ഐശ്വര്യസ്യ രസജ്ഞഃ സന് കാമാനാം ചാകരോ മഹാന്। നേച്ഛത്യേവാനൃതം കര്തും വചനം ധര്മഗൌരവാത്
ഐശ്വര്യത്തിന്റെ രുചി അറിഞ്ഞവനും, എല്ലാ സുഖങ്ങൾക്കും ആധാരമായവനും, ധർമ്മത്തെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ഒരിക്കലും അസത്യവാക്ക് പറയില്ല.
യാ ന ശക്യാ പുരാ ദ്രഷ്ടും ഭൂതൈരാകാശഗൈരപി। താമദ്യ സീതാം പശ്യന്തി രാജമാര്ഗഗതാ ജനാഃ
പണ്ടു ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവതകൾക്കു പോലും കാണാൻ കഴിയാത്ത സീതയെ, ഇന്നിവിടെ രാജപഥത്തിൽ ജനങ്ങൾ കാണുന്നു.
അങ്ഗരാഗോചിതാം സീതാം രക്തചന്ദനസേവിനീമ്। വര്ഷമുഷ്ണം ച ശീതം ച നേഷ്യത്യാശു വിവര്ണതാമ്
സീതാ സുഗന്ധമുള്ള അങ്കരാഗങ്ങളും ചുവന്ന ചന്ദനവും പതിവായി ഉപയോഗിച്ചവളാണ്. ഇനിയുള്ള ചൂടും തണുപ്പും അവളെ വേഗം നിറംകെട്ടിയവളാക്കി മാറ്റും.
അദ്യ നൂനം ദശരഥഃ സത്ത്വമാവിശ്യ ഭാഷതേ। നഹി രാജാ പ്രിയം പുത്രം വിവാസയിതുമര്ഹതി
ഇന്ന് ദശരഥൻ ഒരു ആത്മാവിൽ പിടിപ്പെട്ടവനായി സംസാരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ഒരു രാജാവ് പ്രിയപ്പെട്ട മകനെ നാടുകടത്താൻ ഒരിക്കലും ഉദ്ദേശിക്കില്ലല്ലോ.
നിര്ഗുണസ്യാപി പുത്രസ്യ കഥം സ്യാദ് വിനിവാസനമ്। കിം പുനര്യസ്യ ലോകോഽയം ജിതോ വൃത്തേന കേവലമ്
ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത മകനെയെങ്കിലും നാടുകടത്തുന്നത് എങ്ങിനെയാണ് ന്യായം? പിന്നെ, നല്ല പെരുമാറ്റം കൊണ്ട് ലോകം മുഴുവൻ ജയിച്ചവനെ സംബന്ധിച്ചോ?
ആനൃശംസ്യമനുക്രോശഃ ശ്രുതം ശീലം ദമഃ ശമഃ। രാഘവം ശോഭയന്ത്യേതേ ഷഡ്ഗുണാഃ പുരുഷര്ഷഭമ്
കരുണ, ദയ, പഠനം, നല്ല സ്വഭാവം, ആത്മനിയന്ത്രണം, മനസ്സിന്റെ സമാധാനം — ഈ ആറു ഗുണങ്ങളും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാഘവനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
തസ്മാത് തസ്യോപഘാതേന പ്രജാഃ പരമപീഡിതാഃ। ഔദകാനീവ സത്ത്വാനി ഗ്രീഷ്മേ സലിലസംക്ഷയാത്
അവനു സംഭവിച്ച ദു:ഖം കാരണം ജനങ്ങൾ അത്യന്തം പീഡിതരായിരിക്കുന്നു; വേനലിൽ കുളം ഉണങ്ങുമ്പോൾ ജലജീവികൾ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടംപോലെ.
പീഡയാ പീഡിതം സര്വം ജഗദസ്യ ജഗത്പതേഃ। മൂലസ്യേവോപഘാതേന വൃക്ഷഃ പുഷ്പഫലോപഗഃ
ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ ഈയാളുടെ വേദനയാൽ മുഴുവൻ ലോകവും ദു:ഖിതമാണ്; ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിന് കേടുപറ്റിയാൽ പൂവും പഴവും ഉള്ള ശാഖകൾക്ക് സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ.
മൂലം ഹ്യേഷ മനുഷ്യാണാം ധര്മസാരോ മഹാദ്യുതിഃ। പുഷ്പം ഫലം ച പത്രം ച ശാഖാശ്ചാസ്യേതരേ ജനാഃ
മനുഷ്യരിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരം നിറഞ്ഞ പ്രകാശമുള്ള വേരാണ് ഇദ്ദേഹം. പൂവും പഴവും ഇലയും ശാഖകളും മറ്റുള്ളവരാണ്.
തേ ലക്ഷ്മണ ഇവ ക്ഷിപ്രം സപത്ന്യഃ സഹബാന്ധവാഃ। ഗച്ഛന്തമനുഗച്ഛാമോ യേന ഗച്ഛതി രാഘവഃ
അതിനാൽ, ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ നാം എല്ലാവരും നമ്മുടെ ഭാര്യകളും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് രാഘവൻ പോകുന്നിടത്തേക്ക് വേഗം പിന്തുടരാം.
ഉദ്യാനാനി പരിത്യജ്യ ക്ഷേത്രാണി ച ഗൃഹാണി ച। ഏകദുഃഖസുഖാ രാമമനുഗച്ഛാമ ധാര്മികമ്
തോട്ടങ്ങളും വയലുകളും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരേ ദു:ഖസുഖത്തിൽ ഒന്നിച്ച്, ധാർമ്മികനായ രാമനെ പിന്തുടരാം.
സമുദ്ധൃതനിധാനാനി പരിധ്വസ്താജിരാണി ച। ഉപാത്തധനധാന്യാനി ഹൃതസാരാണി സര്വശഃ
കടലിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന നിധികളും, തകർന്ന മുറ്റങ്ങളും, സമ്പാദിച്ച ധനവും ധാന്യവും, എല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിലകുറയട്ടെ.
രജസാഭ്യവകീര്ണാനി പരിത്യക്താനി ദൈവതൈഃ। മൂഷകൈഃ പരിധാവദ്ഭിരുദ്ബിലൈരാവൃതാനി ച
ധൂളിയിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, ദേവതകൾ ഉപേക്ഷിച്ചതും, എവിടെയും ഓടുന്ന എലികൾ കുഴികൾ ഉണ്ടാക്കിയതുമായ വീടുകൾ.
അപേതോദകധൂമാനി ഹീനസമ്മാര്ജനാനി ച। പ്രണഷ്ടബലികര്മേജ്യാമന്ത്രഹോമജപാനി ച
ജലംയും പുകയും ഇല്ലാതെയും, വൃത്തിയില്ലാതെയും, നികുതി, യാഗം, മന്ത്രം, ഹോമം, ജപം എന്നിവ നഷ്ടപ്പെട്ടതുമായ വീടുകൾ.
ദുഷ്കാലേനേവ ഭഗ്നാനി ഭിന്നഭാജനവന്തി ച। അസ്മത്ത്യക്താനി കൈകേയീ വേശ്മാനി പ്രതിപദ്യതാമ്
കഠിനകാലം തകർത്തതുപോലെയും, പാത്രങ്ങൾ പൊട്ടിയതും, നമ്മാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതുമായ വീടുകൾ കൈകേയി ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.
വനം നഗരമേവാസ്തു യേന ഗച്ഛതി രാഘവഃ। അസ്മാഭിശ്ച പരിത്യക്തം പുരം സമ്പദ്യതാം വനമ്
രാഘവൻ പോകുന്നിടത്ത് കാട് നഗരമായിക്കൊള്ളട്ടെ; നാം ഉപേക്ഷിച്ച നഗരം കാടായി മാറട്ടെ.
ബിലാനി ദംഷ്ട്രിണഃ സര്വേ സാനൂനി മൃഗപക്ഷിണഃ। ത്യജന്ത്വസ്മദ്ഭയാദ്ഭീതാ ഗജാഃ സിംഹാ വനാന്യപി
എല്ലാ കുഴികളിലും ഉള്ള മൃഗങ്ങളും, മലകളിലെ കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, ആനകളും സിംഹങ്ങളും പോലും നമ്മെ ഭയന്ന് കാടുകളിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകട്ടെ.
അസ്മത്ത്യക്തം പ്രപദ്യന്തു സേവ്യമാനം ത്യജന്തു ച। തൃണമാംസഫലാദാനാം ദേശം വ്യാലമൃഗദ്വിജമ്
നാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതെല്ലാം അവർ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ; നാം താമസിക്കുന്നതെല്ലാം അവർ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ — പുല്ലും മാംസം പഴവും ഉള്ള കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ ദേശം.
പ്രപദ്യതാം ഹി കൈകേയീ സപുത്രാ സഹ ബാന്ധവൈഃ। രാഘവേണ വയം സര്വേ വനേ വത്സ്യാമ നിര്വൃതാഃ
കൈകേയിയും അവളുടെ മക്കളും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് ഈ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കട്ടെ; നാം എല്ലാവരും രാഘവനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കും.
ഇത്യേവം വിവിധാ വാചോ നാനാജനസമീരിതാഃ। ശുശ്രാവ രാഘവഃ ശ്രുത്വാ ന വിചക്രേഽസ്യ മാനസമ്
ഇങ്ങനെ പലരുടെയും വിവിധ വാക്കുകൾ രാഘവൻ കേട്ടു; എങ്കിലും അവന്റെ മനസ്സ് അതുകൊണ്ട് അലയില്ലായിരുന്നു.
സ തു വേശ്മ പുനര്മാതുഃ കൈലാസശിഖരപ്രഭമ്। അഭിചക്രാമ ധര്മാത്മാ മത്തമാതങ്ഗവിക്രമഃ
അവൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ, മദംപിടിച്ചാനയെന്നപോലെ ഭംഗിയോടെ, കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അമ്മയുടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് നടന്നു.
വിനീതവീരപുരുഷം പ്രവിശ്യ തു നൃപാലയമ്। ദദര്ശാവസ്ഥിതം ദീനം സുമന്ത്രമവിദൂരതഃ
ശാന്തവും ധൈര്യവാനുമായ വീരന്മാർ വസിക്കുന്ന രാജധാനിയിലേക്ക് കയറി, അവിടെ ദുഃഖിതനായ സുമന്ത്രനെ അടുത്ത് നില്ക്കുന്നത് രാമൻ കണ്ടു.
പ്രതീക്ഷമാണോഽഭിജനം തദാര്ത- മനാര്തരൂപഃ പ്രഹസന്നിവാഥ। ജഗാമ രാമഃ പിതരം ദിദൃക്ഷുഃ പിതുര്നിദേശം വിധിവച്ചികീര്ഷുഃ
അവിടെ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങളെ കാത്തുനിന്ന്, താനോരു ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത രാമൻ, നേരംപോലെ പുഞ്ചിരിയോടെ, അച്ഛനെ കാണാനും അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിക്കാനും അകമഴിഞ്ഞ് അപ്പനോടു പോകാൻ തയ്യാറായി.
തത്പൂര്വമൈക്ഷ്വാകസുതോ മഹാത്മാ രാമോ ഗമിഷ്യന് നൃപമാര്തരൂപമ്। വ്യതിഷ്ഠത പ്രേക്ഷ്യ തദാ സുമന്ത്രം പിതുര്മഹാത്മാ പ്രതിഹാരണാര്ഥമ്
അന്നേരം, ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മഹാത്മാവായ മകൻ രാമൻ, ദുഃഖിതനായ രാജാവിനെ കാണാൻ പോകുമ്പോൾ, അച്ഛനോടു അറിയിക്കാനായി അവിടെ നിന്ന സുമന്ത്രനെ കണ്ടു നിമിഷം മടക്കി നിന്നു.
പിതുര്നിദേശേന തു ധര്മവത്സലോ വനപ്രവേശേ കൃതബുദ്ധിനിശ്ചയഃ। സ രാഘവഃ പ്രേക്ഷ്യ സുമന്ത്രമബ്രവീ- ന്നിവേദയസ്വാഗമനം നൃപായ മേ
അച്ഛന്റെ കല്പനയോട് ഭക്തിയോടെ, കാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ആ രാഘവൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് രാജാവിനോട് അറിയിക്കൂ'.
thumb|ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിനാലാം സര്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
തതഃ കമലപത്രാക്ഷഃ ശ്യാമോ നിരുപമോ മഹാന്। ഉവാച രാമസ്തം സൂതം പിതുരാഖ്യാഹി മാമിതി
അപ്പോൾ കമലനയനനും ശ്യാമവർണ്ണനും അപരിമിതമായ മഹത്വമുള്ളവനുമായ രാമൻ, സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വരവ് അച്ഛനോട് അറിയിക്കൂ'.
സ രാമപ്രേഷിതഃ ക്ഷിപ്രം സംതാപകലുഷേന്ദ്രിയമ്। പ്രവിശ്യ നൃപതിം സൂതോ നിഃശ്വസന്തം ദദര്ശ ഹ
രാമൻ അയച്ച സാരഥി വേഗത്തിൽ അകത്തുകയറി, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു.
ഉപരക്തമിവാദിത്യം ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ്। തടാകമിവ നിസ്തോയമപശ്യജ്ജഗതീപതിമ്
അവൻ ഭൂമിയുടെ അധിപതിയെ, ചുവന്ന സൂര്യനെപ്പോലെയും, ചാരിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെയും, വെള്ളമില്ലാത്ത തടാകത്തെപ്പോലെയും കാണപ്പെട്ടു.
ആബോധ്യ ച മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരമാകുലചേതനമ്। രാമമേവാനുശോചന്തം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത്
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം കലങ്ങിയിരുന്നതും, രാമനെ മാത്രം ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും കണ്ട സാരഥി, കൈകൂപ്പി രാജാവിനെ ഉണർത്തി പറഞ്ഞു.