സ തു വേശ്മ പുനര്മാതുഃ കൈലാസശിഖരപ്രഭമ്। അഭിചക്രാമ ധര്മാത്മാ മത്തമാതങ്ഗവിക്രമഃ
അവൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ, മദംപിടിച്ചാനയെന്നപോലെ ഭംഗിയോടെ, കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അമ്മയുടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് നടന്നു.
വിനീതവീരപുരുഷം പ്രവിശ്യ തു നൃപാലയമ്। ദദര്ശാവസ്ഥിതം ദീനം സുമന്ത്രമവിദൂരതഃ
ശാന്തവും ധൈര്യവാനുമായ വീരന്മാർ വസിക്കുന്ന രാജധാനിയിലേക്ക് കയറി, അവിടെ ദുഃഖിതനായ സുമന്ത്രനെ അടുത്ത് നില്ക്കുന്നത് രാമൻ കണ്ടു.
പ്രതീക്ഷമാണോഽഭിജനം തദാര്ത- മനാര്തരൂപഃ പ്രഹസന്നിവാഥ। ജഗാമ രാമഃ പിതരം ദിദൃക്ഷുഃ പിതുര്നിദേശം വിധിവച്ചികീര്ഷുഃ
അവിടെ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ കാത്തുനിന്ന്, താനോരു ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത രാമൻ, നേരംപോലെ പുഞ്ചിരിയോടെ, അച്ഛനെ കാണാനും അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിക്കാനും അകമഴിഞ്ഞ് അപ്പനോടു പോകാൻ തയ്യാറായി.
തത്പൂര്വമൈക്ഷ്വാകസുതോ മഹാത്മാ രാമോ ഗമിഷ്യന് നൃപമാര്തരൂപമ്। വ്യതിഷ്ഠത പ്രേക്ഷ്യ തദാ സുമന്ത്രം പിതുര്മഹാത്മാ പ്രതിഹാരണാര്ഥമ്
അന്നേരം, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ രാമൻ, ദുഃഖിതനായ രാജാവിനെ കാണാൻ പോകുമ്പോൾ, അച്ഛനോടു അറിയിക്കാനായി അവിടെ നിന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ടു നിമിഷം മടക്കി നിന്നു.
പിതുര്നിദേശേന തു ധര്മവത്സലോ വനപ്രവേശേ കൃതബുദ്ധിനിശ്ചയഃ। സ രാഘവഃ പ്രേക്ഷ്യ സുമന്ത്രമബ്രവീ- ന്നിവേദയസ്വാഗമനം നൃപായ മേ
അച്ഛന്റെ കല്പനയോട് ഭക്തിയോടെ, കാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ആ രാഘവൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് രാജാവിനോട് അറിയിക്കൂ'.
thumb|ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിനാലാം സര്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
തതഃ കമലപത്രാക്ഷഃ ശ്യാമോ നിരുപമോ മഹാന്। ഉവാച രാമസ്തം സൂതം പിതുരാഖ്യാഹി മാമിതി
അപ്പോൾ കമലനയനനും ശ്യാമവർണ്ണനും അപരിമിതമായ മഹത്വമുള്ളവനുമായ രാമൻ, സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് അച്ഛനോട് അറിയിക്കൂ'.
സ രാമപ്രേഷിതഃ ക്ഷിപ്രം സംതാപകലുഷേന്ദ്രിയമ്। പ്രവിശ്യ നൃപതിം സൂതോ നിഃശ്വസന്തം ദദര്ശ ഹ
രാമൻ അയച്ച സാരഥി വേഗത്തിൽ അകത്തുകയറി, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു.
ഉപരക്തമിവാദിത്യം ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ്। തടാകമിവ നിസ്തോയമപശ്യജ്ജഗതീപതിമ്
അവൻ ഭൂമിയുടെ അധിപതിയെ, ചുവന്ന സൂര്യനെപ്പോലെയും, ചാരിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയും, വെള്ളമില്ലാത്ത തടാകത്തെപ്പോലെയും കാണപ്പെട്ടു.
ആബോധ്യ ച മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരമാകുലചേതനമ്। രാമമേവാനുശോചന്തം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത്
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം കലങ്ങിയിരുന്നതും, രാമനെ മാത്രം ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും കണ്ട സാരഥി, കൈകൂപ്പി രാജാവിനെ ഉണർത്തി പറഞ്ഞു.
