ന ഗന്തവ്യം വനം ദേവ്യാ സീതയാ ശീലവര്ജിതേ। അനുഷ്ഠാസ്യതി രാമസ്യ സീതാ പ്രകൃതമാസനമ്
"ശീലമില്ലാത്ത സീതയെ വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ അനുവദിക്കരുത്, രാജ്ഞേ; സീത രാമനു വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ നിർവഹിക്കും."
ആത്മാ ഹി ദാരാഃ സര്വേഷാം ദാരസംഗ്രഹവര്തിനാമ്। ആത്മേയമിതി രാമസ്യ പാലയിഷ്യതി മേദിനീമ്
"വിവാഹിതർക്കു ഭാര്യകൾ ആത്മാവുപോലെയാണ്; രാമൻ അവളെ തന്റെ തന്നെ ആത്മാവായി കരുതി ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കും."
അഥ യാസ്യതി വൈദേഹീ വനം രാമേണ സംഗതാ। വയമത്രാനുയാസ്യാമഃ പുരം ചേദം ഗമിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ വൈദേഹി രാമനോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ഈ നഗരം ഒഴിയേണ്ടി വന്നാൽ നാം ഇവരെ പിന്തുടരാം.
അന്തപാലാശ്ച യാസ്യന്തി സദാരോ യത്ര രാഘവഃ। സഹോപജീവ്യം രാഷ്ട്രം ച പുരം ച സപരിച്ഛദമ്
രാഘവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം എവിടേക്കും പോകുന്നുവോ, അവിടേക്ക് കാവൽക്കാരും, അവനോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്ന ജനങ്ങളും, രാജ്യം, നഗരം, അതിന്റെ സേവകരുമൊക്കെ പോകും.
ഭരതശ്ച സശത്രുഘ്നശ്ചീരവാസാ വനേചരഃ। വനേ വസന്തം കാകുത്സ്ഥമനുവത്സ്യതി പൂര്വജമ്
ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും ചീര ധരിച്ച് കാട്ടിൽ താമസിച്ച്, കാകുത്സ്ഥനായ മൂത്തച്ഛനെ അവിടെ പിന്തുടരും.
തതഃ ശൂന്യാം ഗതജനാം വസുധാം പാദപൈഃ സഹ। ത്വമേകാ ശാധി ദുര്വൃത്താ പ്രജാനാമഹിതേ സ്ഥിതാ
അപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, മരങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ച ഭൂമിയിൽ, നീ മാത്രം, ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിന് വിരുദ്ധമായി, ഭരിച്ചുകൊള്ളു, ദുഷ്ടേ.
ന ഹി തദ് ഭവിതാ രാഷ്ട്രം യത്ര രാമോ ന ഭൂപതിഃ। തദ് വനം ഭവിതാ രാഷ്ട്രം യത്ര രാമോ നിവത്സ്യതി
രാമൻ രാജാവല്ലാത്തിടത്ത് രാജ്യം ഉണ്ടാവില്ല; രാമൻ താമസിക്കുന്ന കാട് തന്നെയാണ് രാജ്യം.
ന ഹ്യദത്താം മഹീം പിത്രാ ഭരതഃ ശാസ്തുമിച്ഛതി। ത്വയി വാ പുത്രവദ് വസ്തും യദി ജാതോ മഹീപതേഃ
തന്റെ അച്ഛൻ നൽകാത്ത ഭൂമിയെ ഭരിക്കാൻ ഭരതന് ആഗ്രഹമില്ല; രാജാവിന്റെ മകനായാൽ, നിന്നോടൊപ്പം മകനായി താമസിക്കാനും ഇഷ്ടമില്ല.
യദ്യപി ത്വം ക്ഷിതിതലാദ് ഗഗനം ചോത്പതിഷ്യസി। പിതൃവംശചരിത്രജ്ഞഃ സോഽന്യഥാ ന കരിഷ്യതി
നീ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ആകാശത്തേക്കു പറന്നുയർന്നാലും, പിതൃവംശത്തിന്റെ ആചാരങ്ങൾ അറിയുന്ന ഭരതൻ അതിന് വിരുദ്ധമായി ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
തത് ത്വയാ പുത്രഗര്ധിന്യാ പുത്രസ്യ കൃതമപ്രിയമ്। ലോകേ നഹി സ വിദ്യേത യോ ന രാമമനുവ്രതഃ
നിന്റെ മകനെക്കായി അത്യാഗ്രഹം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, നീ മകനോട് അനിഷ്ടം ചെയ്തു; ഈ ലോകത്ത് രാമനെ അനുഗമിക്കാത്തവൻ ആരുമില്ല.
ദ്രക്ഷ്യസ്യദ്യൈവ കൈകേയി പശുവ്യാലമൃഗദ്വിജാന്। ഗച്ഛതഃ സഹ രാമേണ പാദപാംശ്ച തദുന്മുഖാന്
ഇന്ന്, കൈകേയി, രാമനോടൊപ്പം പോകുമ്പോൾ, മൃഗങ്ങൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മരങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം രാമനെ നോക്കി തിരിയുന്നത് നീ കാണും.
അഥോത്തമാന്യാഭരണാനി ദേവി ദേഹി സ്നുഷായൈ വ്യപനീയ ചീരമ്। ന ചീരമസ്യാഃ പ്രവിധീയതേതി ന്യവാരയത് തദ് വസനം വസിഷ്ഠഃ
അപ്പോൾ, രാജ്ഞേ, ചീര വസ്ത്രം മാറ്റി, നിന്റെ മരുമക്കളെ ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ അണിയിക്കൂ; പക്ഷേ, വസിഷ്ഠൻ ആ വസ്ത്രം നൽകരുതെന്ന് നിരോധിച്ചു.
ഏകസ്യ രാമസ്യ വനേ നിവാസ- സ്ത്വയാ വൃതഃ കേകയരാജപുത്രി। വിഭൂഷിതേയം പ്രതികര്മനിത്യാ വസത്വരണ്യേ സഹ രാഘവേണ
കേക്കയരാജാവിന്റെ മകളായ നീ, രാമൻ മാത്രം കാട്ടിൽ താമസിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചുവെങ്കിലും, എപ്പോഴും അലങ്കൃതയായ സീത രാഘവനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ താമസിക്കും.
യാനൈശ്ച മുഖ്യൈഃ പരിചാരകൈശ്ച സുസംവൃതാ ഗച്ഛതു രാജപുത്രീ। വസ്ത്രൈശ്ച സര്വൈഃ സഹിതൈര്വിധാനൈ- ര്നേയം വൃതാ തേ വരസമ്പ്രദാനേ
നല്ല വാഹനങ്ങളും സേവകരും കൂടെ, എല്ലാ വസ്ത്രങ്ങളും സജ്ജീകരണങ്ങളുമൊക്കെ ചേർന്ന് രാജകുമാരി പോകട്ടെ; നിന്റെ വരദാനത്തിന് അവൾ ബാധ്യമല്ല.
thumb|അഷ്ടാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ അഷ്ടാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
മുപ്പത്തിയെട്ടാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
തസ്യാം ചീരം വസാനായാം നാഥവത്യാമനാഥവത്। പ്രചുക്രോശ ജനഃ സര്വോ ധിക് ത്വാം ദശരഥം ത്വിതി
അവൾ സംരക്ഷിതയാണെങ്കിലും സംരക്ഷണമില്ലാത്തവളെപ്പോലെ ചീരധരിച്ച് നിന്നപ്പോൾ, എല്ലാവരും 'ദശരഥാ, നിനക്ക് ലജ്ജയില്ലേ' എന്ന് വിളിച്ചു.
തേന തത്ര പ്രണാദേന ദുഃഖിതഃ സ മഹീപതിഃ। ചിച്ഛേദ ജീവിതേ ശ്രദ്ധാം ധര്മേ യശസി ചാത്മനഃ
ആ വിളിച്ചുപറയലാൽ ദുഃഖിതനായ രാജാവ്, ജീവനും ധർമ്മത്തിലും സ്വന്തം മാനത്തിലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ നിഃശ്വസ്യോഷ്ണമൈക്ഷ്വാകസ്താം ഭാര്യാമിദമബ്രവീത്। കൈകേയി കുശചീരേണ ന സീതാ ഗന്തുമര്ഹതി
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവ് ആഴമായി ഉശിരെടുത്തു ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു: 'കൈകേയി, സീത ചീര വസ്ത്രം ധരിച്ച് പോകേണ്ടതല്ല.'
സുകുമാരീ ച ബാലാ ച സതതം ച സുഖോചിതാ। നേയം വനസ്യ യോഗ്യേതി സത്യമാഹ ഗുരുര്മമ
അവൾ വളരെ സുന്ദരിയും ബാലയുമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും സൗഖ്യത്തിൽ ജീവിച്ചവളാണ്; കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ അവൾ യോഗ്യയല്ലെന്ന് ഗുരു പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.
ഇയം ഹി കസ്യാപി കരോതി കിംചിത് തപസ്വിനീ രാജവരസ്യ പുത്രീ। യാ ചീരമാസാദ്യ ജനസ്യ മധ്യേ സ്ഥിതാ വിസംജ്ഞാ ശ്രമണീവ കാചിത്
രാജാവിന്റെ മകളായ ഈ സീത ആര്ക്കും ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല; ജനങ്ങളുടെ നടുവിൽ ചീര ധരിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ അവൾ ബോധംകെട്ട ഒരു സന്യാസിനിയെപ്പോലെയാണ്.
ചീരാണ്യപാസ്യാജ്ജനകസ്യ കന്യാ നേയം പ്രതിജ്ഞാ മമ ദത്തപൂര്വാ। യഥാസുഖം ഗച്ഛതു രാജപുത്രീ വനം സമഗ്രാ സഹ സര്വരത്നൈഃ
ജനകന്റെ മകളായ സീത ഈ തുണി അഴിച്ചു കളയട്ടെ; ഞാൻ ഇതുപോലൊരു വാഗ്ദാനം മുമ്പ് ഒരിക്കലും നൽകിയിട്ടില്ല. രാജകുമാരിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളവണ്ണം അവളുടെ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളുമായി കാടിലേക്ക് പോകാൻ അനുവദിക്കണം.
അജീവനാര്ഹേണ മയാ നൃശംസാ കൃതാ പ്രതിജ്ഞാ നിയമേന താവത്। ത്വയാ ഹി ബാല്യാത് പ്രതിപന്നമേതത് തന്മാ ദഹേദ് വേണുമിവാത്മപുഷ്പമ്
ജീവിക്കാൻ അർഹതയില്ലാത്ത എന്നിൽ നിന്നാണ് ഈ ക്രൂരമായ വാഗ്ദാനം ഉണ്ടായത്. നീ ബാല്യത്തിൽ നിന്നുള്ള അജ്ഞതയിൽ ഇതിനെ അംഗീകരിച്ചുവല്ലോ; അതിനാൽ, ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനെ തീ കത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ഇത് നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കരുത്.
രാമേണ യദി തേ പാപേ കിംചിത്കൃതമശോഭനമ്। അപകാരഃ ക ഇഹ തേ വൈദേഹ്യാ ദര്ശിതോഽധമേ
പാപിനി, രാമൻ നിന്നോട് ഒരിക്കലെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? ഈ ദുർബലയായ വൈദേഹി നിന്നോട് എന്ത് അന്യായം ചെയ്തു?
മൃഗീവോത്ഫുല്ലനയനാ മൃദുശീലാ മനസ്വിനീ। അപകാരം കമിവ തേ കരോതി ജനകാത്മജാ
കണ്ണുകൾ ഉണർന്ന മാൻപോലും, മനസ്സിൽ ഉന്നതയും, സ്വഭാവത്തിൽ സുന്ദരയുമായ ജനകന്റെ മകൾ നിന്നോട് എന്ത് ദോഷം ചെയ്യും?
നനു പര്യാപ്തമേവം തേ പാപേ രാമവിവാസനമ്। കിമേഭിഃ കൃപണൈര്ഭൂയഃ പാതകൈരപി തേ കൃതൈഃ
പാപിനി, രാമനെ കാടിലേക്ക് അയച്ചതിൽ മതിയല്ലേ? ഇനിയും ഇങ്ങനെ ദയനീയവും പാപകരവുമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നത് എന്തിന്?
പ്രതിജ്ഞാതം മയാ താവത് ത്വയോക്തം ദേവി ശൃണ്വതാ। രാമം യദഭിഷേകായ ത്വമിഹാഗതമബ്രവീഃ
ദേവി, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, എല്ലാവർക്കും മുന്നിൽ ഞാൻ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ച് നീ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാഗ്ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
തത്ത്വേതത് സമതിക്രമ്യ നിരയം ഗന്തുമിച്ഛസി। മൈഥിലീമപി യാ ഹി ത്വമീക്ഷസേ ചീരവാസിനീമ്
ഇതിൽ കൂടി കടന്ന് നീ നരകത്തിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവല്ലോ; മൈഥിലി കഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നതും കാണാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവന്തം പിതരം രാമഃ സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ്। അവാക്ശിരസമാസീനമിദം വചനമബ്രവീത്
അപ്പൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കാടിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായ രാമൻ തലകുനിഞ്ഞ് ഇരുന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇയം ധാര്മിക കൌസല്യാ മമ മാതാ യശസ്വിനീ। വൃദ്ധാ ചാക്ഷുദ്രശീലാ ച ന ച ത്വാം ദേവ ഗര്ഹതേ
ഇവളാണ് എന്റെ അമ്മയായ ധാർമ്മികയും പ്രശസ്തയുമായ കൗസല്യ, വയസ്സായവളും ഉന്നത സ്വഭാവമുള്ളവളും; ദേവാ, അവൾ നിന്നെ ഒരിക്കലും കുറ്റം പറയുന്നു ഇല്ല.
മയാ വിഹീനാം വരദ പ്രപന്നാം ശോകസാഗരമ്। അദൃഷ്ടപൂര്വവ്യസനാം ഭൂയഃ സമ്മന്തുമര്ഹസി
വരദാ, എന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട്, ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ, ഇതുവരെ ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കാത്ത ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്ന അമ്മയെ നീ ആദരിക്കണം.