തേ രത്നഹീനാസ്തരുണാഃ ഫലകാലേ വിവാസിതാഃ। കഥം വത്സ്യന്തി കൃപണാഃ ഫലമൂലൈഃ കൃതാശനാഃ
സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായി, ഇനിയും യൗവനത്തിൽ, പഴംപാകുന്ന സമയത്ത് നാടുകടത്തപ്പെട്ട ഈ ദയനീയരായവർ എങ്ങനെ പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം ഭക്ഷിച്ച് ജീവിക്കും?
അപീദാനീം സ കാലഃ സ്യാന്മമ ശോകക്ഷയഃ ശിവഃ। സഹഭാര്യം സഹ ഭ്രാത്രാ പശ്യേയമിഹ രാഘവമ്
എന്തായാലും, എന്റെ ദു:ഖം അവസാനിക്കുന്ന നല്ല സമയം ഇപ്പോൾ വന്നാലോ, ഭാര്യയെയും സഹോദരനെയും കൂട്ടിയുള്ള രാഘവനെ ഞാൻ ഇവിടെ കാണാൻ കഴിയുമോ.
ശ്രുത്വൈവോപസ്ഥിതൌ വീരൌ കദായോധ്യാ ഭവിഷ്യതി। യശസ്വിനീ ഹൃഷ്ടജനാ സൂച്ഛ്രിതധ്വജമാലിനീ
രണ്ടു വീരന്മാരും തിരിച്ചെത്തിയെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, അയോധ്യാ എപ്പോഴാണ് വീണ്ടും മഹിമയോടെ, സന്തോഷഭരിതരായ ജനങ്ങളോടും ഉയർന്ന പതാകകളോടും കൂടി, ആഹ്ലാദത്തോടെ നിറയുക?
കദാ പ്രേക്ഷ്യ നരവ്യാഘ്രാവരണ്യാത് പുനരാഗതൌ। ഭവിഷ്യതി പുരീ ഹൃഷ്ടാ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി
കാട്ടിൽ നിന്ന് തിരികെ വരുന്ന ആ നരവ്യാഘ്രന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, നഗരത്തിന് സമുദ്രം പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ ആഹ്ലാദിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷം നിറയുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദായോധ്യാം മഹാബാഹുഃ പുരീം വീരഃ പ്രവേക്ഷ്യതി। പുരസ്കൃത്യ രഥേ സീതാം വൃഷഭോ ഗോവധൂമിവ
മഹാബാഹുവും വീരനുമായ എന്റെ മകൻ, സീതയെ മുന്നിലിരുത്തി രഥത്തിൽ, കാളയിടയനെപ്പോലെ, അയോധ്യാ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദാ പ്രാണിസഹസ്രാണി രാജമാര്ഗേ മമാത്മജൌ। ലാജൈരവകരിഷ്യന്തി പ്രവിശന്താവരിംദമൌ
രാജപഥത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികൾ, എന്റെ ഇരുവരും ശത്രുനാശകരുമാകുന്ന മക്കൾ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവരിൽ ലാജം ചിതറുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
പ്രവിശന്തൌ കദായോധ്യാം ദ്രക്ഷ്യാമി ശുഭകുണ്ഡലൌ। ഉദഗ്രായുധനിസ്ത്രിംശൌ സശൃങ്ഗാവിവ പര്വതൌ
ശോഭയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചും ഉയർത്തിയ ആയുധങ്ങളോടും കൂടിയ എന്റെ ഇരുവരും, ഇരട്ടകുന്നുകളെപ്പോലെ, അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ എപ്പോഴാണ് കാണുക?
കദാ സുമനസഃ കന്യാ ദ്വിജാതീനാം ഫലാനി ച। പ്രദിശന്ത്യഃ പുരീം ഹൃഷ്ടാഃ കരിഷ്യന്തി പ്രദക്ഷിണമ്
പൂക്കൾ കൈവശമുള്ള സന്തോഷഭരിതയായ യുവതികളും, ദ്വിജന്മാർ പഴങ്ങൾ കൈവശം വച്ചും, നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവർ നഗരത്തെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദാ പരിണതോ ബുദ്ധ്യാ വയസാ ചാമരപ്രഭാഃ। അഭ്യുപൈഷ്യതി ധര്മാത്മാ സുവര്ഷ ഇവ ലാലയന്
ബുദ്ധിയിലും വയസ്സിലും പക്വനായി, മേഘംപോലെ പ്രകാശമാനനായി, ധാർമ്മികനായവൻ നല്ല മഴക്കാലം പോലെ സന്തോഷം പകരുന്നവനായി തിരികെ വരുന്നത് എപ്പോഴാകും?