തം വര്ധയിത്വാ രാജാനം പൂര്വം സൂതോ ജയാശിഷാ। ഭയവിക്ലവയാ വാചാ മന്ദയാ ശ്ലക്ഷ്ണയാബ്രവീത്
ആദ്യം വിജയാശംസയോടെ രാജാവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന, മന്ദമായ, മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സാരഥി പറഞ്ഞു.
അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി തേ സുതഃ। ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്ത്വാ സര്വം ചൈവോപജീവിനാമ്
'നിങ്ങളുടെ മകനായ പുരുഷസിംഹൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും എല്ലാ ആശ്രിതർക്കും സമ്പത്ത് നൽകി, വാതിലിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു'.
സ ത്വാം പശ്യതു ഭദ്രം തേ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ। സര്വാന് സുഹൃദ ആപൃച്ഛ്യ ത്വാം ഹീദാനീം ദിദൃക്ഷതേ
'നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ! സത്യനിഷ്ഠനായ രാമൻ, എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും വിടപറഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
ഗമിഷ്യതി മഹാരണ്യം തം പശ്യ ജഗതീപതേ। വൃതം രാജഗുണൈഃ സര്വൈരാദിത്യമിവ രശ്മിഭിഃ
'അവൻ വലിയ കാട്ടിലേക്ക് പോകാനാണ്. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, രാജകീയ ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, രശ്മികളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവനെ കാണൂ'.
സ സത്യവാക്യോ ധര്മാത്മാ ഗാമ്ഭീര്യാത് സാഗരോപമഃ। ആകാശ ഇവ നിഷ്പങ്കോ നരേന്ദ്രഃ പ്രത്യുവാച തമ്
സത്യവാക്യനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ, സമുദ്രത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ളവനും ആകാശത്തെപ്പോലെ മായമില്ലാത്തവനും ആയ രാജാവ്, സാരഥിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുമന്ത്രാനയ മേ ദാരാന് യേ കേചിദിഹ മാമകാഃ। ദാരൈഃ പരിവൃതഃ സര്വൈര്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി രാഘവമ്
'സുമന്ത്രാ, ഇവിടെ ഉള്ള എന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക. അവരെല്ലാവരോടും ചേർന്ന് ഞാൻ രാഘവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
സോഽന്തഃപുരമതീത്യൈവ സ്ത്രിയസ്താ വാക്യമബ്രവീത്। ആര്യോ ഹ്വയതി വോ രാജാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ്
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകളുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി സുമന്ത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ആര്യനായ രാജാവ് നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു; വൈകാതെ അവിടെ പോകൂ'.
ഏവമുക്താഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ സുമന്ത്രേണ നൃപാജ്ഞയാ। പ്രചക്രമുസ്തദ് ഭവനം ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ്
സുമന്ത്രൻ രാജാവിന്റെ കല്പന പ്രകാരം പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയോടെ ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ തുടങ്ങി.
അര്ധസപ്തശതാസ്തത്ര പ്രമദാസ്താമ്രലോചനാഃ। കൌസല്യാം പരിവാര്യാഥ ശനൈര്ജഗ്മുര്ധൃതവ്രതാഃ
അവിടെ, മൂവരേകാൽ അഞ്ഞൂറോളം താമ്രവർണ്ണക്കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീകൾ, വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവരായി, കൗസല്യയെ മൃദുവായി ചുറ്റി, ശാന്തമായി പുറത്ത് പോയി.
ആഗതേഷു ച ദാരേഷു സമവേക്ഷ്യ മഹീപതിഃ। ഉവാച രാജാ തം സൂതം സുമന്ത്രാനയ മേ സുതമ്
ഭാര്യമാർ എത്തിയപ്പോൾ, രാജാവ് അവരെ നോക്കി, രഥികനായ സുമന്ത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'സുമന്ത്രാ, എന്റെ മകനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
സ സൂതോ രാമമാദായ ലക്ഷ്മണം മൈഥിലീം തഥാ। ജഗാമാഭിമുഖസ്തൂര്ണം സകാശം ജഗതീപതേഃ
അവൻ, അഥവാ സുമന്ത്രൻ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂടാതെ മൈഥിലിയെയും കൂട്ടി, വേഗത്തിൽ ഭൂമിയുടെ അധിപന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി.
സ രാജാ പുത്രമായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ ചാരാത് കൃതാഞ്ജലിമ്। ഉത്പപാതാസനാത് തൂര്ണമാര്തഃ സ്ത്രീജനസംവൃതഃ
രാജാവ്, കയ്യുകൂപ്പിയ്ക്കൊണ്ട് വരികയായ മകനെ ദൂരത്ത് കണ്ടപ്പോൾ, സ്ത്രീകൾ ചുറ്റിയിരിക്കെ, വേദനയോടെ വേഗത്തിൽ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു.
സോഽഭിദുദ്രാവ വേഗേന രാമം ദൃഷ്ട്വാ വിശാമ്പതിഃ। തമസമ്പ്രാപ്യ ദുഃഖാര്തഃ പപാത ഭുവി മൂര്ച്ഛിതഃ
രാമനെ കണ്ട രാജാവ്, വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി അവനെത്തുടർന്ന് നിലംപതിച്ചു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തം രാമോഽഭ്യപതത് ക്ഷിപ്രം ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാരഥഃ। വിസംജ്ഞമിവ ദുഃഖേന സശോകം നൃപതിം തഥാ
രാമനും മഹാരഥിയായ ലക്ഷ്മണനും വേദനയിൽ ബോധംകെട്ടുപോയ രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടി എത്തി.
സ്ത്രീസഹസ്രനിനാദശ്ച സംജജ്ഞേ രാജവേശ്മനി। ഹാ ഹാ രാമേതി സഹസാ ഭൂഷണധ്വനിമിശ്രിതഃ
രാജധാനിയിലെ അകത്തു, ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളുടെ നിലവിളിയും, 'ഹാ ഹാ രാമാ' എന്ന കരച്ചിലുകളും, ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം കലർന്നോതി ഉയർന്നു.
തം പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। പര്യങ്കേ സീതയാ സാര്ധം രുദന്തഃ സമവേശയന്
രാമനും ലക്ഷ്മണനും രാജാവിനെ കയ്യാൽ അണച്ച്, സീതയോടൊപ്പം കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, അവനെ കിടക്കയിൽ കയറ്റി ഇരുത്തി.
അഥ രാമോ മുഹൂര്തസ്യ ലബ്ധസംജ്ഞം മഹീപതിമ്। ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ബാഷ്പശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ്
അപ്പോൾ, കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ച രാജാവിനെ, കണ്ണീരും ദു:ഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, രാമൻ കയ്യുകൂപ്പി这样 പറഞ്ഞു:
ആപൃച്ഛേ ത്വാം മഹാരാജ സര്വേഷാമീശ്വരോഽസി നഃ। പ്രസ്ഥിതം ദണ്ഡകാരണ്യം പശ്യ ത്വം കുശലേന മാമ്
മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും അധിപനായ നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ വിടപറയുന്നു; ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ദയവായി എനിക്ക് സുഖം കാണാൻ കഴിയട്ടെ.
ലക്ഷ്മണം ചാനുജാനീഹി സീതാ ചാന്വേതു മാം വനമ്। കാരണൈര്ബഹുഭിസ്തഥ്യൈര്വാര്യമാണൌ ന ചേച്ഛതഃ
ലക്ഷ്മണനും സീതയും എന്നെ കാട്ടിലേക്ക് അനുഗമിക്കാനായി നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം; എത്രയോ സത്യമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് തടഞ്ഞിട്ടും, അവർ ഇരുവരും പോകാൻ തന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അനുജാനീഹി സര്വാന് നഃ ശോകമുത്സൃജ്യ മാനദ। ലക്ഷ്മണം മാം ച സീതാം ച പ്രജാപതിരിവാത്മജാന്
മാനദാനമായ രാജാവേ, ദു:ഖം വിട്ട്, ഞങ്ങളായ ലക്ഷ്മണനും സീതയും എന്നെയും, പ്രജാപതി തന്റെ മക്കളെ പോലെ, നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം.