സാന്തഃപുരഃ സഹാമാത്യഃ പ്രയയൌ യത്ര സ ദ്വിജഃ । വനാനി സരിതശ്ചൈവ വ്യതിക്രമ്യ ശനൈഃ ശനൈഃ ॥൧-൧൧-
അവൻ അന്തഃപുരവും മന്ത്രിമാരും കൂട്ടി, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക്, കാടുകളും നദികളും ക്രമമായി കടന്ന്, മന്ദമന്ദമായി യാത്രയായി.
അഭിചക്രാമ തം ദേശം യത്ര വൈ മുനിപുങ്ഗവഃ । ആസാദ്യ തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠം രോമപാദസമീപഗമ് ॥൧-൧൧-
അവൻ ആ മഹർഷി താമസിച്ച സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി, രോമപാദന്റെ അടുത്തിരുന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് സമീപിച്ചു.
ഋഷിപുത്രം ദദര്ശാഥോ ദീപ്യമാനമിവാനലമ് । തതോ രാജാ യഥായോഗ്യം പൂജാം ചക്രേ വിശേഷതഃ ॥൧-൧൧-
ദശരഥൻ, അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഋഷിപുത്രനെ കണ്ടു; പിന്നെ രാജാവ് അവനെ യോജിച്ച ആദരവോടെ പ്രത്യേകമായി ആദരിച്ചു.
സഖിത്വാത്തസ്യ വൈ രാജ്ഞഃ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ । രോമപാദേന ചാഖ്യാതമൃഷിപുത്രായ ധീമതേ ॥൧-൧൧-
ആ രാജാവുമായുള്ള സൗഹൃദം കൊണ്ടു, രോമപാദൻ ആന്തരികമായി സന്തോഷത്തോടെ സകലവും ആ ധീരനായ ഋഷിപുത്രനോട് പറഞ്ഞു.
സഖ്യം സമ്ബന്ധകം ചൈവ തദാ തം പ്രത്യപൂജയത് । ഏവം സുസത്കൃതസ്തേന സഹോഷിത്വാ നരര്ഷഭഃ ॥൧-൧൧-
സൗഹൃദവും ബന്ധവും കൊണ്ടു അവനെ ആദരിച്ചു; അങ്ങനെ നല്ലവണ്ണം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട ദശരഥൻ അവിടെയുണ്ടായി.
സപ്താഷ്ടദിവസാന് രാജാ രാജാനമിദമബ്രവീത് । ശാന്താ തവ സുതാ രാജന് സഹ ഭര്ത്രാ വിശാമ്പതേ ॥൧-൧൧-
ഏഴോ എട്ടോ ദിവസം കഴിഞ്ഞ് രാജാവ് മറ്റൊരു രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജൻ, നിന്റെ മകൾ ശാന്ത ഭർത്താവിനൊപ്പം ഇവിടെ ഉണ്ട്.'
മദീയം നഗരം യാതു കാര്യം ഹി മഹദുദ്യതമ് । തഥേതി രാജാ സംശ്രുത്യ ഗമനം തസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൧൧-
'ഒരു വലിയ കാര്യം നടക്കാനിരിക്കയാൽ അവൾ എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ.' രാജാവ് അതിനു സമ്മതിച്ച്, ആ ധീരനോട് യാത്ര ഉറപ്പു നൽകി.
ഉവാച വചനം വിപ്രം ഗച്ഛ ത്വം സഹ ഭാര്യയാ । ഋഷിപുത്രഃ പ്രതിശ്രുത്യ തഥേത്യാഹ നൃപം തദാ ॥൧-൧൧-
അവൻ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഭാര്യയോടൊപ്പം പോകൂ.' ഋഷിപുത്രൻ സമ്മതം അറിയിച്ച്, രാജാവിനോട് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ നൃപേണാഭ്യനുജ്ഞാതഃ പ്രയയൌ സഹ ഭാര്യയാ । താവന്യോന്യാഞ്ജലിം കൃത്വാ സ്നേഹാത്സംശ്ലിഷ്യ ചോരസാ ॥൧-൧൧-
രാജാവ് അനുമതി നൽകിയതോടെ, അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; ഇരുവരും സ്നേഹത്തോടെ കൈകൂപ്പി, പരസ്പരം അണകി.
നനന്ദതുര്ദശരഥോ രോമപാദശ്ച വീര്യവാന് । തതഃ സുഹൃദമാപൃച്ഛ്യ പ്രസ്ഥിതോ രഘുനന്ദനഃ ॥൧-൧൧-
ദശരഥനും വീരനായ രോമപാദനും സന്തോഷിച്ചു; പിന്നെ സുഹൃത്തിനോട് വിടപറഞ്ഞ് രഘുവംശജൻ യാത്രയായി.
പൌരേഷു പ്രേഷയാമാസ ദൂതാന് വൈ ശീഘ്രഗാമിനഃ । ക്രിയതാം നഗരം സര്വം ക്ഷിപ്രമേവ സ്വലംകൃതമ് ॥൧-൧൧-
നഗരവാസികളോടു രാജാവ് വേഗത്തിൽ പോകുന്ന ദൂതന്മാരെ അയച്ചു: 'നഗരം മുഴുവൻ ഉടൻ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
ധൂപിതം സിക്തസമ്മൃഷ്ടം പതാകാഭിരലംകൃതമ് । തതഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ പൌരാസ്തേ ശ്രുത്വാ രാജാനമാഗതമ് ॥൧-൧൧-
ധൂപവും വെള്ളം തളിച്ചും വൃത്തിയാക്കി, പതാകകളാൽ അലങ്കരിച്ചും നഗരത്തെ ഒരുക്കണം; രാജാവ് വന്നെന്നു കേട്ടപ്പോൾ നഗരവാസികൾ സന്തോഷിച്ചു.
തഥാ ചക്രുശ്ച തത് സര്വം രാജ്ഞാ യത് പ്രേഷിതം തദാ । തതഃ സ്വലംകൃതം രാജാ നഗരം പ്രവിവേശ ഹ ॥൧-൧൧-
അപ്പോൾ രാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ അവർക്കെല്ലാവരും അതു ചെയ്തു; പിന്നെ രാജാവ് അതീവ അലങ്കാരമുള്ള നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഹ്രാദൈഃ പുരസ്കൃത്വാ ദ്വിജര്ഷഭമ് । തതഃ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ വൈ നാഗരാ ദ്വിജമ് ॥൧-൧൧-
ശംഖവും മൃദംഗവും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടു, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ മുന്നിൽ വെച്ച് അവർ നടന്നു. നഗരവാസികൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
പ്രവേശ്യമാനം സത്കൃത്യ നരേന്ദ്രേണേന്ദ്രകര്മണാ । യഥാ ദിവി സുരേന്ദ്രേണ സഹസ്രാക്ഷേണ കാശ്യപമ് ॥൧-൧൧-
രാജാവ് ഇന്ദ്രനോടു സമമായ ശക്തിയോടെ അതിഥിയെ ആദരിച്ച് അകത്തേക്ക് കൊണ്ടു ചെന്നു. സ്വർഗത്തിൽ സഹസ്രനേത്രനായ ഇന്ദ്രൻ കശ്യപനെ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അതു.
അന്തഃപുരം പ്രവേശ്യൈനം പൂജാം കൃത്വാ തു ശാസ്ത്രതഃ । കൃതകൃത്യം തദാത്മാനം മേനേ തസ്യോപവാഹനാത് ॥൧-൧൧-
അവനെ അകത്തു കൊണ്ടു ചെന്നശേഷം, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി പൂജ നടത്തി രാജാവ് താൻ ചെയ്തത് ഫലപ്രദമായതായി കരുതി സന്തോഷിച്ചു.
അന്തഃപുരാണി സര്വാണി ശാന്താം ദൃഷ്ട്വാ തഥാഗതാമ് । സഹ ഭര്ത്രാ വിശാലാക്ഷീം പ്രീത്യാനന്ദമുപാഗമന് ॥൧-൧൧-
അകത്തുള്ള എല്ലാ മന്ദിരങ്ങളും ശാന്തമായതും സമാധാനപരമായതുമായതായി കണ്ടപ്പോൾ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള രാജ്ഞി ഭർത്താവിനൊപ്പം സന്തോഷവും ആനന്ദവും അനുഭവിച്ചു.
പൂജ്യമാനാ തു താഭിഃ സാ രാജ്ഞാ ചൈവ വിശേഷതഃ । ഉവാസ തത്ര സുഖിതാ കഞ്ചിത് കാലം സഹദ്വിജാ ॥൧-൧൧-
അവിടെ സ്ത്രീകളും പ്രത്യേകിച്ച് രാജാവും അവളെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം കുറേ ദിവസം സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
thumb|ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം സര്ഗം ഇനി കേൾക്കൂ.
തതഃ കാലേ ബഹുതിഥേ കസ്മിംശ്ചിത് സുമനോഹരേ । വസന്തേ സമനുപ്രാപ്തേ രാജ്ഞോ യഷ്ടും മനോഽഭവത് ॥൧-൧൨-
അതിനുശേഷം, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഒരു മനോഹരമായ കാലഘട്ടത്തിൽ, വസന്തം എത്തിയപ്പോൾ, രാജാവിന് യാഗം നടത്താൻ മനസ്സായി.
തതഃ പ്രണമ്യ ശിരസാ തം വിപ്രം ദേവവര്ണിനമ് । യജ്ഞായ വരയാമാസ സംതാനാര്ഥം കുലസ്യ ച ॥൧-൧൨-
അപ്പോൾ ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണനോട് തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, സന്താനത്തിനും കുടുംബത്തിന്റെ തുടർച്ചയ്ക്കുമായി യാഗം നടത്താൻ അപേക്ഷിച്ചു.
തഥേതി ച സ രാജാനമുവാച വസുധാധിപമ് । സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭ്രിയന്താം തേ തുരഗശ്ച വിമുച്യതാമ് ॥൧-൧൨-
ബ്രാഹ്മണൻ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, ഭൂമിയുടെ അധിപനോടു, 'യാഗത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങട്ടെ, കുതിരയും വിട്ടയക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സരയ്വാശ്ചോത്തരേ തീരേ യജ്ഞഭൂമിര്വിധീയതാമ് । തതോഽബ്രവീനൃപോ വാക്യം ബ്രാഹ്മണാന് വേദപാരഗാന് ॥൧-൧൨-
'സരയൂ നദിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ യാഗഭൂമി ഒരുക്കണം.' എന്നിട്ട് രാജാവ് വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു സംസാരിച്ചു.
സുമന്ത്രാവാഹയ ക്ഷിപ്രമൃത്വിജോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । സുയജ്ഞം വാമദേവം ച ജാബാലിമഥ കാശ്യപമ് ॥൧-൧൨-
'സുമന്ത്രാ, നീ വേഗത്തിൽ വേദജ്ഞരായ യാഗാചാര്യന്മാരെ വിളിക്കൂ: സുയജ്ഞൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി, കശ്യപൻ ഇവരെ.'
പുരോഹിതം വസിഷ്ഠം ച യേ ചാന്യേ ദ്വിജസത്തമാഃ । തതഃ സുമന്ത്രസ്ത്വരിതം ഗത്വാ ത്വരിതവിക്രമഃ ॥൧-൧൨-
'പുത്രികനായ വസിഷ്ഠനും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വരണം.' അപ്പോൾ സുമന്ത്രൻ അതിവേഗത്തിൽ പോയി അവരെ വിളിച്ചു.
സമാനയത് സ താന് സര്വാന് സമസ്താന് വേദപാരഗാന് । താന് പൂജയിത്വാ ധര്മാത്മാ രാജാ ദശരഥസ്തദാ ॥൧-൧൨-
അവൻ വേദപാരായണരായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കൂട്ടി കൊണ്ടുവന്നു. അപ്പോൾ ധർമ്മപരനായ ദശരഥൻ രാജാവ് അവരെ ആദരിച്ചു.
ധര്മാര്ഥസഹിതം യുക്തം ശ്ലക്ഷ്ണം വചനമബ്രവീത് । മമ താതപ്യമാനസ്യ പുത്രാര്ഥം നാസ്തി വൈ സുഖമ് ॥൧-൧൨-
ധർമ്മത്തിന്റെയും ഉദ്ദേശത്തിന്റെയും അനുസൃതമായ മൃദുവായ വാക്കുകൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് സന്താനമില്ലാത്തതിനാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമില്ല.'
പുത്രാര്ഥം ഹയമേധേന യക്ഷ്യാമീതി മതിര്മമ । തദഹം യഷ്ടുമിച്ഛാമി ഹയമേധേന കര്മണാ ॥൧-൧൨-
'സന്താനത്തിനായി കുതിരയാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതാണ് എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത്. അതിനാൽ കുതിരയാഗം നടത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഋഷിപുത്രപ്രഭാവേണ കാമാന് പ്രാപ്സ്യാമി ചാപ്യഹമ് । തതഃ സാധ്വിതി തദ്വാക്യം ബ്രാഹ്മണാഃ പ്രത്യപൂജയന് ॥൧-൧൨-
'മഹർഷിയുടെ പുത്രന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നേടും.' അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആ വാക്കുകൾ പ്രശംസിച്ചു: 'നന്നായി പറഞ്ഞു'.
വസിഷ്ഠപ്രമുഖാഃ സര്വേ പാര്ഥിവസ്യ മുഖാച്ച്യുതമ് । ഋഷ്യശൃങ്ഗപുരോഗാശ്ച പ്രത്യൂചുര്നൃപതിം തദാ ॥൧-൧൨-
വസിഷ്ഠനെ മുഖ്യനാക്കി എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും, ഋശ്യശൃംഗനെ മുൻനിർത്തിയവരും, രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.