ഉദ്യാനാനി പരിത്യജ്യ ക്ഷേത്രാണി ച ഗൃഹാണി ച। ഏകദുഃഖസുഖാ രാമമനുഗച്ഛാമ ധാര്മികമ്
തോട്ടങ്ങളും വയലുകളും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരേ ദു:ഖസുഖത്തിൽ ഒന്നിച്ച്, ധാർമ്മികനായ രാമനെ പിന്തുടരാം.
സമുദ്ധൃതനിധാനാനി പരിധ്വസ്താജിരാണി ച। ഉപാത്തധനധാന്യാനി ഹൃതസാരാണി സര്വശഃ
കടലിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന നിധികളും, തകർന്ന മുറ്റങ്ങളും, സമ്പാദിച്ച ധനവും ധാന്യവും, എല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിലകുറയട്ടെ.
രജസാഭ്യവകീര്ണാനി പരിത്യക്താനി ദൈവതൈഃ। മൂഷകൈഃ പരിധാവദ്ഭിരുദ്ബിലൈരാവൃതാനി ച
ധൂളിയിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, ദേവതകൾ ഉപേക്ഷിച്ചതും, എവിടെയും ഓടുന്ന എലികൾ കുഴികൾ ഉണ്ടാക്കിയതുമായ വീടുകൾ.
അപേതോദകധൂമാനി ഹീനസമ്മാര്ജനാനി ച। പ്രണഷ്ടബലികര്മേജ്യാമന്ത്രഹോമജപാനി ച
ജലംയും പുകയും ഇല്ലാതെയും, വൃത്തിയില്ലാതെയും, നികുതി, യാഗം, മന്ത്രം, ഹോമം, ജപം എന്നിവ നഷ്ടപ്പെട്ടതുമായ വീടുകൾ.
ദുഷ്കാലേനേവ ഭഗ്നാനി ഭിന്നഭാജനവന്തി ച। അസ്മത്ത്യക്താനി കൈകേയീ വേശ്മാനി പ്രതിപദ്യതാമ്
കഠിനകാലം തകർത്തതുപോലെയും, പാത്രങ്ങൾ പൊട്ടിയതും, നമ്മാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുമായ വീടുകൾ കൈകേയി ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.
വനം നഗരമേവാസ്തു യേന ഗച്ഛതി രാഘവഃ। അസ്മാഭിശ്ച പരിത്യക്തം പുരം സമ്പദ്യതാം വനമ്
രാഘവൻ പോകുന്നിടത്ത് കാട് നഗരമായിക്കൊള്ളട്ടെ; നാം ഉപേക്ഷിച്ച നഗരം കാടായി മാറട്ടെ.
ബിലാനി ദംഷ്ട്രിണഃ സര്വേ സാനൂനി മൃഗപക്ഷിണഃ। ത്യജന്ത്വസ്മദ്ഭയാദ്ഭീതാ ഗജാഃ സിംഹാ വനാന്യപി
എല്ലാ കുഴികളിലും ഉള്ള മൃഗങ്ങളും, മലകളിലെ കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, ആനകളും സിംഹങ്ങളും പോലും നമ്മെ ഭയന്ന് കാടുകളിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകട്ടെ.
അസ്മത്ത്യക്തം പ്രപദ്യന്തു സേവ്യമാനം ത്യജന്തു ച। തൃണമാംസഫലാദാനാം ദേശം വ്യാലമൃഗദ്വിജമ്
നാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതെല്ലാം അവർ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ; നാം താമസിക്കുന്നതെല്ലാം അവർ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ — പുല്ലും മാംസം പഴവും ഉള്ള കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ ദേശം.
പ്രപദ്യതാം ഹി കൈകേയീ സപുത്രാ സഹ ബാന്ധവൈഃ। രാഘവേണ വയം സര്വേ വനേ വത്സ്യാമ നിര്വൃതാഃ
കൈകേയിയും അവളുടെ മക്കളും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് ഈ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കട്ടെ; നാം എല്ലാവരും രാഘവനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കും.
ഇത്യേവം വിവിധാ വാചോ നാനാജനസമീരിതാഃ। ശുശ്രാവ രാഘവഃ ശ്രുത്വാ ന വിചക്രേഽസ്യ മാനസമ്
ഇങ്ങനെ പലരുടെയും വിവിധ വാക്കുകൾ രാഘവൻ കേട്ടു; എങ്കിലും അവന്റെ മനസ്സ് അതുകൊണ്ട് അലയില്ലായിരുന്നു.
