സ്വരാജ്യം രാഘവഃ പാതു ഭവ ത്വം വിഗതജ്വരാ। നഹി തേ രാഘവാദന്യഃ ക്ഷമഃ പുരവരേ വസന്
രാഘവൻ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കട്ടെ; നീ വിഷമം വിട്ട് മനസ്സു ശാന്തയാക്കുക. ഈ മഹാനഗരിയിൽ രാഘവനെക്കാൾ യോഗ്യനായവൻ മറ്റൊരുവനും ഇല്ല.
ഇതി സാന്ത്വൈശ്ച തീക്ഷ്ണൈശ്ച കൈകേയീം രാജസംസദി। ഭൂയഃ സംക്ഷോഭയാമാസ സുമന്ത്രസ്തു കൃതാഞ്ജലിഃ
ഇങ്ങനെ സാന്ത്വനവും കടുത്ത വാക്കുകളും ചേർത്ത്, കൃതാഞ്ജലിയായ സുമന്ത്രൻ രാജസഭയിൽ വീണ്ടും കൈകേയിയെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു.
നൈവ സാ ക്ഷുഭ്യതേ ദേവീ ന ച സ്മ പരിദൂയതേ। ന ചാസ്യാ മുഖവര്ണസ്യ ലക്ഷ്യതേ വിക്രിയാ തദാ
എന്നാൽ ദേവി കൈകേയിക്ക് മനസ്സിൽ ഒരു കലഹവും ദുഃഖവും തോന്നിയില്ല; അവളുടെ മുഖത്തിന്റെ നിറത്തിൽ ഒരു മാറ്റവും കാണാനായില്ല.
thumb|ഷഡ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്താറാം സർഗം കേൾക്കുക.
തതഃ സുമന്ത്രമൈക്ഷ്വാകഃ പീഡിതോഽത്ര പ്രതിജ്ഞയാ। സബാഷ്പമതിനിഃശ്വസ്യ ജഗാദേദം പുനര്വചഃ
അപ്പോൾ പ്രതിജ്ഞയാൽ വേദനിച്ച ഇക്ഷ്വാകുകുലപതി, കണ്ണുനീർ ചൊരിയുകയും ആഴമായി ഉച്ച്വസിക്കുകയും ചെയ്ത്, സുമന്ത്രനോട് വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
സൂത രത്നസുസമ്പൂര്ണാ ചതുര്വിധബലാ ചമൂഃ। രാഘവസ്യാനുയാത്രാര്ഥം ക്ഷിപ്രം പ്രതിവിധീയതാമ്
സാരഥിയേ, രാഘവനെ അനുഗമിക്കാൻ, രത്നങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം ഉടൻ ഒരുക്കണം.
രൂപാജീവാശ്ച വാദിന്യോ വണിജശ്ച മഹാധനാഃ। ശോഭയന്തു കുമാരസ്യ വാഹിനീഃ സുപ്രസാരിതാഃ
സൗന്ദര്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച സ്ത്രീകളും, വാഗ്മികളായവരും, ധനികരായ വ്യാപാരികളും, കുമാരന്റെ സൈന്യത്തെ ഭംഗിയാക്കട്ടെ.
യേ ചൈനമുപജീവന്തി രമതേ യൈശ്ച വീര്യതഃ। തേഷാം ബഹുവിധം ദത്ത്വാ താനപ്യത്ര നിയോജയ
അവനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരും, അവനോടൊപ്പം വീര്യത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവരും, അവർക്കു പലവിധം സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി ഇവിടെയും നിയമിക്കണം.
ആയുധാനി ച മുഖ്യാനി നാഗരാഃ ശകടാനി ച। അനുഗച്ഛന്തു കാകുത്സ്ഥം വ്യാധാശ്ചാരണ്യകോവിദാഃ
പ്രധാന ആയുധങ്ങളും നഗരവാസികളും കുതിരക്കളുകളും കാട്ടിൽ നിപുണരായ വേട്ടക്കാരും കാകുത്ഥനെ പിന്തുടരട്ടെ.
നിഘ്നന് മൃഗാന് കുഞ്ജരാംശ്ച പിബംശ്ചാരണ്യകം മധു। നദീശ്ച വിവിധാഃ പശ്യന് ന രാജ്യം സംസ്മരിഷ്യതി
മൃഗങ്ങളെയും ആനകളെയും വേട്ടയാടുകയും കാട്ടിലെ തേൻ കുടിക്കുകയും色色യുള്ള നദികൾ കാണുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവൻ രാജ്യം ഓർക്കുകയില്ല.
ധാന്യകോശശ്ച യഃ കശ്ചിദ് ധനകോശശ്ച മാമകഃ। തൌ രാമമനുഗച്ഛേതാം വസന്തം നിര്ജനേ വനേ
എനിക്ക് ഉള്ള ധാന്യശേഖരവും ധനശേഖരവും എല്ലാം രാമനെ അനുസരിച്ച് ആ മരുഭൂമിയായ കാട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ കൂടെ പോകട്ടെ.
യജന് പുണ്യേഷു ദേശേഷു വിസൃജംശ്ചാപ്തദക്ഷിണാഃ। ഋഷിഭിശ്ചാപി സംഗമ്യ പ്രവത്സ്യതി സുഖം വനേ
പുണ്യപ്രദേശങ്ങളിൽ യാഗങ്ങൾ നടത്തിയും, മനസ്സുകൊണ്ട് ദാനം കൊടുക്കിയും, ഋഷിമാരെ കണ്ടുമുട്ടിയും, അവൻ കാട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
ഭരതശ്ച മഹാബാഹുരയോധ്യാം പാലയിഷ്യതി। സര്വകാമൈഃ പുനഃ ശ്രീമാന് രാമഃ സംസാധ്യതാമിതി
ബലവാനായ ഭരതൻ അയോധ്യയെ ഭരിക്കും; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വീണ്ടും മഹത്വമുള്ള രാമനു ലഭിക്കട്ടെ.
ഏവം ബ്രുവതി കാകുത്സ്ഥേ കൈകേയ്യാ ഭയമാഗതമ്। മുഖം ചാപ്യഗമച്ഛോഷം സ്വരശ്ചാപി വ്യരുധ്യത
കാകുത്ഥനെ കുറിച്ച് കൈകേയി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭയം അവളെ പിടിച്ചു; അവളുടെ മുഖം ഉണങ്ങി, ശബ്ദം തടഞ്ഞുപോയി.
സാ വിഷണ്ണാ ച സംത്രസ്താ മുഖേന പരിശുഷ്യതാ। രാജാനമേവാഭിമുഖീ കൈകേയീ വാക്യമബ്രവീത്
വ്യാകുലവും ഭയപ്പെട്ടതുമായ അവൾ ഉണങ്ങിയ മുഖത്തോടെ രാജാവിനെ നേരിട്ട് നോക്കി കൈകേയി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യം ഗതധനം സാധോ പീതമണ്ഡാം സുരാമിവ। നിരാസ്വാദ്യതമം ശൂന്യം ഭരതോ നാഭിപത്സ്യതേ
ധനം നഷ്ടമായ, രുചിയില്ലാത്ത, ശൂന്യമായ ഒരു രാജ്യം, അതുപോലെ ആത്മാവില്ലാത്ത മദ്യംപോലെയുള്ളത്, ഭരതൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല.
കൈകേയ്യാം മുക്തലജ്ജായാം വദന്ത്യാമതിദാരുണമ്। രാജാ ദശരഥോ വാക്യമുവാചായതലോചനാമ്
ലജ്ജയെ ഉപേക്ഷിച്ച് കഠിനമായ വാക്കുകൾ സംസാരിച്ച കൈകേയിയെ രാജാവ് ദശരഥൻ, കനകനയനായ കണ്ണുകളോടെ, ഇങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വഹന്തം കിം തുദസി മാം നിയുജ്യ ധുരി മാഹിതേ। അനാര്യേ കൃത്യമാരബ്ധം കിം ന പൂര്വമുപാരുധഃ
നീ എന്നെ ഇത്ര വലിയ ഭാരത്തിൽ ഏൽപ്പിച്ചിട്ടും, ഞാൻ അതു വഹിക്കുമ്പോൾ എന്തിനാണ് എന്നെ ഇങ്ങനെ ഉപദ്രവിക്കുന്നത്? അനാര്യയേ, ഈ പ്രവൃത്തി തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ നീ എന്നെ തടയേണ്ടിയിരുന്നില്ലേ?
തസ്യൈതത് ക്രോധസംയുക്തമുക്തം ശ്രുത്വാ വരാങ്ഗനാ। കൈകേയീ ദ്വിഗുണം ക്രുദ്ധാ രാജാനമിദമബ്രവീത്
രാജാവിന്റെ കോപം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട കൈകേയി ഇരട്ടിയായി കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തവൈവ വംശേ സഗരോ ജ്യേഷ്ഠപുത്രമുപാരുധത്। അസമഞ്ജ ഇതി ഖ്യാതം തഥായം ഗന്തുമര്ഹതി
നിന്റെ വംശത്തിൽ തന്നെ സഗരൻ തന്റെ മൂത്ത മകനായ അസമഞ്ജനെ പുറത്താക്കി; അതുപോലെ ഇവനും പോകേണ്ടതാണു.
ഏവമുക്തോ ധിഗിത്യേവ രാജാ ദശരഥോഽബ്രവീത്। വ്രീഡിതശ്ച ജനഃ സര്വഃ സാ ച തന്നാവബുധ്യത
ഇങ്ങനെ 'നിനക്ക് ലജ്ജയില്ലേ' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു; എല്ലാവരും ലജ്ജിച്ചു, പക്ഷേ അവൾ അതു മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
തത്ര വൃദ്ധോ മഹാമാത്രഃ സിദ്ധാര്ഥോ നാമ നാമതഃ। ശുചിര്ബഹുമതോ രാജ്ഞഃ കൈകേയീമിദമബ്രവീത്
അപ്പോൾ പ്രായമായ, രാജാവിന്റെ വിശ്വാസവും ആദരവും നേടിയ ശുദ്ധനായ മന്ത്രിയായ സിദ്ധാർത്ഥൻ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അസമഞ്ജോ ഗൃഹീത്വാ തു ക്രീഡതഃ പഥി ദാരകാന്। സരയ്വാം പ്രക്ഷിപന്നപ്സു രമതേ തേന ദുര്മതിഃ
അസമഞ്ജൻ വഴിയിൽ കളിക്കുമ്പോൾ കുട്ടികളെ പിടിച്ച് സരയൂവിൽ തള്ളിയിട്ട് അതിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്ന ദുഷ്ടനായിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ നാഗരാഃ സര്വേ ക്രുദ്ധാ രാജാനമബ്രുവന്। അസമഞ്ജം വൃണീഷ്വൈകമസ്മാന് വാ രാഷ്ട്രവര്ധന
അത് കണ്ട നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജ്യത്തെ വളർത്താവനേ, അസമഞ്ജനെയോ ഞങ്ങളെയോ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.'
താനുവാച തതോ രാജാ കിംനിമിത്തമിദം ഭയമ്। താശ്ചാപി രാജ്ഞാ സമ്പൃഷ്ടാ വാക്യം പ്രകൃതയോഽബ്രുവന്
അപ്പോൾ രാജാവ് അവരോട് ചോദിച്ചു: 'ഈ ഭയം എന്തിനാണ്?' രാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ അവരുടെ പ്രതിനിധികൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ക്രീഡതസ്ത്വേഷ നഃ പുത്രാന് ബാലാനുദ്ഭ്രാന്തചേതസഃ। സരയ്വാം പ്രക്ഷിപന്മൌര്ഖ്യാദതുലാം പ്രീതിമശ്നുതേ
അവൻ കളിക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുറപ്പില്ലാത്ത കുട്ടികളെ സരയൂവിൽ തള്ളുന്നു; അതിൽ അവൻ വലിയ സന്തോഷം കാണുന്നു.
സ താസാം വചനം ശ്രുത്വാ പ്രകൃതീനാം നരാധിപഃ। തം തത്യാജാഹിതം പുത്രം താസാം പ്രിയചികീര്ഷയാ
നഗരവാസികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി, കുറ്റമില്ലാത്ത തന്റെ സ്വന്തം മകനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തം യാനം ശീഘ്രമാരോപ്യ സഭാര്യം സപരിച്ഛദമ്। യാവജ്ജീവം വിവാസ്യോഽയമിതി താനന്വശാത് പിതാ
അവനെ ഭാര്യയെയും അനുചരന്മാരെയും കൂട്ടി വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, 'ജീവൻ മുഴുവൻ വനവാസം ചെയ്യണം' എന്ന് പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം രാജാവ് അവനെ പുറത്താക്കി.
സ ഫാലപിടകം ഗൃഹ്യ ഗിരിദുര്ഗാണ്യലോകയത്। ദിശഃ സര്വാസ്ത്വനുചരന് സ യഥാ പാപകര്മകൃത്
അവൻ ഒരു കയ്യൊരുക്കും ചുമടുവെട്ടിയും എടുത്ത് കുന്നിൻ കയറ്റങ്ങളിലും കാടുകളിലും എല്ലാടവും സഞ്ചരിച്ചു, പാപം ചെയ്തവനെന്നപോലെ.
ഇത്യേനമത്യജദ് രാജാ സഗരോ വൈ സുധാര്മികഃ। രാമഃ കിമകരോത് പാപം യേനൈവമുപരുധ്യതേ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സഗരചക്രവർത്തി അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; രാമൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, ഇങ്ങനെ തടയപ്പെടുന്നത്?