താമവേക്ഷ്യ പുരീം സര്വാം രാമമേവാനുചിന്തയന്। വിലപന് പ്രാവിശദ് രാജാ ഗൃഹം സൂര്യ ഇവാമ്ബുദമ്
ആ നഗരം മുഴുവനും നോക്കി, മനസ്സിൽ രാമനെ മാത്രം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, വിലപിച്ചുകൊണ്ടു രാജാവ് തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കടന്നു, സൂര്യൻ മേഘത്തിൽ അകത്തുകടക്കുന്നതുപോലെ.
മഹാഹ്രദമിവാക്ഷോഭ്യം സുപര്ണേന ഹൃതോരഗമ്। രാമേണ രഹിതം വേശ്മ വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച
രാമനും വൈദേഹിയും ലക്ഷ്മണനും ഇല്ലാത്ത ആ ഭവനം, ഗരുഡൻ പാമ്പിനെ എടുത്തുപോയതുകൊണ്ട് ശാന്തമായ വലിയ ഒരു തടാകംപോലെയായിരുന്നു.
അഥ ഗദ്ഗദശബ്ദസ്തു വിലപന് വസുധാധിപഃ। ഉവാച മൃദു മന്ദാര്ഥം വചനം ദീനമസ്വരമ്
അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, വാക്ക് തളർന്ന മനസ്സോടെ, ദു:ഖം നിറഞ്ഞ മൃദുവായ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
കൌസല്യായാ ഗൃഹം ശീഘ്രം രാമമാതുര്നയന്തു മാമ്। നഹ്യന്യത്ര മമാശ്വാസോ ഹൃദയസ്യ ഭവിഷ്യതി
ദയവായി എനിക്ക് വേഗം കൗസല്യയുടെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ, രാമന്റെ അമ്മയാണല്ലോ അവൾ. മറ്റൊരിടത്തും എന്റെ മനസിന് ആശ്വാസം ഉണ്ടാവില്ല.
ഇതി ബ്രുവന്തം രാജാനമനയന് ദ്വാരദര്ശിനഃ। കൌസല്യായാ ഗൃഹം തത്ര ന്യവേസ്യത വിനീതവത്
രാജാവു ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, വാതിൽക്കാപ്പുകാർ അവനെ കൗസല്യയുടെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അവിടെ ആദരവോടെ ഇരുത്തി.
തതസ്തത്ര പ്രവിഷ്ടസ്യ കൌസല്യായാ നിവേശനമ്। അധിരുഹ്യാപി ശയനം ബഭൂവ ലുലിതം മനഃ
അവിടെ കൗസല്യയുടെ വീട്ടിൽ കയറി കിടക്കയിൽ കിടന്നിട്ടും, രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമാകാതെ അലമുറയോടെ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
പുത്രദ്വയവിഹീനം ച സ്നുഷയാ ച വിവര്ജിതമ്। അപശ്യദ് ഭവനം രാജാ നഷ്ടചന്ദ്രമിവാമ്ബരമ്
രാജാവിന് തന്റെ രണ്ടു മക്കളും മരുമകളും ഇല്ലാതായ വീട്ടിൽ നോക്കിയപ്പോൾ, ആകാശം ചന്ദ്രൻ ഇല്ലാതെ ശൂന്യമായതുപോലെ തോന്നി.
തച്ച ദൃഷ്ട്വാ മഹാരാജോ ഭുജമുദ്യമ്യ വീര്യവാന്। ഉച്ചൈഃസ്വരേണ പ്രാക്രോശദ്ധാ രാമ വിജഹാസി നൌ
അത് കണ്ട മഹാരാജാവ് ശക്തിയോടെ കൈ ഉയർത്തി വലിയ ശബ്ദത്തിൽ വിളിച്ചു: "രാമാ, നീ ഞങ്ങളെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിച്ചു?"
സുഖിതാ ബത തം കാലം ജീവിഷ്യന്തി നരോത്തമാഃ। പരിഷ്വജന്തോ യേ രാമം ദ്രക്ഷ്യന്തി പുനരാഗതമ്
രാമൻ വീണ്ടും വരുമ്പോൾ അവനെ അണകിട്ട് കാണാൻ കഴിയുന്ന ഭാഗ്യശാലികൾ എത്ര സന്തോഷവാന്മാരാവും!
അഥ രാത്ര്യാം പ്രപന്നായാം കാലരാത്ര്യാമിവാത്മനഃ। അര്ധരാത്രേ ദശരഥഃ കൌസല്യാമിദമബ്രവീത്
രാത്രി അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, ആത്മാവിന് നാശത്തിന്റെ രാത്രിപോലെ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥൻ കൗസല്യയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന ത്വാം പശ്യാമി കൌസല്യേ സാധു മാം പാണിനാ സ്പൃശ। രാമം മേഽനുഗതാ ദൃഷ്ടിരദ്യാപി ന നിവര്തതേ
കൗസല്യേ, ഞാൻ നിന്നെ കാണുന്നില്ല; ദയവായി നിന്റെ കൈകൊണ്ട് എന്നെ തൊടൂ. എന്റെ കണ്ണുകൾ ഇന്നും രാമനെ പിന്തുടരുകയാണ്, തിരിച്ചു വരുന്നില്ല.
