അന്തഃപുരാണി സര്വാണി ശാന്താം ദൃഷ്ട്വാ തഥാഗതാമ് । സഹ ഭര്ത്രാ വിശാലാക്ഷീം പ്രീത്യാനന്ദമുപാഗമന് ॥൧-൧൧-
അകത്തുള്ള എല്ലാ മന്ദിരങ്ങളും ശാന്തമായതും സമാധാനപരമായതുമായതായി കണ്ടപ്പോൾ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള രാജ്ഞി ഭർത്താവിനൊപ്പം സന്തോഷവും ആനന്ദവും അനുഭവിച്ചു.
പൂജ്യമാനാ തു താഭിഃ സാ രാജ്ഞാ ചൈവ വിശേഷതഃ । ഉവാസ തത്ര സുഖിതാ കഞ്ചിത് കാലം സഹദ്വിജാ ॥൧-൧൧-
അവിടെ സ്ത്രീകളും പ്രത്യേകിച്ച് രാജാവും അവളെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം കുറേ ദിവസം സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
thumb|ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം സര്ഗം ഇനി കേൾക്കൂ.
തതഃ കാലേ ബഹുതിഥേ കസ്മിംശ്ചിത് സുമനോഹരേ । വസന്തേ സമനുപ്രാപ്തേ രാജ്ഞോ യഷ്ടും മനോഽഭവത് ॥൧-൧൨-
അതിനുശേഷം, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഒരു മനോഹരമായ കാലഘട്ടത്തിൽ, വസന്തം എത്തിയപ്പോൾ, രാജാവിന് യാഗം നടത്താൻ മനസ്സായി.
തതഃ പ്രണമ്യ ശിരസാ തം വിപ്രം ദേവവര്ണിനമ് । യജ്ഞായ വരയാമാസ സംതാനാര്ഥം കുലസ്യ ച ॥൧-൧൨-
അപ്പോൾ ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണനോട് തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, സന്താനത്തിനും കുടുംബത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്കുമായി യാഗം നടത്താൻ അപേക്ഷിച്ചു.
തഥേതി ച സ രാജാനമുവാച വസുധാധിപമ് । സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭ്രിയന്താം തേ തുരഗശ്ച വിമുച്യതാമ് ॥൧-൧൨-
ബ്രാഹ്മണൻ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, ഭൂമിയുടെ അധിപനോടു, 'യാഗത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങട്ടെ, കുതിരയും വിട്ടയക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സരയ്വാശ്ചോത്തരേ തീരേ യജ്ഞഭൂമിര്വിധീയതാമ് । തതോഽബ്രവീനൃപോ വാക്യം ബ്രാഹ്മണാന് വേദപാരഗാന് ॥൧-൧൨-
'സരയൂ നദിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ യാഗഭൂമി ഒരുക്കണം.' എന്നിട്ട് രാജാവ് വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു സംസാരിച്ചു.
സുമന്ത്രാവാഹയ ക്ഷിപ്രമൃത്വിജോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । സുയജ്ഞം വാമദേവം ച ജാബാലിമഥ കാശ്യപമ് ॥൧-൧൨-
'സുമന്ത്രാ, നീ വേഗത്തിൽ വേദജ്ഞരായ യാഗാചാര്യന്മാരെ വിളിക്കൂ: സുയജ്ഞൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി, കശ്യപൻ ഇവരെ.'
പുരോഹിതം വസിഷ്ഠം ച യേ ചാന്യേ ദ്വിജസത്തമാഃ । തതഃ സുമന്ത്രസ്ത്വരിതം ഗത്വാ ത്വരിതവിക്രമഃ ॥൧-൧൨-
'പുത്രികനായ വസിഷ്ഠനും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വരണം.' അപ്പോൾ സുമന്ത്രൻ അതിവേഗത്തിൽ പോയി അവരെ വിളിച്ചു.
സമാനയത് സ താന് സര്വാന് സമസ്താന് വേദപാരഗാന് । താന് പൂജയിത്വാ ധര്മാത്മാ രാജാ ദശരഥസ്തദാ ॥൧-൧൨-
അവൻ വേദപാരായണരായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കൂട്ടി കൊണ്ടുവന്നു. അപ്പോൾ ധർമ്മപരനായ ദശരഥൻ രാജാവ് അവരെ ആദരിച്ചു.