നിഃസംശയം മയാ മന്യേ പുരാ വീര കദര്യയാ। പാതുകാമേഷു വത്സേഷു മാതൄണാം ശാതിതാഃ സ്തനാഃ
വീരാ, സംശയമില്ല, മുമ്പ് ഏതോ കഞ്ചുഷിയായ സ്ത്രീയുടെ കാരണത്താൽ, മക്കളെ മുലകുടിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച അമ്മമാരുടെ മുലകൾ മുറിച്ചുകളഞ്ഞതായിരിക്കണം.
സാഹം ഗൌരിവ സിംഹേന വിവത്സാ വത്സലാ കൃതാ। കൈകേയ്യാ പുരുഷവ്യാഘ്ര ബാലവത്സേവ ഗൌര്ബലാത്
കൈകേയി എന്നെ ഒരു സിംഹം കിടാവിനെ കവർന്നെടുത്ത പശുവിനെപോലെ, മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട സ്നേഹമുള്ള അമ്മയാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു, പുരുഷസിംഹനേ.
നഹി താവദ്ഗുണൈര്ജുഷ്ടം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ്। ഏകപുത്രാ വിനാ പുത്രമഹം ജീവിതുമുത്സഹേ
സകല ഗുണങ്ങളാലും ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ഏകമകനില്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഈ ജീവൻ സഹിക്കും?
ന ഹി മേ ജീവിതേ കിംചിത് സാമര്ഥ്യമിഹ കല്പ്യതേ। അപശ്യന്ത്യാഃ പ്രിയം പുത്രം ലക്ഷ്മണം ച മഹാബലമ്
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെയും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനെയും കാണാതിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ഈ ജീവതത്തിൽ എനിക്ക് ഒരു ശക്തിയും ശേഷിച്ചിട്ടില്ല.
അയം ഹി മാം ദീപയതേഽദ്യ വഹ്നി- സ്തനൂജശോകപ്രഭവോ മഹാഹിതഃ। മഹീമിമാം രശ്മിഭിരുത്തമപ്രഭോ യഥാ നിദാഘേ ഭഗവാന് ദിവാകരഃ
ഇന്ന്, മകന്റെ വേർപാടിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖം എന്നെ ഒരു വലിയ തീപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; വേനലിൽ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ചൂടാക്കുന്നതുപോലെ.
thumb|ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
നാല്പത്തിയൊന്നാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
വിലപന്തീം തഥാ താം തു കൌസല്യാം പ്രമദോത്തമാമ്। ഇദം ധര്മേ സ്ഥിതാ ധര്മ്യം സുമിത്രാ വാക്യമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കൗസല്യയെ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സുമിത്രാ, ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
തവാര്യേ സദ്ഗുണൈര്യുക്തഃ സ പുത്രഃ പുരുഷോത്തമഃ। കിം തേ വിലപിതേനൈവം കൃപണം രുദിതേന വാ
ആര്യേ, നിന്റെ മകൻ സകല ഗുണങ്ങളാലും അലങ്കൃതനും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. ഇങ്ങനെ ദുഃഖിച്ച് കരയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം?
യസ്തവാര്യേ ഗതഃ പുത്രസ്ത്യക്ത്വാ രാജ്യം മഹാബലഃ। സാധു കുര്വന് മഹാത്മാനം പിതരം സത്യവാദിനമ്
ആര്യേ, നിന്റെ മകൻ മഹാബലൻ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്യവാനായ പിതാവിനുവേണ്ടി ഉത്തമമായ പ്രവൃത്തിയാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
ശിഷ്ടൈരാചരിതേ സമ്യക്ശശ്വത് പ്രേത്യ ഫലോദയേ। രാമോ ധര്മേ സ്ഥിതഃ ശ്രേഷ്ഠോ ന സ ശോച്യഃ കദാചന
രാമൻ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്; നല്ലവർ പാലിക്കുന്ന മാർഗം അവൻ പിന്തുടരുന്നു, അതിന് മരണമുശേഷം ഫലം ഉറപ്പാണ്. അങ്ങനെ ഒരാളെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
വര്തതേ ചോത്തമാം വൃത്തിം ലക്ഷ്മണോഽസ്മിന് സദാനഘഃ। ദയാവാന് സര്വഭൂതേഷു ലാഭസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ
ലക്ഷ്മണൻ പാപരഹിതനും ഉത്തമമായ ആചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവനും ആ മഹാത്മാവിന് വിജയമുണ്ടാകും.
