വാല്മീകിരാമായണമ്

ഉവാചാപി പ്രഹൃഷ്ടേവ സാ ദുഃഖവശവര്തിനീ। വാങ്മാത്രേണ ന ഭാവേന വാചാ സംസജ്ജമാനയാ

ദുഃഖത്തില്‍ ആഴ്ന്നിരുന്നെങ്കിലും, അവള്‍ സന്തോഷം കാണിക്കുന്നപോലെ സംസാരിച്ചു; അവളുടെ വാക്കുകള്‍ മനസ്സിലെ ഭാവം മറച്ചുവെച്ചു.

ആനമ്യ മൂര്ധ്നി ചാഘ്രായ പരിഷ്വജ്യ യശസ്വിനീ। അവദത് പുത്രമിഷ്ടാര്ഥോ ഗച്ഛ രാമ യഥാസുഖമ്

തലയില്‍ ചുംബിച്ച്, മകനെ ചേര്‍ത്തുപിടിച്ച്, പ്രശസ്തയായ അമ്മ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി സന്തോഷത്തോടെ പോകൂ, രാമാ.'

അരോഗം സര്വസിദ്ധാര്ഥമയോധ്യാം പുനരാഗതമ്। പശ്യാമി ത്വാം സുഖം വത്സ സംധിതം രാജവര്ത്മസു

'എന്റെ മകനേ, നീ ആരോഗ്യവാനായി എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടിയവനായി, അയോധ്യയില്‍ തിരികെ വന്ന് രാജപഥങ്ങളില്‍ നടക്കുന്നത് ഞാന്‍ കാണട്ടെ.'

പ്രണഷ്ടദുഃഖസംകല്പാ ഹര്ഷവിദ്യോതിതാനനാ। ദ്രക്ഷ്യാമി ത്വാം വനാത് പ്രാപ്തം പൂര്ണചന്ദ്രമിവോദിതമ്

'എന്റെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം മാറി, മുഖം സന്തോഷത്തില്‍ പ്രകാശിച്ച്, നീ കാടില്‍ നിന്ന് തിരികെ വരുമ്പോള്‍ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ നിന്നെ ഞാന്‍ കാണും.'

ഭദ്രാസനഗതം രാമ വനവാസാദിഹാഗതമ്। ദ്രക്ഷ്യാമി ച പുനസ്ത്വാം തു തീര്ണവന്തം പിതുര്വചഃ

'മംഗളാസനത്തില്‍ ഇരുന്ന് കാടില്‍ നിന്ന് തിരികെ വന്ന, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച രാമാ, നിന്നെ വീണ്ടും ഞാന്‍ കാണും.'

മങ്ഗലൈരുപസമ്പന്നോ വനവാസാദിഹാഗതഃ। വധ്വാശ്ച മമ നിത്യം ത്വം കാമാന് സംവര്ധ യാഹി ഭോഃ

'വനവാസം കഴിഞ്ഞ് മംഗളങ്ങളോടെ തിരികെ വന്നശേഷം, എന്റെ മരുമകളുടെ ആഗ്രഹങ്ങള്‍ എല്ലാം നീ എപ്പോഴും നിറവേറ്റണം, മകനേ, നീ പോ.'

മയാര്ചിതാ ദേവഗണാഃ ശിവാദയോ മഹര്ഷയോ ഭൂതഗണാഃ സുരോരഗാഃ। അഭിപ്രയാതസ്യ വനം ചിരായ തേ ഹിതാനി കാംക്ഷന്തു ദിശശ്ച രാഘവ

'ഞാന്‍ ആരാധിച്ച ശിവനും മറ്റു ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഭൂതഗണങ്ങളും ദേവസര്‍പ്പങ്ങളും, നീ കാടിലേക്ക് പോകുമ്പോള്‍ നിനക്കു നല്ലതെല്ലാം ആശംസിക്കട്ടെ, രാഘവ.'

അതീവ ചാശ്രുപ്രതിപൂര്ണലോചനാ സമാപ്യ ച സ്വസ്ത്യയനം യഥാവിധി। പ്രദക്ഷിണം ചാപി ചകാര രാഘവം പുനഃ പുനശ്ചാപി നിരീക്ഷ്യ സസ്വജേ

കണ്ണുനീര്‍ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, വിധിപ്രകാരം സ്വസ്ത്യയനം പൂര്‍ത്തിയാക്കി, അവള്‍ രാഘവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി ചേര്‍ത്തുപിടിച്ചു.

തയാ ഹി ദേവ്യാ ച കൃതപ്രദക്ഷിണോ നിപീഡ്യ മാതുശ്ചരണൌ പുനഃ പുനഃ। ജഗാമ സീതാനിലയം മഹായശാഃ സ രാഘവഃ പ്രജ്വലിതസ്തയാ ശ്രിയാ

അമ്മ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവന്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും അമ്മയുടെ കാലുകള്‍ പിടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, അമ്മയുടെ കീര്ത്തിയില്‍ പ്രകാശിച്ച് സീതയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.

thumb|ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-

ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയാറാം അധ്യായം ഇതാണ്.

അഭിവാദ്യ തു കൌസല്യാം രാമഃ സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ്। കൃതസ്വസ്ത്യയനോ മാത്രാ ധര്മിഷ്ഠേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ

കൗസല്യയോട് നമസ്കരിച്ച്, വനം പോകാൻ തീരുമാനിച്ച രാമൻ അമ്മയോട് വിടപറഞ്ഞു, ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിന്നു.

വിരാജയന് രാജസുതോ രാജമാര്ഗം നരൈര്വൃതമ്। ഹൃദയാന്യാമമന്ഥേവ ജനസ്യ ഗുണവത്തയാ

ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ രാജപഥത്തിൽ രാജകുമാരനായ രാമൻ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ സ്പർശിച്ചുപോയതുപോലെയായിരുന്നു.

വൈദേഹീ ചാപി തത് സര്വം ന ശുശ്രാവ തപസ്വിനീ। തദേവ ഹൃദി തസ്യാശ്ച യൌവരാജ്യാഭിഷേചനമ്

തപസ്സിൽ ലീനയായ വൈദേഹി ഇതൊന്നും കേട്ടില്ല; അവളുടെ മനസിൽ രാജ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ ചിന്ത മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

ദേവകാര്യം സ്മ സാ കൃത്വാ കൃതജ്ഞാ ഹൃഷ്ടചേതനാ। അഭിജ്ഞാ രാജധര്മാണാം രാജപുത്രീ പ്രതീക്ഷതി

ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, നന്ദിയോടെ സന്തോഷഭാവത്തിൽ, രാജധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്ന രാജകുമാരി ഫലത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയിൽ കാത്തിരുന്നു.

പ്രവിവേശാഥ രാമസ്തു സ്വവേശ്മ സുവിഭൂഷിതമ്। പ്രഹൃഷ്ടജനസമ്പൂര്ണം ഹ്രിയാ കിംചിദവാങ്മുഖഃ

ശോഭയുള്ള അലങ്കൃതമായ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് രാമൻ കയറി വന്നു, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ലജ്ജയോടെ മുഖം താഴ്ത്തിയവനായി.

അഥ സീതാ സമുത്പത്യ വേപമാനാ ച തം പതിമ്। അപശ്യച്ഛോകസംതപ്തം ചിന്താവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയമ്

അപ്പോൾ സീത എഴുന്നേറ്റു വിറയച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, ചിന്തകളാൽ അലമുറയുള്ള ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.

താം ദൃഷ്ട്വാ സ ഹി ധര്മാത്മാ ന ശശാക മനോഗതമ്। തം ശോകം രാഘവഃ സോഢും തതോ വിവൃതതാം ഗതഃ

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാഘവൻ തന്റെ മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം ഒളിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതിനാൽ അവൻ വെളിവായി വിഷമിച്ചു.

വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ തം പ്രസ്വിന്നമമര്ഷണമ്। ആഹ ദുഃഖാഭിസംതപ്താ കിമിദാനീമിദം പ്രഭോ

വരണ്ട മുഖവും, വിയർപ്പും, ക്ഷമയോടെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭർത്താവിനെ കണ്ട സീത, ദുഃഖഭാരത്തിൽ, "ഇപ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്, പ്രഭോ?" എന്നു ചോദിച്ചു.

അദ്യ ബാര്ഹസ്പതഃ ശ്രീമാന് യുക്തഃ പുഷ്യേണ രാഘവ। പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മണൈഃ പ്രാജ്ഞൈഃ കേന ത്വമസി ദുര്മനാഃ

"ഇന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ ദിനവും, പുഷ്യനക്ഷത്രവും ചേർന്ന ശുഭദിനമാണെന്ന് പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറയുന്നു. എന്നാൽ രാഘവ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് വിഷമിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് അറിയാമോ?"

ന തേ ശതശലാകേന ജലഫേനനിഭേന ച। ആവൃതം വദനം വല്ഗു ച്ഛത്രേണാഭിവിരാജതേ

"സമുദ്രഫേനത്തിൻപോലെയുള്ള വെള്ളയൊതുക്കമുള്ള ശതശലാകയുള്ള കുടയാൽ നിഴലിടപ്പെടുന്ന നിന്റെ മനോഹരമായ മുഖം ഇന്ന് ദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങുന്നില്ല."

വ്യജനാഭ്യാം ച മുഖ്യാഭ്യാം ശതപത്രനിഭേക്ഷണമ്। ചന്ദ്രഹംസപ്രകാശാഭ്യാം വീജ്യതേ ന തവാനനമ്

"ചന്ദ്രനും ഹംസയും പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള പ്രധാനമായ രണ്ടു ചാമരങ്ങൾ കൊണ്ട്, കമലനേത്രനായ നിന്റെ മുഖം ഇന്ന് വീശപ്പെടുന്നില്ല."

വാഗ്മിനോ വന്ദിനശ്ചാപി പ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്വാം നരര്ഷഭ। സ്തുവന്തോ നാദ്യ ദൃശ്യന്തേ മങ്ഗലൈഃ സൂതമാഗധാഃ

"വാഗ്മികളായ വന്ദികൾ സന്തോഷത്തോടെ നിന്നെ സ്തുതിക്കുകയും, സുതന്മാരും മഗധന്മാരും മംഗളഗാനങ്ങൾ പാടുകയും ചെയ്യുന്ന ദൃശ്യവും ഇന്ന് കാണുന്നില്ല, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ."

ന തേ ക്ഷൌദ്രം ച ദധി ച ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ। മൂര്ധ്നി മൂര്ധാഭിഷിക്തസ്യ ദദതി സ്മ വിധാനതഃ

"വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, അഭിഷേകത്തിനായി പതിവുപോലെ തേനും തയിരും നിന്റെ തലയിൽ ഒഴിക്കുന്നതും ഇന്ന് നടക്കുന്നില്ല."

ന ത്വാം പ്രകൃതയഃ സര്വാഃ ശ്രേണീമുഖ്യാശ്ച ഭൂഷിതാഃ। അനുവ്രജിതുമിച്ഛന്തി പൌരജാനപദാസ്തഥാ

"അലങ്കരിച്ച എല്ലാ നഗരവാസികളും, വ്യവസായസംഘനേതാക്കളും, ഗ്രാമവാസികളും, നഗരവാസികളും, നിന്നെ അനുഗമിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നില്ല."

ചതുര്ഭിര്വേഗസമ്പന്നൈര്ഹയൈഃ കാഞ്ചനഭൂഷണൈഃ। മുഖ്യഃ പുഷ്പരഥോ യുക്തഃ കിം ന ഗച്ഛതി തേഽഗ്രതഃ

"നാലു വേഗമുള്ള പൊന്നാലങ്കരിച്ച കുതിരകൾ കെട്ടിയ പ്രധാനമായ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥം നിന്റെ മുന്നിൽ പോകുന്നില്ലേ?"

ന ഹസ്തീ ചാഗ്രതഃ ശ്രീമാന് സര്വലക്ഷണപൂജിതഃ। പ്രയാണേ ലക്ഷ്യതേ വീര കൃഷ്ണമേഘഗിരിപ്രഭഃ

"മഴമേഘം പോലെയുള്ള കറുത്ത നിറമുള്ള, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളാലും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന, മഹത്തായ ആനയും നിന്റെ മുന്നിൽ കാണുന്നില്ല, വീരാ."

ന ച കാഞ്ചനചിത്രം തേ പശ്യാമി പ്രിയദര്ശന। ഭദ്രാസനം പുരസ്കൃത്യ യാന്തം വീര പുരഃസരമ്

"പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഭദ്രാസനം മുന്നിൽ വെച്ച് നീ പുരോഗമിക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നില്ല, വീരാ."

അഭിഷേകോ യദാ സജ്ജഃ കിമിദാനീമിദം തവ। അപൂര്വോ മുഖവര്ണശ്ച ന പ്രഹര്ഷശ്ച ലക്ഷ്യതേ

അഭിഷേകം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നപ്പോൾ, എന്താണ് ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ സംഭവിക്കുന്നത്? നിന്റെ മുഖത്തിൽ ഞാൻ പരിചയമില്ലാത്ത ഒരു നിറം കാണുന്നു, സന്തോഷം എവിടെയും കാണുന്നില്ല.

ഇതീവ വിലപന്തീം താം പ്രോവാച രഘുനന്ദനഃ। സീതേ തത്രഭവാംസ്താതഃ പ്രവ്രാജയതി മാം വനമ്

അങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിച്ച സീതയെ രഘുകുലത്തിലെ സന്താനം പറഞ്ഞു: 'സീതേ, എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ കാടിലേക്ക് അയക്കുകയാണ്.'