തത്സിതാമലചന്ദ്രാഭം മുഖമായതലോചനമ്। പര്യശുഷ്യത ബാഷ്പേണ ജലോദ്ധൃതമിവാമ്ബുജമ്
വെളുത്തും ശുദ്ധിയുമുള്ള ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള, വലിയ കണ്ണുകളുള്ള അവളുടെ മുഖം, കണ്ണീർ കൊണ്ടു ഉണങ്ങി, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത കമലപൂവുപോലെ ആയി.
താം പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാം വിസംജ്ഞാമിവ ദുഃഖിതാമ്। ഉവാച വചനം രാമഃ പരിവിശ്വാസയംസ്തദാ
അവളെ രാമൻ തന്റെ കൈകളാൽ ഉരളെണക്കി, ദുഃഖത്തിൽ ബോധംകെട്ടുപോയവളെപ്പോലെ, ആശ്വാസം നൽകുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ന ദേവി ബത ദുഃഖേന സ്വര്ഗമപ്യഭിരോചയേ। നഹി മേഽസ്തി ഭയം കിംചിത് സ്വയമ്ഭോരിവ സര്വതഃ
ദേവി, ദുഃഖം കൂടെ വന്നാൽ സ്വർഗ്ഗം പോലും എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; എനിക്ക് എവിടെയും ഭയമില്ല, സൃഷ്ടികർത്താവിനെപ്പോലെ.
തവ സര്വമഭിപ്രായമവിജ്ഞായ ശുഭാനനേ। വാസം ന രോചയേഽരണ്യേ ശക്തിമാനപി രക്ഷണേ
നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാതെ, സുന്ദരിയേ, എനിക്ക് കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ ഇഷ്ടമില്ല, നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുണ്ടായാലും.
യത് സൃഷ്ടാസി മയാ സാര്ധം വനവാസായ മൈഥിലി। ന വിഹാതും മയാ ശക്യാ പ്രീതിരാത്മവതാ യഥാ
മൈഥിലി, നീ എന്നോടൊപ്പം കാടിൽ താമസിക്കാൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ടാണ്, എനിക്ക് നിന്നോടുള്ള സ്നേഹം എന്റെ ആത്മാവിനോടുള്ളതുപോലെ വിട്ടുവിടാൻ കഴിയാത്തത്.
ന ഖല്വഹം ന ഗച്ഛേയം വനം ജനകനന്ദിനി। വചനം തന്നയതി മാം പിതുഃ സത്യോപബൃംഹിതമ്
ജനകനന്ദിനി, എന്റെ അച്ഛന്റെ സത്യസന്ധമായ ആജ്ഞ എന്നെ നിർബന്ധിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ഒരിക്കലും കാടിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നില്ല.
ഏഷ ധര്മശ്ച സുശ്രോണി പിതുര്മാതുശ്ച വശ്യതാ। ആജ്ഞാം ചാഹം വ്യതിക്രമ്യ നാഹം ജീവിതുമുത്സഹേ
നല്ല കമരങ്ങൾ ഉള്ളവളേ, അച്ഛനും അമ്മയും അനുസരിക്കുക തന്നെയാണ് ധർമ്മം. അവരുടെ വാക്ക് അവഗണിച്ചാൽ എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല.
അസ്വാധീനം കഥം ദൈവം പ്രകാരൈരഭിരാധ്യതേ। സ്വാധീനം സമതിക്രമ്യ മാതരം പിതരം ഗുരുമ്
സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിൽ ഇല്ലാത്ത വിധിയെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ഗുരുവിനെയും അവഗണിച്ചാൽ അതിന് എന്ത് പ്രയോജനം?
യത്ര ത്രയം ത്രയോ ലോകാഃ പവിത്രം തത്സമം ഭുവി। നാന്യദസ്തി ശുഭാപാങ്ഗേ തേനേദമഭിരാധ്യതേ
ശുഭദർശനയുള്ളവളേ, ഈ മൂവരും ഉള്ളിടത്ത് ഭൂമിയിൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ പോലെ വിശുദ്ധിയാണ്; അതിനേക്കാൾ തുല്യമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ആദരിക്കുന്നത്.
ന സത്യം ദാനമാനൌ വാ യജ്ഞോ വാപ്യാപ്തദക്ഷിണാഃ। തഥാ ബലകരാഃ സീതേ യഥാ സേവാ പിതുര്മതാ
സീതേ, സത്യം, ദാനം, മാന്യം, യാഗങ്ങൾ എന്നിവ ഒന്നും അച്ഛനോടുള്ള സേവനത്തേക്കാൾ ശക്തമായതല്ല.
സ്വര്ഗോ ധനം വാ ധാന്യം വാ വിദ്യാ പുത്രാഃ സുഖാനി ച। ഗുരുവൃത്ത്യനുരോധേന ന കിംചിദപി ദുര്ലഭമ്
സ്വർഗ്ഗം, ധനം, ധാന്യം, വിജ്ഞാനം, മക്കൾ, സന്തോഷം — ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചാൽ ഒന്നും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതല്ല.
ദേവഗന്ധര്വഗോലോകാന് ബ്രഹ്മലോകാംസ്തഥാപരാന്। പ്രാപ്നുവന്തി മഹാത്മാനോ മാതാപിതൃപരായണാഃ
അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കൾ ദേവന്മാരുടെ ലോകവും ഗന്ധർവലോകവും ഗോലോകവും ബ്രഹ്മലോകവും നേടുന്നു.
സ മാ പിതാ യഥാ ശാസ്തി സത്യധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ। തഥാ വര്തിതുമിച്ഛാമി സ ഹി ധര്മഃ സനാതനഃ
സത്യവും ധർമ്മവും പാലിക്കുന്ന എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ എങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ പെരുമാറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതാണ് ശാശ്വതധർമ്മം.
മമ സന്നാ മതിഃ സീതേ നേതും ത്വാം ദണ്ഡകാവനമ്। വസിഷ്യാമീതി സാ ത്വം മാമനുയാതും സുനിശ്ചിതാ
സീതേ, നിന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ എന്റെ മനസ്സ് ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ ഉറപ്പോടെ എന്നെ അനുഗമിച്ചു അവിടെ താമസിക്കണം.
സാ ഹി ദിഷ്ടാനവദ്യാങ്ഗി വനായ മദിരേക്ഷണേ। അനുഗച്ഛസ്വ മാം ഭീരു സഹധര്മചരീ ഭവ
കുറ്റമില്ലാത്ത ശരീരവും മദുരദൃശ്യവും ഉള്ളവളേ, നീ കാടിൽ പോകാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടവളാണ്; ഭയക്കേണ്ട, എന്നെ അനുഗമിച്ച് എന്റെ ധർമ്മസഹചാരിണിയായിരിക്കുക.
സര്വഥാ സദൃശം സീതേ മമ സ്വസ്യ കുലസ്യ ച। വ്യവസായമനുക്രാന്താ കാന്തേ ത്വമതിശോഭനമ്
സീതേ, നീ എടുത്ത തീരുമാനങ്ങൾ എന്നോടും നിന്റെ കുടുംബത്തോടും വളരെ യോജിച്ചതാണ്; മനോഹരിയായ നീയുടെ ഈ തീരുമാനമത്രേ ഏറ്റവും പ്രശംസനീയമാണ്.
ആരഭസ്വ ശുഭശ്രോണി വനവാസക്ഷമാഃ ക്രിയാഃ। നേദാനീം ത്വദൃതേ സീതേ സ്വര്ഗോഽപി മമ രോചതേ
ശുഭകമരങ്ങൾ ഉള്ളവളേ, കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങുക; ഇപ്പോൾ നിന്നില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗം പോലും എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല.
ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച രത്നാനി ഭിക്ഷുകേഭ്യശ്ച ഭോജനമ്। ദേഹി ചാശംസമാനേഭ്യഃ സംത്വരസ്വ ച മാ ചിരമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് രത്നങ്ങളും ഭിക്ഷുക്കൾക്ക് ഭക്ഷണവും കൊടുക്കുക; ചോദിക്കുന്നവർക്കും നൽകുക, വൈകാതെ വേഗം ചെയ്യണം.
ഭൂഷണാനി മഹാര്ഹാണി വരവസ്ത്രാണി യാനി ച। രമണീയാശ്ച യേ കേചിത് ക്രീഡാര്ഥാശ്ചാപ്യുപസ്കരാഃ
വിലപ്പെട്ട ആഭരണങ്ങൾ, ഉത്തമവസ്ത്രങ്ങൾ, കളിക്കാനുള്ള മനോഹരമായ ഉപകരണങ്ങൾ —
ശയനീയാനി യാനാനി മമ ചാന്യാനി യാനി ച। ദേഹി സ്വഭൃത്യവര്ഗസ്യ ബ്രാഹ്മണാനാമനന്തരമ്
പതുക്കളും വാഹനങ്ങളും എന്റെ മറ്റു വസ്തുക്കളും എല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകിയ ശേഷം, നമ്മുടെ ഭൃത്യർക്കും നൽകുക.
അനുകൂലം തു സാ ഭര്തുര്ജ്ഞാത്വാ ഗമനമാത്മനഃ। ക്ഷിപ്രം പ്രമുദിതാ ദേവീ ദാതുമേവ പ്രചക്രമേ
ഭർത്താവിന്റെ യാത്ര മനസ്സിലാക്കി, ആ രാജ്ഞി സന്തോഷത്തോടെ ഉടൻ തന്നെ ദാനം നൽകാൻ ആരംഭിച്ചു.
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടാ പ്രതിപൂര്ണമാനസാ യശസ്വിനീ ഭര്തുരവേക്ഷ്യ ഭാഷിതമ്। ധനാനി രത്നാനി ച ദാതുമങ്ഗനാ പ്രചക്രമേ ധര്മഭൃതാം മനസ്വിനീ
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, സന്തോഷവും തൃപ്തിയും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, ആ മഹത്വമുള്ള സ്ത്രി ധനവും രത്നങ്ങളും ദാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
thumb|ഏകത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം.
ഏവം ശ്രുത്വാ സ സംവാദം ലക്ഷ്മണഃ പൂര്വമാഗതഃ। ബാഷ്പപര്യാകുലമുഖഃ ശോകം സോഢുമശക്നുവന്
ഇങ്ങനെ ആ സംഭാഷണം കേട്ട ശേഷം, നേരത്തെ എത്തിയ ലക്ഷ്മണന്റെ മുഖം കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു, ദുഃഖം സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.
സ ഭ്രാതുശ്ചരണൌ ഗാഢം നിപീഡ്യ രഘുനന്ദനഃ। സീതാമുവാചാതിയശാം രാഘവം ച മഹാവ്രതമ്
രഘുകുലത്തിലെ സന്തോഷമായ ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ സഹോദരന്റെ കാലുകൾ ഉറപ്പായി പിടിച്ചു, മഹതിയായ യശസ്സുള്ള സീതയോടും മഹാവ്രതനായ രാഘവനോടും സംസാരിച്ചു.
യദി ഗന്തും കൃതാ ബുദ്ധിര്വനം മൃഗഗജായുതമ്। അഹം ത്വാനുഗമിഷ്യാമി വനമഗ്രേ ധനുര്ധരഃ
കാട്ടിൽ കുരങ്ങുകളും ആനകളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിലേക്ക് പോകാൻ നീ തീരുമാനിച്ചുവെങ്കിൽ, ഞാൻ വില്ലുമായി മുന്നിൽ നിന്നു നിന്നെ അനുഗമിക്കും.
മയാ സമേതോഽരണ്യാനി രമ്യാണി വിചരിഷ്യസി। പക്ഷിഭിര്മൃഗയൂഥൈശ്ച സംഘുഷ്ടാനി സമന്തതഃ
ഞാനൊപ്പം ചേർന്ന്, പക്ഷികളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളുമായി മുഴുവൻ കാടുകളും മുഴങ്ങുന്ന ആ മനോഹരമായ വനങ്ങളിൽ നീ സഞ്ചരിക്കും.
ന ദേവലോകാക്രമണം നാമരത്വമഹം വൃണേ। ഐശ്വര്യം ചാപി ലോകാനാം കാമയേ ന ത്വയാ വിനാ
ദേവലോകം നേടാൻ എനിക്കു ആഗ്രഹമില്ല, അമരത്വം പോലും ഞാൻ വേണമെന്നില്ല; നിനക്ക് കൂടാതെ ലോകങ്ങളുടെ ആധിപത്യം പോലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഏവം ബ്രുവാണഃ സൌമിത്രിര്വനവാസായ നിശ്ചിതഃ। രാമേണ ബഹുഭിഃ സാന്ത്വൈര്നിഷിദ്ധഃ പുനരബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ സൗമിത്രൻ, രാമൻ പല സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകളിൽ തടഞ്ഞിട്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
അനുജ്ഞാതസ്തു ഭവതാ പൂര്വമേവ യദസ്മ്യഹമ്। കിമിദാനീം പുനരപി ക്രിയതേ മേ നിവാരണമ്
നീ നേരത്തെ തന്നെ എന്നെ അനുമതിയോടെ വിട്ടുവിട്ടല്ലോ; പിന്നെ ഇപ്പോൾ വീണ്ടും എന്നെ തടയുന്നതെന്തിന്?