ധര്മാര്ഥസഹിതം യുക്തം ശ്ലക്ഷ്ണം വചനമബ്രവീത് । മമ താതപ്യമാനസ്യ പുത്രാര്ഥം നാസ്തി വൈ സുഖമ് ॥൧-൧൨-
ധർമ്മത്തിന്റെയും ഉദ്ദേശത്തിന്റെയും അനുസൃതമായ മൃദുവായ വാക്കുകൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് സന്താനമില്ലാത്തതിനാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമില്ല.'
പുത്രാര്ഥം ഹയമേധേന യക്ഷ്യാമീതി മതിര്മമ । തദഹം യഷ്ടുമിച്ഛാമി ഹയമേധേന കര്മണാ ॥൧-൧൨-
'സന്താനത്തിനായി കുതിരയാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതാണ് എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത്. അതിനാൽ കുതിരയാഗം നടത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഋഷിപുത്രപ്രഭാവേണ കാമാന് പ്രാപ്സ്യാമി ചാപ്യഹമ് । തതഃ സാധ്വിതി തദ്വാക്യം ബ്രാഹ്മണാഃ പ്രത്യപൂജയന് ॥൧-൧൨-
'മഹർഷിയുടെ പുത്രന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നേടും.' അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആ വാക്കുകൾ പ്രശംസിച്ചു: 'നന്നായി പറഞ്ഞു'.
വസിഷ്ഠപ്രമുഖാഃ സര്വേ പാര്ഥിവസ്യ മുഖാച്ച്യുതമ് । ഋഷ്യശൃങ്ഗപുരോഗാശ്ച പ്രത്യൂചുര്നൃപതിം തദാ ॥൧-൧൨-
വസിഷ്ഠനെ മുഖ്യനാക്കി എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും, ഋശ്യശൃംഗനെ മുൻനിർത്തിയവരും, രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സര്വഥാ പ്രാപ്യസേ പുത്രാംശ്ചതുരോഽമിതവിക്രമാന് । യസ്യ തേ ധാര്മികീ ബുദ്ധിരിയം പുത്രാര്ഥമാഗതാ ॥൧-൧൨-
'നിനക്ക് ഈ ധാർമ്മികമായ മനസ്സുകൊണ്ട്, അളവില്ലാത്ത വീര്യശാലികളായ നാല് പുത്രന്മാരെ ഉറപ്പായും ലഭിക്കും.'
തതഃ പ്രീതോഽഭവദ് രാജാ ശ്രുത്വാ തു ദ്വിജഭാഷിതമ് । അമാത്യാനബ്രവീദ് രാജാ ഹര്ഷേണേദം ശുഭാക്ഷരമ് ॥൧-൧൨-
അപ്പോൾ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് ഇങ്ങനെയൊരു ശുഭമായ സന്ദേശം പറഞ്ഞു.
ഗുരൂണാം വചനാച്ഛീഘ്രം സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭ്രിയന്തു മേ । സമര്ഥാധിഷ്ഠിതശ്ചാശ്വഃ സോപാധ്യായോ വിമുച്യതാമ് ॥൧-൧൨-
ഗുരുമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, യാഗത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ഉടൻ തുടങ്ങണം. യോഗ്യനായ ആളിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ, ഉപാധ്യാപകനോടൊപ്പം കുതിരയും വിട്ടയക്കണം.
സരയ്വാശ്ചോത്തരേ തീരേ യജ്ഞഭൂമിര്വിധീയതാമ് । ശാന്തയശ്ചാഭിവര്ധന്താം യഥാകല്പം യഥാവിധി ॥൧-൧൨-
സരയൂ നദിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ യാഗഭൂമി ഒരുക്കണം. ശാന്തികർമ്മങ്ങൾ നിയമാനുസൃതമായി നടത്തണം.
ശക്യഃ കര്തുമയം യജ്ഞഃ സര്വേണാപി മഹീക്ഷിതാ । നാപരാധോ ഭവേത് കഷ്ടോ യദ്യസ്മിന് ക്രതുസത്തമേ ॥൧-൧൨-
ഭൂമിയിലെ ഏതു രാജാവിനും ഈ യാഗം നടത്താൻ കഴിയും. ഈ ഉത്തമമായ യാഗത്തിൽ വലിയൊരു തെറ്റും സംഭവിക്കരുത്.
ഛിദ്രം ഹി മൃഗയന്ത്യേതേ വിദ്വാംസോ ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ । വിധിഹീനസ്യ യജ്ഞസ്യ സദ്യഃ കര്താ വിനശ്യതി ॥൧-൧൨-
വിദ്വാന്മാരായ ബ്രഹ്മരാക്ഷസുകൾ ദോഷം അന്വേഷിക്കും. നിയമം പാലിക്കാതെ യാഗം നടത്തിയാൽ ഉടൻ തന്നെ അതിന്റെ ഫലം നഷ്ടമാകും.
തദ് യഥാ വിധിപൂര്വം മേ ക്രതുരേഷ സമാപ്യതേ । തഥാ വിധാനം ക്രിയതാം സമര്ഥാഃ കരണേഷ്വിഹ ॥൧-൧൨-
അതിനാൽ, ഈ യാഗം എല്ലാ നിയമങ്ങൾക്കും അനുസരിച്ച് പൂർത്തിയാക്കണം. കാര്യങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അതിനായി വേണ്ട ക്രമീകരണങ്ങൾ ചെയ്യണം.
തഥേതി ച തതഃ സര്വേ മന്ത്രിണഃ പ്രത്യപൂജയന് । പാര്ഥിവേന്ദ്രസ്യ തദ് വാക്യം യഥാജ്ഞപ്തമകുര്വത ॥൧-൧൨-
അപ്പോൾ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയെ ആദരിച്ചു, അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാര്യങ്ങൾ നടത്തി.
തതോ ദ്വിജാസ്തേ ധര്മജ്ഞമസ്തുവന് പാര്ഥിവര്ഷഭമ് । അനുജ്ഞാതാസ്തതഃ സര്വേ പുനര്ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് ॥൧-൧൨-
അതിനുശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധർമ്മജ്ഞനായ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു, അനുമതി വാങ്ങി വീണ്ടും വന്നപോലെ തിരിച്ചു പോയി.
ഗതേഷു തേഷു വിപ്രേഷു മന്ത്രിണസ്താന് നരാധിപഃ । വിസര്ജയിത്വാ സ്വം വേശ്മ പ്രവിവേശ മഹാമതിഃ ॥൧-൧൨-
അവർ പോയശേഷം, രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിടവാങ്ങിച്ചു, തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
thumb|ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ പതിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കുക.
പുനഃ പ്രാപ്തേ വസന്തേ തു പൂര്ണഃ സംവത്സരോഽഭവത് । പ്രസവാര്ഥം ഗതോ യഷ്ടും ഹയമേധേന വീര്യവാന് ॥൧-൧൩-
വസന്തം വീണ്ടും വന്നപ്പോൾ, ഒരു വർഷം പൂർണ്ണമായി. മക്കളെ ലഭിക്കാനായി വീരനായ രാജാവ് അശ്വമേധയാഗം നടത്താൻ പുറപ്പെട്ടു.
അഭിവാദ്യ വസിഷ്ഠം ച ന്യായതഃ പ്രതിപൂജ്യ ച । അബ്രവീത് പ്രശ്രിതം വാക്യം പ്രസവാര്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് ॥൧-൧൩-
വസിഷ്ഠനെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, യുക്തമായ രീതിയിൽ ആദരിച്ചു, മക്കളെ ലഭിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
യജ്ഞോ മേ ക്രിയതാം ബ്രഹ്മന് യഥോക്തം മുനിപുങ്ഗവ । യഥാ ന വിഘ്നാഃ ക്രിയന്തേ യജ്ഞാങ്ഗേഷു വിധീയതാമ് ॥൧-൧൩-
ബ്രാഹ്മണനേ, മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ യാഗം നിയമപ്രകാരം നടത്തണം. യാഗത്തിന്റെ ഏതു ഭാഗത്തും തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാകാതിരിക്കണം.
ഭവാന് സ്നിഗ്ധഃ സുഹൃന്മഹ്യം ഗുരുശ്ച പരമോ മഹാന് । വോഢവ്യോ ഭവതാ ചൈവ ഭാരോ യജ്ഞസ്യ ചോദ്യതഃ ॥൧-൧൩-
നീ എനിക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം സുഹൃത്തും, ഗുരുവും ആണല്ലോ. ഈ യാഗത്തിന്റെ ഭാരവും നീ ഏറ്റെടുക്കണം.
തഥേതി ച സ രാജാനമബ്രവീദ് ദ്വിജസത്തമഃ । കരിഷ്യേ സര്വമേവൈതദ് ഭവതാ യത് സമര്ഥിതമ് ॥൧-൧൩-
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ; നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാം ഞാൻ നിർവഹിക്കും.'