ത്തും.
മാ ശോകോ ദേവി ദുഃഖം വാ ന രാമേ ദൃഷ്യതേഽശിവമ്। ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി പുത്രം ത്വം സസീതം സഹലക്ഷ്മണമ്
ദേവി, രാമനില് ദുഃഖമോ അശുഭമോ ഒന്നും കാണുന്നില്ല. നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടെകൊണ്ട് മകനെ ഉടന് നീ കാണും.
ത്വയാഽശേഷോ ജനശ്ചായം സമാശ്വാസ്യോ യതോഽനഘേ। കമിദാനീമിദം ദേവി കരോഷി ഹൃദി വിക്ലവമ്
പാപരഹിതളേ, ഈ ജനങ്ങളെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്കണം. ദേവി, ഇപ്പൊഴെന്തിന് ഹൃദയത്തില് ഈ വിഷാദം സൂക്ഷിക്കുന്നു?
നാര്ഹാ ത്വം ശോചിതും ദേവി യസ്യാസ്തേ രാഘവഃ സുതഃ। നഹി രാമാത് പരോ ലോകേ വിദ്യതേ സത്പഥേ സ്ഥിതഃ
ദേവി, രാഘവന് പോലുള്ള മകന് ഉള്ളവളായ നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. സത്പഥത്തില് നിലകൊള്ളുന്ന രാമനേക്കാള് മഹത്തായവന് ലോകത്ത് ഇല്ല.