ഗിരിനിര്ഝരസമ്ഭൂതാ ഗിരിനിര്ദരിവാസിനാമ്। സിംഹാനാം നിനദാ ദുഃഖാഃ ശ്രോതും ദുഃഖമതോ വനമ്
പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾക്കരികിൽ താമസിക്കുന്ന സിംഹങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം കേൾക്കുന്നത് ദു:ഖകരമാണ്; അതിനാൽ കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
ക്രീഡമാനാശ്ച വിസ്രബ്ധാ മത്താഃ ശൂന്യേ തഥാ മൃഗാഃ। ദൃഷ്ട്വാ സമഭിവര്തന്തേ സീതേ ദുഃഖമതോ വനമ്
ശൂന്യപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭയമില്ലാതെ കുതിച്ചാടുന്ന, മദം കയറിയ കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ കണ്ടാൽ സീതേ, അതുകൊണ്ട് തന്നെ കാട് ദു:ഖകരമാണ്.
സഗ്രാഹാഃ സരിതശ്ചൈവ പങ്കവത്യസ്തു ദുസ്തരാഃ। മത്തൈരപി ഗജൈര്നിത്യമതോ ദുഃഖതരം വനമ്
നദികൾ मगरങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, ചെളിയുമായി കടക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; ആനകൾക്കുപോലും കാടിന്റെ ദു:ഖം അതിലധികമാണ്.
ലതാകണ്ടകസംകീര്ണാഃ കൃകവാകൂപനാദിതാഃ। നിരപാശ്ച സുദുഃഖാശ്ച മാര്ഗാ ദുഃഖമതോ വനമ്
കാടിലെ വഴികൾ മുള്ളുള്ള വള്ളികൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, മയിൽ വിളികൾ മുഴങ്ങുന്നു, വെള്ളം ഇല്ല, കടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; അതുകൊണ്ട് കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
സുപ്യതേ പര്ണശയ്യാസു സ്വയംഭഗ്നാസു ഭൂതലേ। രാത്രിഷു ശ്രമഖിന്നേന തസ്മാദ് ദുഃഖമതോ വനമ്
ഇവിടെ നിലത്തുവീണ ഇലകളിൽ ഉറങ്ങേണ്ടി വരും, രാത്രിയിൽ കഠിനമായ ക്ഷീണത്തോടെ; അതുകൊണ്ടു കാട് വളരെ ദു:ഖകരമാണ്.
അഹോരാത്രം ച സംതോഷഃ കര്തവ്യോ നിയതാത്മനാ। ഫലൈര്വൃക്ഷാവപതിതൈഃ സീതേ ദുഃഖമതോ വനമ്
പകൽ രാത്രിയില്ലാതെ ആത്മസംയമനത്തോടെ, മരത്തിൽ നിന്ന് വീണ പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ച് തൃപ്തരാകണം, സീതേ, അതുകൊണ്ട് കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
ഉപവാസശ്ച കര്തവ്യോ യഥാ പ്രാണേന മൈഥിലി। ജടാഭാരശ്ച കര്തവ്യോ വല്കലാമ്ബരധാരണമ്
മൈഥിലി, ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും ഉപവാസം പാലിക്കണം, ചുരുളായ മുടിയും വർക്കലുടുപ്പും ധരിക്കണം.
ദേവതാനാം പിതൄണാം ച കര്തവ്യം വിധിപൂര്വകമ്। പ്രാപ്താനാമതിഥീനാം ച നിത്യശഃ പ്രതിപൂജനമ്
ദേവന്മാരുടെയും പിതാക്കന്മാരുടെയും കർമ്മങ്ങൾ വിധിപ്രകാരം ചെയ്യണം, വരുന്ന അതിഥികളെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം.
കാര്യസ്ത്രിരഭിഷേകശ്ച കാലേ കാലേ ച നിത്യശഃ। ചരതാം നിയമേനൈവ തസ്മാദ് ദുഃഖതരം വനമ്
അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്ക് സമയമനുസരിച്ച് ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം കുളിക്കണം, കഠിനനിയമത്തോടെ; അതുകൊണ്ട് കാട് അതിവിശേഷം ദു:ഖകരമാണ്.
ഉപഹാരശ്ച കര്തവ്യഃ കുസുമൈഃ സ്വയമാഹൃതൈഃ। ആര്ഷേണ വിധിനാ വേദ്യാം സീതേ ദുഃഖമതോ വനമ്
സ്വയം ചൂണ്ടിയ പൂക്കൾ കൊണ്ടു യാഗവേദിയിൽ ആചാരപ്രകാരം അർപ്പണം നടത്തണം, സീതേ, അതുകൊണ്ട് കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
യഥാലബ്ധേന കര്തവ്യഃ സംതോഷസ്തേന മൈഥിലി। യതാഹാരൈര്വനചരൈഃ സീതേ ദുഃഖമതോ വനമ്
എന്ത് കിട്ടിയാലും അതിൽ തൃപ്തരാകണം, മൈഥിലി, കാടിൽ കിട്ടുന്ന ഭക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സംതൃപ്തി പുലർത്തണം; അതുകൊണ്ട് സീതേ, കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
അതീവ വാതസ്തിമിരം ബുഭുക്ഷാ ചാതി നിത്യശഃ। ഭയാനി ച മഹാന്ത്യത്ര തതോ ദുഃഖതരം വനമ്
ഇവിടെ ശക്തമായ കാറ്റും ഇരുണ്ടതും സ്ഥിരമായ വിശപ്പും ഉണ്ട്; വലിയ ഭയങ്ങളും ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് കാട് അതിലധികം ദു:ഖകരമാണ്.
സരീസൃപാശ്ച ബഹവോ ബഹുരൂപാശ്ച ഭാമിനി। ചരന്തി പഥി തേ ദര്പാത് തതോ ദുഃഖതരം വനമ്
നാനാവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള അനവധി പാമ്പുകൾ, സുന്ദരിയേ, വഴികളിൽ ധൈര്യത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കാട് അതിലധികം ദു:ഖകരമാണ്.
നദീനിലയനാഃ സര്പാ നദീകുടിലഗാമിനഃ। തിഷ്ഠന്ത്യാവൃത്യ പന്ഥാനമതോ ദുഃഖതരംവനമ്
നദികളിൽ താമസിക്കുന്ന പാമ്പുകൾ, വളഞ്ഞ വഴികളിലൂടെയും, വഴികൾ തടഞ്ഞ് കിടക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കാട് അതിവിശേഷം ദു:ഖകരമാണ്.
പതങ്ഗാ വൃശ്ചികാഃ കീടാ ദംശാശ്ച മശകൈഃ സഹ। ബാധന്തേ നിത്യമബലേ സര്വം ദുഃഖമതോ വനമ്
പുഴുക്കൾ, ചൂരൽ, വിഷപ്പുഴുക്കൾ, കടി ഈച്ചകൾ എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും ദുർബലരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കാട് മുഴുവനും ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
ദ്രുമാഃ കണ്ടകിനശ്ചൈവ കുശാഃ കാശാശ്ച ഭാമിനി। വനേ വ്യാകുലശാഖാഗ്രാസ്തേന ദുഃഖമതോ വനമ്
മരങ്ങൾ മുള്ളുകളോടെ, കൂശയും കാശയും, സുന്ദരിയേ, കാടിൽ ശാഖകൾ കുടുങ്ങി വളർന്നിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കാട് ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
കായക്ലേശാശ്ച ബഹവോ ഭയാനി വിവിധാനി ച। അരണ്യവാസേ വസതോ ദുഃഖമേവ സദാ വനമ്
കാടിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു ശരീരപീഡനങ്ങളും പലവിധ ഭയങ്ങളും ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് കാട് എപ്പോഴും ദു:ഖം നിറഞ്ഞതാണ്.
ക്രോധലോഭൌ വിമോക്തവ്യൌ കര്തവ്യാ തപസേ മതിഃ। ന ഭേതവ്യം ച ഭേതവ്യേ ദുഃഖം നിത്യമതോ വനമ്
കോപവും ലോഭവും ഉപേക്ഷിക്കണം, മനസ്സ് തപസ്സിൽ നിലനിര്ത്തണം; ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പോലും ഭയപ്പെടരുത്; അതുകൊണ്ട് കാട് എപ്പോഴും ദു:ഖകരമാണ്.
തദലം തേ വനം ഗത്വാ ക്ഷേമം നഹി വനം തവ। വിമൃശന്നിവ പശ്യാമി ബഹുദോഷകരം വനമ്
അതിനാൽ, നിനക്ക് കാട്ടിലേക്ക് പോകേണ്ടതല്ല, അവിടെ നിനക്കു സുരക്ഷയില്ല. ഞാൻ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, കാട് അനേകം ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതാണെന്ന് കാണുന്നു.
വനം തു നേതും ന കൃതാ മതിര്യദാ ബഭൂവ രാമേണ തദാ മഹാത്മനാ। ന തസ്യ സീതാ വചനം ചകാര തം തതോഽബ്രവീദ് രാമമിദം സുദുഃഖിതാ
പിന്നീട് മഹാത്മാവായ രാമൻ അവളെ കാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, സീത അവന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ചില്ല; അതിനുശേഷം, അതീവ ദു:ഖിതയായി രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
thumb|ഏകോനത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകോനത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തൊൻപതാം സർഗം ഇതാണ്.
ഏതത് തു വചനം ശ്രുത്വാ സീതാ രാമസ്യ ദുഃഖിതാ। പ്രസക്താശ്രുമുഖീ മന്ദമിദം വചനമബ്രവീത്
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട സീതാ ദുഃഖത്തോടെ കണ്ണീരൊഴുകി, മന്ദമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യേ ത്വയാ കീര്തിതാ ദോഷാ വനേ വസ്തവ്യതാം പ്രതി। ഗുണാനിത്യേവ താന് വിദ്ധി തവ സ്നേഹപുരസ്കൃതാ
വനത്തിൽ താമസിക്കാൻ നീ പറഞ്ഞ ദോഷങ്ങൾ എല്ലാം, നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഗുണങ്ങളായി തന്നെ കാണുന്നു.
മൃഗാഃ സിംഹാ ഗജാശ്ചൈവ ശാര്ദൂലാഃ ശരഭാസ്തഥാ। ചമരാഃ സൃമരാശ്ചൈവ യേ ചാന്യേ വനചാരിണഃ
മൃഗങ്ങൾ, സിംഹങ്ങൾ, ആനകൾ, കടുവകൾ, ശരഭങ്ങൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, മറ്റു കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം—
അദൃഷ്ടപൂര്വരൂപത്വാത് സര്വേ തേ തവ രാഘവ। രൂപം ദൃഷ്ട്വാപസര്പേയുസ്തവ സര്വേ ഹി ബിഭ്യതി
രാഘവാ, അവർക്കു മുമ്പ് നിന്നെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതുകൊണ്ട്, അവരൊക്കെയും നിന്നെ കണ്ടാൽ ഭയന്ന് ഓടി പോകും.
ത്വയാ ച സഹ ഗന്തവ്യം മയാ ഗുരുജനാജ്ഞയാ। ത്വദ്വിയോഗേന മേ രാമ ത്യക്തവ്യമിഹ ജീവിതമ്
ഗുരുജനങ്ങളുടെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം പോകണം; നിന്നിൽനിന്ന് വേർപിരിയേണ്ടി വന്നാൽ, രാമാ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
നഹി മാം ത്വത്സമീപസ്ഥാമപി ശക്രോഽപി രാഘവ। സുരാണാമീശ്വരഃ ശക്തഃ പ്രധര്ഷയിതുമോജസാ
രാഘവാ, ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രനും എന്നെ ബലാൽ തൊടാൻ കഴിയില്ല.
പതിഹീനാ തു യാ നാരീ ന സാ ശക്ഷ്യതി ജീവിതുമ്। കാമമേവംവിധം രാമ ത്വയാ മമ നിദര്ശിതമ്
ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല; രാമാ, അത്തരം ഒരു ഉദാഹരണം നീ എനിക്കു കാണിച്ചു തന്നു.
അഥാപി ച മഹാപ്രാജ്ഞ ബ്രാഹ്മണാനാം മയാ ശ്രുതമ്। പുരാ പിതൃഗൃഹേ സത്യം വസ്തവ്യം കില മേ വനേ
മഹാപണ്ഡിതനായവാ, അപ്പന്റെ വീട്ടിൽ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്—വനത്തിൽ താമസിക്കണമെന്നു എന്നെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ലക്ഷണിഭ്യോ ദ്വിജാതിഭ്യഃ ശ്രുത്വാഹം വചനം ഗൃഹേ। വനവാസകൃതോത്സാഹാ നിത്യമേവ മഹാബല
പണ്ഡിതന്മാരായ ദ്വിജന്മാരിൽ നിന്ന് ആ വാക്കുകൾ വീട്ടിൽ കേട്ടപ്പോൾ മുതൽ, മഹാബലശാലിയായവാ, ഞാൻ എപ്പോഴും വനവാസത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചു.