തം വര്ധയിത്വാ രാജാനം പൂര്വം സൂതോ ജയാശിഷാ। ഭയവിക്ലവയാ വാചാ മന്ദയാ ശ്ലക്ഷ്ണയാബ്രവീത്
ആദ്യം വിജയാശംസയോടെ രാജാവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന, മന്ദമായ, മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സാരഥി പറഞ്ഞു.
അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി തേ സുതഃ। ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്ത്വാ സര്വം ചൈവോപജീവിനാമ്
'നിങ്ങളുടെ മകനായ പുരുഷസിംഹൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും എല്ലാ ആശ്രിതർക്കും സമ്പത്ത് നൽകി, വാതിലിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു'.
സ ത്വാം പശ്യതു ഭദ്രം തേ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ। സര്വാന് സുഹൃദ ആപൃച്ഛ്യ ത്വാം ഹീദാനീം ദിദൃക്ഷതേ
'നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ! സത്യനിഷ്ഠനായ രാമൻ, എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും വിടപറഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
ഗമിഷ്യതി മഹാരണ്യം തം പശ്യ ജഗതീപതേ। വൃതം രാജഗുണൈഃ സര്വൈരാദിത്യമിവ രശ്മിഭിഃ
'അവൻ വലിയ കാട്ടിലേക്ക് പോകാനാണ്. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, രാജകീയ ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, രശ്മികളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവനെ കാണൂ'.
സ സത്യവാക്യോ ധര്മാത്മാ ഗാമ്ഭീര്യാത് സാഗരോപമഃ। ആകാശ ഇവ നിഷ്പങ്കോ നരേന്ദ്രഃ പ്രത്യുവാച തമ്
സത്യവാക്യനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ, സമുദ്രത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ളവനും ആകാശത്തെപ്പോലെ മായമില്ലാത്തവനും ആയ രാജാവ്, സാരഥിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുമന്ത്രാനയ മേ ദാരാന് യേ കേചിദിഹ മാമകാഃ। ദാരൈഃ പരിവൃതഃ സര്വൈര്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി രാഘവമ്
'സുമന്ത്രാ, ഇവിടെ ഉള്ള എന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക. അവരെല്ലാവരോടും ചേർന്ന് ഞാൻ രാഘവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
സോഽന്തഃപുരമതീത്യൈവ സ്ത്രിയസ്താ വാക്യമബ്രവീത്। ആര്യോ ഹ്വയതി വോ രാജാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ്
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകളുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി സുമന്ത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ആര്യനായ രാജാവ് നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു; വൈകാതെ അവിടെ പോകൂ'.
ഏവമുക്താഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ സുമന്ത്രേണ നൃപാജ്ഞയാ। പ്രചക്രമുസ്തദ് ഭവനം ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ്
സുമന്ത്രൻ രാജാവിന്റെ കല്പന പ്രകാരം പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയോടെ ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ തുടങ്ങി.
അര്ധസപ്തശതാസ്തത്ര പ്രമദാസ്താമ്രലോചനാഃ। കൌസല്യാം പരിവാര്യാഥ ശനൈര്ജഗ്മുര്ധൃതവ്രതാഃ
അവിടെ, മൂവരേകാൽ അഞ്ഞൂറോളം താമ്രവർണ്ണക്കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീകൾ, വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവരായി, കൗസല്യയെ മൃദുവായി ചുറ്റി, ശാന്തമായി പുറത്ത് പോയി.
ആഗതേഷു ച ദാരേഷു സമവേക്ഷ്യ മഹീപതിഃ। ഉവാച രാജാ തം സൂതം സുമന്ത്രാനയ മേ സുതമ്
ഭാര്യമാർ എത്തിയപ്പോൾ, രാജാവ് അവരെ നോക്കി, രഥികനായ സുമന്ത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'സുമന്ത്രാ, എന്റെ മകനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
സ സൂതോ രാമമാദായ ലക്ഷ്മണം മൈഥിലീം തഥാ। ജഗാമാഭിമുഖസ്തൂര്ണം സകാശം ജഗതീപതേഃ
അവൻ, അഥവാ സുമന്ത്രൻ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടാതെ മൈഥിലിയെയും കൂട്ടി, വേഗത്തിൽ ഭൂമിയുടെ അധിപന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി.
സ രാജാ പുത്രമായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ ചാരാത് കൃതാഞ്ജലിമ്। ഉത്പപാതാസനാത് തൂര്ണമാര്തഃ സ്ത്രീജനസംവൃതഃ
രാജാവ്, കയ്യുകൂപ്പിയ്ക്കൊണ്ട് വരികയായ മകനെ ദൂരത്ത് കണ്ടപ്പോൾ, സ്ത്രീകൾ ചുറ്റിയിരിക്കെ, വേദനയോടെ വേഗത്തിൽ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു.
സോഽഭിദുദ്രാവ വേഗേന രാമം ദൃഷ്ട്വാ വിശാമ്പതിഃ। തമസമ്പ്രാപ്യ ദുഃഖാര്തഃ പപാത ഭുവി മൂര്ച്ഛിതഃ
രാമനെ കണ്ട രാജാവ്, വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി അവനെത്തുടർന്ന് നിലംപതിച്ചു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തം രാമോഽഭ്യപതത് ക്ഷിപ്രം ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാരഥഃ। വിസംജ്ഞമിവ ദുഃഖേന സശോകം നൃപതിം തഥാ
രാമനും മഹാരഥിയായ ലക്ഷ്മണനും വേദനയിൽ ബോധംകെട്ടുപോയ രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടി എത്തി.
സ്ത്രീസഹസ്രനിനാദശ്ച സംജജ്ഞേ രാജവേശ്മനി। ഹാ ഹാ രാമേതി സഹസാ ഭൂഷണധ്വനിമിശ്രിതഃ
രാജധാനിയിലെ അകത്തു, ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളുടെ നിലവിളിയും, 'ഹാ ഹാ രാമാ' എന്ന കരച്ചിലുകളും, ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം കലർന്നോതി ഉയർന്നു.
തം പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। പര്യങ്കേ സീതയാ സാര്ധം രുദന്തഃ സമവേശയന്
രാമനും ലക്ഷ്മണനും രാജാവിനെ കയ്യാൽ അണച്ച്, സീതയോടൊപ്പം കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, അവനെ കിടക്കയിൽ കയറ്റി ഇരുത്തി.
അഥ രാമോ മുഹൂര്തസ്യ ലബ്ധസംജ്ഞം മഹീപതിമ്। ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ബാഷ്പശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ്
അപ്പോൾ, കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ച രാജാവിനെ, കണ്ണീരും ദു:ഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, രാമൻ കയ്യുകൂപ്പി这样 പറഞ്ഞു:
ആപൃച്ഛേ ത്വാം മഹാരാജ സര്വേഷാമീശ്വരോഽസി നഃ। പ്രസ്ഥിതം ദണ്ഡകാരണ്യം പശ്യ ത്വം കുശലേന മാമ്
മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും അധിപനായ നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ വിടപറയുന്നു; ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ദയവായി എനിക്ക് സുഖം കാണാൻ കഴിയട്ടെ.
ലക്ഷ്മണം ചാനുജാനീഹി സീതാ ചാന്വേതു മാം വനമ്। കാരണൈര്ബഹുഭിസ്തഥ്യൈര്വാര്യമാണൌ ന ചേച്ഛതഃ
ലക്ഷ്മണനും സീതയും എന്നെ കാട്ടിലേക്ക് അനുഗമിക്കാനായി നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം; എത്രയോ സത്യമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് തടഞ്ഞിട്ടും, അവർ ഇരുവരും പോകാൻ തന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അനുജാനീഹി സര്വാന് നഃ ശോകമുത്സൃജ്യ മാനദ। ലക്ഷ്മണം മാം ച സീതാം ച പ്രജാപതിരിവാത്മജാന്
മാനദാനമായ രാജാവേ, ദു:ഖം വിട്ട്, ഞങ്ങളായ ലക്ഷ്മണനും സീതയും എന്നെയും, പ്രജാപതി തന്റെ മക്കളെ പോലെ, നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം.
പ്രതീക്ഷമാണമവ്യഗ്രമനുജ്ഞാം ജഗതീപതേഃ। ഉവാച രാജാ സമ്പ്രേക്ഷ്യ വനവാസായ രാഘവമ്
രാജാവിന്റെ നിർഭരമായ അനുമതി കാത്തുനിൽക്കുന്ന രാമനെ നോക്കി, രാജാവ് കാട്ടിൽ വാസം ചെയ്യേണ്ടതിനെ കുറിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
അഹം രാഘവ കൈകേയ്യാ വരദാനേന മോഹിതഃ। അയോധ്യായാം ത്വമേവാദ്യ ഭവ രാജാ നിഗൃഹ്യ മാമ്
രാഘവാ, കൈകേയിയുടെ വരദാനത്തിൽ ഞാൻ ഭ്രമിച്ചുപോയി; ഇന്ന് നീ തന്നെയാണ് അയോധ്യയിൽ രാജാവാകേണ്ടത്, എന്നെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ട്.
ഏവമുക്തോ നൃപതിനാ രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ। പ്രത്യുവാചാഞ്ജലിം കൃത്വാ പിതരം വാക്യകോവിദഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉത്തമനായ രാമൻ, കയ്യുകൂപ്പി പിതാവിനോട് വിനയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഭവാന് വര്ഷസഹസ്രായ പൃഥിവ്യാ നൃപതേ പതിഃ। അഹം ത്വരണ്യേ വത്സ്യാമി ന മേ രാജ്യസ്യ കാംക്ഷിതാ
രാജാവേ, നിങ്ങൾ ആയിരം വർഷം ഭൂമിയിൽ രാജാവായി ഭരിക്കണം; ഞാൻ കാട്ടിൽ വസിക്കും, രാജ്യം എന്നെ ആഗ്രഹമില്ല.
നവ പഞ്ച ച വര്ഷാണി വനവാസേ വിഹൃത്യ തേ। പുനഃ പാദൌ ഗ്രഹീഷ്യാമി പ്രതിജ്ഞാന്തേ നരാധിപ
പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ കഴിയുന്നതിന് ശേഷം, വാഗ്ദാനത്തിന്റെ അവസാനം ഞാൻ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ കാലുകൾ പിടിക്കും, മനുഷ്യാധിപനേ.
രുദന്നാര്തഃ പ്രിയം പുത്രം സത്യപാശേന സംയുതഃ। കൈകേയ്യാ ചോദ്യമാനസ്തു മിഥോ രാജാ തമബ്രവീത്
സത്യത്തിന്റെ പാശത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, കൈകേയിയുടെ പ്രേരണയിൽ, ദു:ഖത്തിൽ കരയുന്ന രാജാവ് തന്റെ പ്രിയപുത്രനോടു പറഞ്ഞു.
ശ്രേയസേ വൃദ്ധയേ താത പുനരാഗമനായ ച। ഗച്ഛസ്വാരിഷ്ടമവ്യഗ്രഃ പന്ഥാനമകുതോഭയമ്
നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനും വളർച്ചയ്ക്കും തിരികെ വരാനും, അച്ഛാ, നീ ഭയമില്ലാതെ സുരക്ഷിതമായ വഴിയിലൂടെ പോവണം.
ന ഹി സത്യാത്മനസ്താത ധര്മാഭിമനസസ്തവ। സംനിവര്തയിതും ബുദ്ധിഃ ശക്യതേ രഘുനന്ദന
സത്യവും ധർമ്മവും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിന്റെ തീരുമാനത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ആരാലും കഴിയില്ല, രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ.
അദ്യ ത്വിദാനീം രജനീം പുത്ര മാ ഗച്ഛ സര്വഥാ। ഏകാഹം ദര്ശനേനാപി സാധു താവച്ചരാമ്യഹമ്
എന്നാൽ ഇപ്പൊഴൊന്നും, മകനേ, നീ ഇന്നത്തെ രാത്രി എങ്ങനെയും പോകരുത്; ഒരു ദിവസം എങ്കിലും നിന്നെ കാണാൻ എനിക്ക് അനുവദിക്കൂ.
ദുഷ്കരം ക്രിയതേ പുത്ര സര്വഥാ രാഘവ പ്രിയ। ത്വയാ ഹി മത്പ്രിയാര്ഥം തു വനമേവമുപാശ്രിതമ്
എന്റെ പ്രിയ രാഘവാ, നീ ചെയ്യുന്നത് വളരെ കഠിനമാണ്; എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി നീ കാടിൽ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചല്ലോ.