സ തു വേശ്മ പുനര്മാതുഃ കൈലാസശിഖരപ്രഭമ്। അഭിചക്രാമ ധര്മാത്മാ മത്തമാതങ്ഗവിക്രമഃ
അവൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ, മദംപിടിച്ചാനയെന്നപോലെ ഭംഗിയോടെ, കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അമ്മയുടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് നടന്നു.
വിനീതവീരപുരുഷം പ്രവിശ്യ തു നൃപാലയമ്। ദദര്ശാവസ്ഥിതം ദീനം സുമന്ത്രമവിദൂരതഃ
ശാന്തവും ധൈര്യവാനുമായ വീരന്മാർ വസിക്കുന്ന രാജധാനിയിലേക്ക് കയറി, അവിടെ ദുഃഖിതനായ സുമന്ത്രനെ അടുത്ത് നില്ക്കുന്നത് രാമൻ കണ്ടു.
പ്രതീക്ഷമാണോഽഭിജനം തദാര്ത- മനാര്തരൂപഃ പ്രഹസന്നിവാഥ। ജഗാമ രാമഃ പിതരം ദിദൃക്ഷുഃ പിതുര്നിദേശം വിധിവച്ചികീര്ഷുഃ
അവിടെ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ കാത്തുനിന്ന്, താനോരു ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത രാമൻ, നേരംപോലെ പുഞ്ചിരിയോടെ, അച്ഛനെ കാണാനും അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിക്കാനും അകമഴിഞ്ഞ് അപ്പനോടു പോകാൻ തയ്യാറായി.
തത്പൂര്വമൈക്ഷ്വാകസുതോ മഹാത്മാ രാമോ ഗമിഷ്യന് നൃപമാര്തരൂപമ്। വ്യതിഷ്ഠത പ്രേക്ഷ്യ തദാ സുമന്ത്രം പിതുര്മഹാത്മാ പ്രതിഹാരണാര്ഥമ്
അന്നേരം, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ രാമൻ, ദുഃഖിതനായ രാജാവിനെ കാണാൻ പോകുമ്പോൾ, അച്ഛനോടു അറിയിക്കാനായി അവിടെ നിന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ടു നിമിഷം മടക്കി നിന്നു.
പിതുര്നിദേശേന തു ധര്മവത്സലോ വനപ്രവേശേ കൃതബുദ്ധിനിശ്ചയഃ। സ രാഘവഃ പ്രേക്ഷ്യ സുമന്ത്രമബ്രവീ- ന്നിവേദയസ്വാഗമനം നൃപായ മേ
അച്ഛന്റെ കല്പനയോട് ഭക്തിയോടെ, കാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ആ രാഘവൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് രാജാവിനോട് അറിയിക്കൂ'.
thumb|ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിനാലാം സര്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
തതഃ കമലപത്രാക്ഷഃ ശ്യാമോ നിരുപമോ മഹാന്। ഉവാച രാമസ്തം സൂതം പിതുരാഖ്യാഹി മാമിതി
അപ്പോൾ കമലനയനനും ശ്യാമവർണ്ണനും അപരിമിതമായ മഹത്വമുള്ളവനുമായ രാമൻ, സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് അച്ഛനോട് അറിയിക്കൂ'.
സ രാമപ്രേഷിതഃ ക്ഷിപ്രം സംതാപകലുഷേന്ദ്രിയമ്। പ്രവിശ്യ നൃപതിം സൂതോ നിഃശ്വസന്തം ദദര്ശ ഹ
രാമൻ അയച്ച സാരഥി വേഗത്തിൽ അകത്തുകയറി, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു.
ഉപരക്തമിവാദിത്യം ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ്। തടാകമിവ നിസ്തോയമപശ്യജ്ജഗതീപതിമ്
അവൻ ഭൂമിയുടെ അധിപതിയെ, ചുവന്ന സൂര്യനെപ്പോലെയും, ചാരിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയും, വെള്ളമില്ലാത്ത തടാകത്തെപ്പോലെയും കാണപ്പെട്ടു.
