thumb|ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയാറാം അധ്യായം ഇതാണ്.
അഭിവാദ്യ തു കൌസല്യാം രാമഃ സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ്। കൃതസ്വസ്ത്യയനോ മാത്രാ ധര്മിഷ്ഠേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ
കൗസല്യയോട് നമസ്കരിച്ച്, വനം പോകാൻ തീരുമാനിച്ച രാമൻ അമ്മയോട് വിടപറഞ്ഞു, ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിന്നു.
വിരാജയന് രാജസുതോ രാജമാര്ഗം നരൈര്വൃതമ്। ഹൃദയാന്യാമമന്ഥേവ ജനസ്യ ഗുണവത്തയാ
ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ രാജപഥത്തിൽ രാജകുമാരനായ രാമൻ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ സ്പർശിച്ചുപോയതുപോലെയായിരുന്നു.
വൈദേഹീ ചാപി തത് സര്വം ന ശുശ്രാവ തപസ്വിനീ। തദേവ ഹൃദി തസ്യാശ്ച യൌവരാജ്യാഭിഷേചനമ്
തപസ്സിൽ ലീനയായ വൈദേഹി ഇതൊന്നും കേട്ടില്ല; അവളുടെ മനസിൽ രാജ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ ചിന്ത മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.
ദേവകാര്യം സ്മ സാ കൃത്വാ കൃതജ്ഞാ ഹൃഷ്ടചേതനാ। അഭിജ്ഞാ രാജധര്മാണാം രാജപുത്രീ പ്രതീക്ഷതി
ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, നന്ദിയോടെ സന്തോഷഭാവത്തിൽ, രാജധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്ന രാജകുമാരി ഫലത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയിൽ കാത്തിരുന്നു.
പ്രവിവേശാഥ രാമസ്തു സ്വവേശ്മ സുവിഭൂഷിതമ്। പ്രഹൃഷ്ടജനസമ്പൂര്ണം ഹ്രിയാ കിംചിദവാങ്മുഖഃ
ശോഭയുള്ള അലങ്കൃതമായ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് രാമൻ കയറി വന്നു, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ലജ്ജയോടെ മുഖം താഴ്ത്തിയവനായി.
അഥ സീതാ സമുത്പത്യ വേപമാനാ ച തം പതിമ്। അപശ്യച്ഛോകസംതപ്തം ചിന്താവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയമ്
അപ്പോൾ സീത എഴുന്നേറ്റു വിറയച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, ചിന്തകളാൽ അലമുറയുള്ള ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.
താം ദൃഷ്ട്വാ സ ഹി ധര്മാത്മാ ന ശശാക മനോഗതമ്। തം ശോകം രാഘവഃ സോഢും തതോ വിവൃതതാം ഗതഃ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാഘവൻ തന്റെ മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം ഒളിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതിനാൽ അവൻ വെളിവായി വിഷമിച്ചു.
വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ തം പ്രസ്വിന്നമമര്ഷണമ്। ആഹ ദുഃഖാഭിസംതപ്താ കിമിദാനീമിദം പ്രഭോ
വരണ്ട മുഖവും, വിയർപ്പും, ക്ഷമയോടെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭർത്താവിനെ കണ്ട സീത, ദുഃഖഭാരത്തിൽ, "ഇപ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്, പ്രഭോ?" എന്നു ചോദിച്ചു.
അദ്യ ബാര്ഹസ്പതഃ ശ്രീമാന് യുക്തഃ പുഷ്യേണ രാഘവ। പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മണൈഃ പ്രാജ്ഞൈഃ കേന ത്വമസി ദുര്മനാഃ
"ഇന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ ദിനവും, പുഷ്യനക്ഷത്രവും ചേർന്ന ശുഭദിനമാണെന്ന് പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറയുന്നു. എന്നാൽ രാഘവ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് വിഷമിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് അറിയാമോ?"
ന തേ ശതശലാകേന ജലഫേനനിഭേന ച। ആവൃതം വദനം വല്ഗു ച്ഛത്രേണാഭിവിരാജതേ
"സമുദ്രഫേനത്തിൻപോലെയുള്ള വെള്ളയൊതുക്കമുള്ള ശതശലാകയുള്ള കുടയാൽ നിഴലിടപ്പെടുന്ന നിന്റെ മനോഹരമായ മുഖം ഇന്ന് ദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങുന്നില്ല."
വ്യജനാഭ്യാം ച മുഖ്യാഭ്യാം ശതപത്രനിഭേക്ഷണമ്। ചന്ദ്രഹംസപ്രകാശാഭ്യാം വീജ്യതേ ന തവാനനമ്
"ചന്ദ്രനും ഹംസയും പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള പ്രധാനമായ രണ്ടു ചാമരങ്ങൾ കൊണ്ട്, കമലനേത്രനായ നിന്റെ മുഖം ഇന്ന് വീശപ്പെടുന്നില്ല."
വാഗ്മിനോ വന്ദിനശ്ചാപി പ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്വാം നരര്ഷഭ। സ്തുവന്തോ നാദ്യ ദൃശ്യന്തേ മങ്ഗലൈഃ സൂതമാഗധാഃ
"വാഗ്മികളായ വന്ദികൾ സന്തോഷത്തോടെ നിന്നെ സ്തുതിക്കുകയും, സുതന്മാരും മഗധന്മാരും മംഗളഗാനങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്യുന്ന ദൃശ്യവും ഇന്ന് കാണുന്നില്ല, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ."
ന തേ ക്ഷൌദ്രം ച ദധി ച ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। മൂര്ധ്നി മൂര്ധാഭിഷിക്തസ്യ ദദതി സ്മ വിധാനതഃ
"വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, അഭിഷേകത്തിനായി പതിവുപോലെ തേനും തയിരും നിന്റെ തലയിൽ ഒഴിക്കുന്നതും ഇന്ന് നടക്കുന്നില്ല."
ന ത്വാം പ്രകൃതയഃ സര്വാഃ ശ്രേണീമുഖ്യാശ്ച ഭൂഷിതാഃ। അനുവ്രജിതുമിച്ഛന്തി പൌരജാനപദാസ്തഥാ
"അലങ്കരിച്ച എല്ലാ നഗരവാസികളും, വ്യവസായസംഘനേതാക്കളും, ഗ്രാമവാസികളും, നഗരവാസികളും, നിന്നെ അനുഗമിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നില്ല."
ചതുര്ഭിര്വേഗസമ്പന്നൈര്ഹയൈഃ കാഞ്ചനഭൂഷണൈഃ। മുഖ്യഃ പുഷ്പരഥോ യുക്തഃ കിം ന ഗച്ഛതി തേഽഗ്രതഃ
"നാലു വേഗമുള്ള പൊന്നാലങ്കരിച്ച കുതിരകൾ കെട്ടിയ പ്രധാനമായ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥം നിന്റെ മുന്നിൽ പോകുന്നില്ലേ?"
ന ഹസ്തീ ചാഗ്രതഃ ശ്രീമാന് സര്വലക്ഷണപൂജിതഃ। പ്രയാണേ ലക്ഷ്യതേ വീര കൃഷ്ണമേഘഗിരിപ്രഭഃ
"മഴമേഘം പോലെയുള്ള കറുത്ത നിറമുള്ള, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളാലും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന, മഹത്തായ ആനയും നിന്റെ മുന്നിൽ കാണുന്നില്ല, വീരാ."
ന ച കാഞ്ചനചിത്രം തേ പശ്യാമി പ്രിയദര്ശന। ഭദ്രാസനം പുരസ്കൃത്യ യാന്തം വീര പുരഃസരമ്
"പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഭദ്രാസനം മുന്നിൽ വെച്ച് നീ പുരോഗമിക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നില്ല, വീരാ."
അഭിഷേകോ യദാ സജ്ജഃ കിമിദാനീമിദം തവ। അപൂര്വോ മുഖവര്ണശ്ച ന പ്രഹര്ഷശ്ച ലക്ഷ്യതേ
അഭിഷേകം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നപ്പോൾ, എന്താണ് ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ സംഭവിക്കുന്നത്? നിന്റെ മുഖത്തിൽ ഞാൻ പരിചയമില്ലാത്ത ഒരു നിറം കാണുന്നു, സന്തോഷം എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
ഇതീവ വിലപന്തീം താം പ്രോവാച രഘുനന്ദനഃ। സീതേ തത്രഭവാംസ്താതഃ പ്രവ്രാജയതി മാം വനമ്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിച്ച സീതയെ രഘുകുലത്തിലെ സന്താനം പറഞ്ഞു: 'സീതേ, എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ കാടിലേക്ക് അയക്കുകയാണ്.'
കുലേ മഹതി സമ്ഭൂതേ ധര്മജ്ഞേ ധര്മചാരിണി। ശൃണു ജാനകി യേനേദം ക്രമേണാദ്യാഗതം മമ
വലിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, ധർമ്മം അറിയുന്നവളും പാലിക്കുന്നവളുമായ ജനകാതനയേ, എനിക്ക് ഇതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്ന് നീ കേൾക്കു.
രാജ്ഞാ സത്യപ്രതിജ്ഞേന പിത്രാ ദശരഥേന വൈ। കൈകേയ്യൈ മമ മാത്രേ തു പുരാ ദത്തൌ മഹാവരൌ
സത്യവ്രതനായ രാജാവായ എന്റെ അച്ഛൻ ദശരഥൻ, മുമ്പ് എന്റെ അമ്മയായ കൈകേയിക്ക് രണ്ട് വലിയ വരങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു.
തയാദ്യ മമ സജ്ജേഽസ്മിന്നഭിഷേകേ നൃപോദ്യതേ। പ്രചോദിതഃ സ സമയോ ധര്മേണ പ്രതിനിര്ജിതഃ
ഇപ്പോൾ എന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി എല്ലാം ഒരുക്കിയിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവിനെ കൈകേയി അതിന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു, അതിനാൽ ആ വാഗ്ദാനം ധർമ്മത്തിന് വിധേയമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നു.
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി വസ്തവ്യം ദണ്ഡകേ മയാ। പിത്രാ മേ ഭരതശ്ചാപി യൌവരാജ്യേ നിയോജിതഃ
എനിക്ക് പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിക്കേണ്ടി വരും. ഭാരതൻ രാജാവിന്റെ ഉപരാജാവായി നിയമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സോഽഹം ത്വാമാഗതോ ദ്രഷ്ടും പ്രസ്ഥിതോ വിജനം വനമ്। ഭരതസ്യ സമീപേ തേ നാഹം കഥ്യഃ കദാചന
അതിനാൽ ഞാൻ കാട്ടിലേക്ക് പോകുന്നതിനുമുമ്പ് നിന്നെ കാണാനാണ് വന്നത്. ഭാരതന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നീ എന്നെ കുറിച്ച് ഒരുപോഴും സംസാരിക്കരുത്.
ഋദ്ധിയുക്താ ഹി പുരുഷാ ന സഹന്തേ പരസ്തവമ്। തസ്മാന്ന തേ ഗുണാഃ കഥ്യാ ഭരതസ്യാഗ്രതോ മമ
സമ്പത്തുള്ളവർക്ക് മറ്റുള്ളവരെ പ്രശംസിക്കുന്നത് ഇഷ്ടമല്ല. അതിനാൽ, ഭാരതന്റെ മുമ്പിൽ എന്റെ ഗുണങ്ങൾ നീ പറയരുത്.
തസ്മൈ ദത്തം നൃപതിനാ യൌവരാജ്യം സനാതനമ്। സ പ്രസാദ്യസ്ത്വയാ സീതേ നൃപതിശ്ച വിശേഷതഃ
രാജാവ് ഭാരതന് ശാശ്വതമായ ഉപരാജ്യപദവി നൽകിയിരിക്കുന്നു. സീതേ, നീ അദ്ദേഹത്തെയും പ്രത്യേകിച്ച് രാജാവിനെയും ആദരിക്കണം.
അഹം ചാപി പ്രതിജ്ഞാം താം ഗുരോഃ സമനുപാലയന്। വനമദ്യൈവ യാസ്യാമി സ്ഥിരീഭവ മനസ്വിനി
ഞാൻ ഗുരുവിന് നൽകിയ വാഗ്ദാനം പാലിച്ച് ഇന്ന് തന്നെ കാട്ടിലേക്ക് പോകും. മനസ്സുറച്ച് നില്ക്കു, ധൈര്യവതിയായവളേ.
യാതേ ച മയി കല്യാണി വനം മുനിനിഷേവിതമ്। വ്രതോപവാസപരയാ ഭവിതവ്യം ത്വയാനഘേ
കല്ല്യാണിയേ, ഞാൻ മുനികൾ വസിക്കുന്ന കാട്ടിലേക്ക് പോയാൽ, നീ വ്രതങ്ങളും ഉപവാസവും ആചരിക്കണം, പാപരഹിതയായവളേ.
കല്യമുത്ഥായ ദേവാനാം കൃത്വാ പൂജാം യഥാവിധി। വന്ദിതവ്യോ ദശരഥഃ പിതാ മമ ജനേശ്വരഃ
നീ രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, ദേവന്മാരെ വിധിപ്രകാരം ആരാധിച്ച്, ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ എന്റെ അച്ഛൻ ദശരഥനെ വന്ദിക്കണം.