തം രാമമേവാനുവിചിന്തയന്തം സമീക്ഷ്യ ദേവീ ശയനേ നരേന്ദ്രമ്। ഉപോപവിശ്യാധികമാര്തരൂപാ വിനിശ്വസന്തം വിലലാപ കൃച്ഛ്രമ്
രാജാവ് കിടക്കയിൽ രാമനെ മാത്രം ഓർത്ത് വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി കിടക്കുന്നത് കണ്ട ദേവി, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി അവന്റെ അടുക്കൽ ഇരുന്നു, ആഴമായി ശ്വസിച്ച് വേദനയോടെ കരയാൻ തുടങ്ങി.
thumb|ത്രിചത്വാരിശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്രിചത്വാരിശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിമൂന്നാം സര്ഗം ഇവിടെ തുടങ്ങുന്നു.
തതഃ സമീക്ഷ്യ ശയനേ സന്നം ശോകേന പാര്ഥിവമ്। കൌസല്യാ പുത്രശോകാര്താ തമുവാച മഹീപതിമ്
അപ്പോൾ, കിടക്കയിൽ ദു:ഖത്തിൽ തളർന്നിരിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ട കൌസല്യ, മകനായ രാമനു വേണ്ടി ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവൾ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാഘവേ നരശാര്ദൂലേ വിഷം മുക്ത്വാഹിജിഹ്മഗാ। വിചരിഷ്യതി കൈകേയീ നിര്മുക്തേവ ഹി പന്നഗീ
നരശ്രേഷ്ഠാ, രാഘവനിൽ വിഷം ഒഴിച്ചുകഴിഞ്ഞ കൈകേയി, തനിക്കിഷ്ടം പോലെ വളഞ്ഞുപോകുന്ന ഒരു പാമ്പ് കൂനൊഴിഞ്ഞതുപോലെ, ഇനി സ്വേച്ഛയോടെ നടക്കും.
വിവാസ്യ രാമം സുഭഗാ ലബ്ധകാമാ സമാഹിതാ। ത്രാസയിഷ്യതി മാം ഭൂയോ ദുഷ്ടാഹിരിവ വേശ്മനി
സൗഭാഗ്യവതിയായ രാമനെ നാടുകടത്തിയതിലൂടെ തനിക്കാവശ്യമായത് നേടിയ കൈകേയി, തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചവളായി, വീട്ടിൽ വിഷമുള്ള ഒരു പാമ്പുപോലെ വീണ്ടും എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തും.
അഥാസ്മിന് നഗരേ രാമശ്ചരന് ഭൈക്ഷം ഗൃഹേ വസേത്। കാമകാരോ വരം ദാതുമപി ദാസം മമാത്മജമ്
ഇനി ഈ നഗരത്തിൽ രാമൻ വീട് വീട് തിരിഞ്ഞ് ഭിക്ഷയെടുക്കേണ്ടിവരും; കൈകേയിയുടെ ഇഷ്ടം പോലെ നീ എന്റെ മകനെയും ദാസനായി കൊടുക്കാൻ തയ്യാറാകും.
പാതയിത്വാ തു കൈകേയ്യാ രാമം സ്ഥാനാദ് യഥേഷ്ടതഃ। പ്രവിദ്ധോ രക്ഷസാം ഭാഗഃ പര്വണീവാഹിതാഗ്നിനാ
കൈകേയിയുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം രാമനെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് തള്ളിക്കളഞ്ഞതോടെ, യജ്ഞത്തിൽ ഹോതാവ് ദാനവർക്കായി ഭാഗം എറിയുന്നതുപോലെ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
നാഗരാജഗതിര്വീരോ മഹാബാഹുര്ധനുര്ധരഃ। വനമാവിശതേ നൂനം സഭാര്യഃ സഹലക്ഷ്മണഃ
നാഗരാജാവിന്റെ നടപ്പുപോലെയുള്ള വീരനും, വീര്യശാലിയായ ഭുജങ്ങളുമുള്ള, വില്ലുധരിയായ രാമൻ, ഭാര്യയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഇപ്പോൾ കാട്ടിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്.
വനേ ത്വദൃഷ്ടദുഃഖാനാം കൈകേയ്യനുമതേ ത്വയാ। ത്യക്താനാം വനവാസായ കാന്യാവസ്ഥാ ഭവിഷ്യതി
കൈകേയിയുടെ സമ്മതത്തോടെയും നിന്റെ സമ്മതത്തോടെയും, ഇതുവരെ ഇങ്ങനെയുള്ള ദു:ഖം അറിയാത്തവരെ കാട്ടിലേക്ക് വിട്ടു; അവിടെ അവർക്കെന്ത് വിധി കാത്തിരിക്കുന്നു?
തേ രത്നഹീനാസ്തരുണാഃ ഫലകാലേ വിവാസിതാഃ। കഥം വത്സ്യന്തി കൃപണാഃ ഫലമൂലൈഃ കൃതാശനാഃ
സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായി, ഇനിയും യൗവനത്തിൽ, പഴംപാകുന്ന സമയത്ത് നാടുകടത്തപ്പെട്ട ഈ ദയനീയരായവർ എങ്ങനെ പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം ഭക്ഷിച്ച് ജീവിക്കും?
അപീദാനീം സ കാലഃ സ്യാന്മമ ശോകക്ഷയഃ ശിവഃ। സഹഭാര്യം സഹ ഭ്രാത്രാ പശ്യേയമിഹ രാഘവമ്
എന്തായാലും, എന്റെ ദു:ഖം അവസാനിക്കുന്ന നല്ല സമയം ഇപ്പോൾ വന്നാലോ, ഭാര്യയെയും സഹോദരനെയും കൂട്ടിയുള്ള രാഘവനെ ഞാൻ ഇവിടെ കാണാൻ കഴിയുമോ.
ശ്രുത്വൈവോപസ്ഥിതൌ വീരൌ കദായോധ്യാ ഭവിഷ്യതി। യശസ്വിനീ ഹൃഷ്ടജനാ സൂച്ഛ്രിതധ്വജമാലിനീ
രണ്ടു വീരന്മാരും തിരിച്ചെത്തിയെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, അയോധ്യാ എപ്പോഴാണ് വീണ്ടും മഹിമയോടെ, സന്തോഷഭരിതരായ ജനങ്ങളോടും ഉയർന്ന പതാകകളോടും കൂടി, ആഹ്ലാദത്തോടെ നിറയുക?
കദാ പ്രേക്ഷ്യ നരവ്യാഘ്രാവരണ്യാത് പുനരാഗതൌ। ഭവിഷ്യതി പുരീ ഹൃഷ്ടാ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി
കാട്ടിൽ നിന്ന് തിരികെ വരുന്ന ആ നരവ്യാഘ്രന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, നഗരത്തിന് സമുദ്രം പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ ആഹ്ലാദിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷം നിറയുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദായോധ്യാം മഹാബാഹുഃ പുരീം വീരഃ പ്രവേക്ഷ്യതി। പുരസ്കൃത്യ രഥേ സീതാം വൃഷഭോ ഗോവധൂമിവ
മഹാബാഹുവും വീരനുമായ എന്റെ മകൻ, സീതയെ മുന്നിലിരുത്തി രഥത്തിൽ, കാളയിടയനെപ്പോലെ, അയോധ്യാ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദാ പ്രാണിസഹസ്രാണി രാജമാര്ഗേ മമാത്മജൌ। ലാജൈരവകരിഷ്യന്തി പ്രവിശന്താവരിംദമൌ
രാജപഥത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികൾ, എന്റെ ഇരുവരും ശത്രുനാശകരുമാകുന്ന മക്കൾ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവരിൽ ലാജം ചിതറുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
പ്രവിശന്തൌ കദായോധ്യാം ദ്രക്ഷ്യാമി ശുഭകുണ്ഡലൌ। ഉദഗ്രായുധനിസ്ത്രിംശൌ സശൃങ്ഗാവിവ പര്വതൌ
ശോഭയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചും ഉയർത്തിയ ആയുധങ്ങളോടും കൂടിയ എന്റെ ഇരുവരും, ഇരട്ടകുന്നുകളെപ്പോലെ, അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ എപ്പോഴാണ് കാണുക?
കദാ സുമനസഃ കന്യാ ദ്വിജാതീനാം ഫലാനി ച। പ്രദിശന്ത്യഃ പുരീം ഹൃഷ്ടാഃ കരിഷ്യന്തി പ്രദക്ഷിണമ്
പൂക്കൾ കൈവശമുള്ള സന്തോഷഭരിതയായ യുവതികളും, ദ്വിജന്മാർ പഴങ്ങൾ കൈവശം വച്ചും, നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവർ നഗരത്തെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്ന സമയം എപ്പോഴാകും?
കദാ പരിണതോ ബുദ്ധ്യാ വയസാ ചാമരപ്രഭാഃ। അഭ്യുപൈഷ്യതി ധര്മാത്മാ സുവര്ഷ ഇവ ലാലയന്
ബുദ്ധിയിലും വയസ്സിലും പക്വനായി, മേഘംപോലെ പ്രകാശമാനനായി, ധാർമ്മികനായവൻ നല്ല മഴക്കാലം പോലെ സന്തോഷം പകരുന്നവനായി തിരികെ വരുന്നത് എപ്പോഴാകും?
നിഃസംശയം മയാ മന്യേ പുരാ വീര കദര്യയാ। പാതുകാമേഷു വത്സേഷു മാതൄണാം ശാതിതാഃ സ്തനാഃ
വീരാ, സംശയമില്ല, മുമ്പ് ഏതോ കഞ്ചുഷിയായ സ്ത്രീയുടെ കാരണത്താൽ, മക്കളെ മുലകുടിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച അമ്മമാരുടെ മുലകൾ മുറിച്ചുകളഞ്ഞതായിരിക്കണം.