അരണ്യവാസേ യദ് ദുഃഖം ജാനന്ത്യേവ സുഖോചിതാ। അനുഗച്ഛതി വൈദേഹീ ധര്മാത്മാനം തവാത്മജമ്
സുഖത്തിൽ വളർന്നിട്ടും, കാട്ടിലെ കഷ്ടങ്ങൾ അറിയുന്ന വൈദേഹി നിന്റെ ധാർമ്മികനായ മകനെ പിന്തുടരുന്നു.
കീര്തിഭൂതാം പതാകാം യോ ലോകേ ഭ്രമയതി പ്രഭുഃ। ധര്മഃ സത്യവ്രതപരഃ കിം ന പ്രാപ്തസ്തവാത്മജഃ
ലോകത്ത് കീര്ത്തിയുടെ പതാക ഉയർത്തുന്നവനും, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമാണ് നിന്റെ മകൻ; അത്തരം ഒരാളിന് അതിനെല്ലാം അർഹതയില്ലേ?
വ്യക്തം രാമസ്യ വിജ്ഞായ ശൌചം മാഹാത്മ്യമുത്തമമ്। ന ഗാത്രമംശുഭിഃ സൂര്യഃ സംതാപയിതുമര്ഹതി
രാമന്റെ ശുദ്ധിയും ഉത്തമമായ മഹത്വവും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലും അവന്റെ ശരീരത്തെ ദഹിപ്പിക്കരുത്.
ശിവഃ സര്വേഷു കാലേഷു കാനനേഭ്യോ വിനിഃസൃതഃ। രാഘവം യുക്തശീതോഷ്ണഃ സേവിഷ്യതി സുഖോഽനിലഃ
എല്ലാ സമയത്തും കാട്ടിൽ നിന്ന് വരുന്ന ശീതളവും സുഖകരവുമായ കാറ്റ്, രാഘവനെ ചൂടോ തണുപ്പോ കൂടാതെ സേവിക്കും.
ശയാനമനഘം രാത്രൌ പിതേവാഭിപരിഷ്വജന്। ഘര്മഘ്നഃ സംസ്പൃശന് ശീതശ്ചന്ദ്രമാ ഹ്ലാദയിഷ്യതി
രാത്രിയിൽ പാപരഹിതനായ രാമൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ അച്ഛനെപ്പോലെ അവനെ അണെച്ച്, ചൂട് നീക്കി സാന്ത്വനമരുളും.
ദദൌ ചാസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി യസ്മൈ ബ്രഹ്മാ മഹൌജസേ। ദാനവേന്ദ്രം ഹതം ദൃഷ്ട്വാ തിമിധ്വജസുതം രണേ
തിമിധ്വജന്റെ മകനായ ദാനവരാജാവിനെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചവനെ, മഹാശക്തനായ ബ്രഹ്മാവ് ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.
സ ശൂരഃ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വബാഹുബലമാശ്രിതഃ। അസംത്രസ്തോ ഹ്യരണ്യേഽസൌ വേശ്മനീവ നിവത്സ്യതേ
ആ വീരനും പുരുഷസിംഹനും സ്വന്തം ബലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ കാട്ടിൽ തന്നെ വീട്ടുപോലെ താമസിക്കും.
യസ്യേഷുപഥമാസാദ്യ വിനാശം യാന്തി ശത്രവഃ। കഥം ന പൃഥിവീ തസ്യ ശാസനേ സ്ഥാതുമര്ഹതി
അവന്റെ അമ്പിന്റെ പരിധിയിൽ എത്തിയ ശത്രുക്കൾ നശിക്കുമല്ലോ; അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ ഭൂമി നിലകൊള്ളാതിരിക്കുമോ?
യാ ശ്രീഃ ശൌര്യം ച രാമസ്യ യാ ച കല്യാണസത്ത്വതാ। നിവൃത്താരണ്യവാസഃ സ്വം ക്ഷിപ്രം രാജ്യമവാപ്സ്യതി
രാമന്റെ ഐശ്വര്യവും വീരതയും ഉത്തമസ്വഭാവവും കൊണ്ടു, വനവാസം അവസാനിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ അവന്റെ രാജ്യം തിരിച്ചു ലഭിക്കും.
സൂര്യസ്യാപി ഭവേത് സൂര്യോ ഹ്യഗ്നേരഗ്നഃ പ്രഭോഃ പ്രഭുഃ। ശ്രിയാഃ ശ്രീശ്ച ഭവേദഗ്ര്യാ കീര്ത്യാഃ കീര്തിഃ ക്ഷമാക്ഷമാ
സൂര്യന് സൂര്യന് പോലെ, അഗ്നിക്ക് അഗ്നി പോലെ, പ്രഭുവിന് പ്രഭു പോലെ, ഐശ്വര്യത്തിലും കീര്ത്തിയിലും ക്ഷമയിലും രാമന് ഏറ്റവും ഉന്നതനാണ്.