ആബോധ്യ ച മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരമാകുലചേതനമ്। രാമമേവാനുശോചന്തം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത്
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം കലങ്ങിയിരുന്നതും, രാമനെ മാത്രം ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും കണ്ട സാരഥി, കൈകൂപ്പി രാജാവിനെ ഉണർത്തി പറഞ്ഞു.
തം വര്ധയിത്വാ രാജാനം പൂര്വം സൂതോ ജയാശിഷാ। ഭയവിക്ലവയാ വാചാ മന്ദയാ ശ്ലക്ഷ്ണയാബ്രവീത്
ആദ്യം വിജയാശംസയോടെ രാജാവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന, മന്ദമായ, മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സാരഥി പറഞ്ഞു.
അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി തേ സുതഃ। ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്ത്വാ സര്വം ചൈവോപജീവിനാമ്
'നിങ്ങളുടെ മകനായ പുരുഷസിംഹൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും എല്ലാ ആശ്രിതർക്കും സമ്പത്ത് നൽകി, വാതിലിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു'.
സ ത്വാം പശ്യതു ഭദ്രം തേ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ। സര്വാന് സുഹൃദ ആപൃച്ഛ്യ ത്വാം ഹീദാനീം ദിദൃക്ഷതേ
'നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ! സത്യനിഷ്ഠനായ രാമൻ, എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും വിടപറഞ്ഞ്, ഇപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
ഗമിഷ്യതി മഹാരണ്യം തം പശ്യ ജഗതീപതേ। വൃതം രാജഗുണൈഃ സര്വൈരാദിത്യമിവ രശ്മിഭിഃ
'അവൻ വലിയ കാട്ടിലേക്ക് പോകാനാണ്. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, രാജകീയ ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, രശ്മികളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ അവനെ കാണൂ'.
സ സത്യവാക്യോ ധര്മാത്മാ ഗാമ്ഭീര്യാത് സാഗരോപമഃ। ആകാശ ഇവ നിഷ്പങ്കോ നരേന്ദ്രഃ പ്രത്യുവാച തമ്
സത്യവാക്യനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ, സമുദ്രത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ളവനും ആകാശത്തെപ്പോലെ മായമില്ലാത്തവനും ആയ രാജാവ്, സാരഥിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുമന്ത്രാനയ മേ ദാരാന് യേ കേചിദിഹ മാമകാഃ। ദാരൈഃ പരിവൃതഃ സര്വൈര്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി രാഘവമ്
'സുമന്ത്രാ, ഇവിടെ ഉള്ള എന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക. അവരെല്ലാവരോടും ചേർന്ന് ഞാൻ രാഘവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു'.
സോഽന്തഃപുരമതീത്യൈവ സ്ത്രിയസ്താ വാക്യമബ്രവീത്। ആര്യോ ഹ്വയതി വോ രാജാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ്
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകളുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി സുമന്ത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ആര്യനായ രാജാവ് നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു; വൈകാതെ അവിടെ പോകൂ'.
ഏവമുക്താഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ സുമന്ത്രേണ നൃപാജ്ഞയാ। പ്രചക്രമുസ്തദ് ഭവനം ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ്
സുമന്ത്രൻ രാജാവിന്റെ കല്പന പ്രകാരം പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയോടെ ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ തുടങ്ങി.
അര്ധസപ്തശതാസ്തത്ര പ്രമദാസ്താമ്രലോചനാഃ। കൌസല്യാം പരിവാര്യാഥ ശനൈര്ജഗ്മുര്ധൃതവ്രതാഃ
അവിടെ, മൂവരേകാൽ അഞ്ഞൂറോളം താമ്രവർണ്ണക്കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീകൾ, വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവരായി, കൗസല്യയെ മൃദുവായി ചുറ്റി, ശാന്തമായി പുറത്ത് പോയി.
ആഗതേഷു ച ദാരേഷു സമവേക്ഷ്യ മഹീപതിഃ। ഉവാച രാജാ തം സൂതം സുമന്ത്രാനയ മേ സുതമ്
ഭാര്യമാർ എത്തിയപ്പോൾ, രാജാവ് അവരെ നോക്കി, രഥികനായ സുമന്ത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'സുമന്ത്രാ, എന്റെ മകനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'