ഘൃതം ശ്വേതാനി മാല്യാനി സമിധശ്ചൈവ സര്ഷപാന്। ഉപസമ്പാദയാമാസ കൌസല്യാ പരമാങ്ഗനാ
പ്രശസ്തയായ കൗസല്യ, ഉത്തമസ്ത്രിയാകയാൽ, നെയ്യും വെളുത്ത പുഷ്പമാലകളും സമിധയും കടുകുമണികളും ഹോമത്തിനായി ഒരുക്കി.
ഉപാധ്യായഃ സ വിധിനാ ഹുത്വാ ശാന്തിമനാമയമ്। ഹുതഹവ്യാവശേഷേണ ബാഹ്യം ബലിമകല്പയത്
ആചാര്യൻ, വിധിപ്രകാരം ഹോമം നടത്തി, ശാന്തിയും ആരോഗ്യവും പ്രാപ്തിയാകട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, ശേഷിച്ച ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ബാഹ്യബലി അർപ്പിച്ചു.
മധുദധ്യക്ഷതഘൃതൈഃ സ്വസ്തിവാച്യം ദ്വിജാംസ്തതഃ। വാചയാമാസ രാമസ്യ വനേ സ്വസ്ത്യയനക്രിയാമ്
അപ്പൊഴ് തേന്, തൈര്, നെയ്യ്, നല്ല വാക്കുകള് എന്നിവകൊണ്ട് രാമന് വനത്തിലേക്കു സുരക്ഷിതമായി പോകാന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അവരോടു ആശീർവാദങ്ങള് ചൊല്ലിച്ചു.
തതസ്തസ്മൈ ദ്വിജേന്ദ്രായ രാമമാതാ യശസ്വിനീ। ദക്ഷിണാം പ്രദദൌ കാമ്യാം രാഘവം ചേദമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, രാമന്റെ പ്രശസ്തമായ അമ്മ ആ ബ്രാഹ്മണപ്രധാനന് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ദക്ഷിണ നല്കി, രാഘവനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യന്മങ്ഗലം സഹസ്രാക്ഷേ സര്വദേവനമസ്കൃതേ। വൃത്രനാശേ സമഭവത് തത് തേ ഭവതു മങ്ഗലമ്
എല്ലാ ദേവന്മാരും വണങ്ങുന്ന ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രന് വൃത്രനെ സംഹരിച്ചപ്പോള് ലഭിച്ച മംഗളമായ അനുഗ്രഹം നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
യന്മങ്ഗലം സുപര്ണസ്യ വിനതാകല്പയത് പുരാ। അമൃതം പ്രാര്ഥയാനസ്യ തത് തേ ഭവതു മങ്ഗലമ്
സുപര്ണന് അമൃതം നേടാന് ശ്രമിച്ചപ്പോള് അവന്റെ അമ്മ വിനത നല്കിയ അനുഗ്രഹം നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
അമൃതോത്പാദനേ ദൈത്യാന് ഘ്നതോ വജ്രധരസ്യ യത്। അദിതിര്മങ്ഗലം പ്രാദാത് തത് തേ ഭവതു മങ്ഗലമ്
അമൃതം ഉദിച്ചപ്പോള് വജ്രം കൈവശമുള്ളവന് ദാനവരെ സംഹരിച്ചപ്പോള് അമ്മയായ അദിതിയും നല്കിയ അനുഗ്രഹം നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
ത്രിവിക്രമാന് പ്രക്രമതോ വിഷ്ണോരതുലതേജസഃ। യദാസീന്മങ്ഗലം രാമ തത് തേ ഭവതു മങ്ഗലമ്
തുല്യരഹിതമായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു മൂന്നു വലിയ ചുവടുകള് വച്ചപ്പോള് ഉണ്ടായ മംഗളം, രാമാ, അതു നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
ഋഷയഃ സാഗരാ ദ്വീപാ വേദാ ലോകാ ദിശശ്ച തേ। മങ്ഗലാനി മഹാബാഹോ ദിശന്തു ശുഭമങ്ഗലമ്
മഹാബാഹുവായ രാമാ, ഋഷിമാര്, സമുദ്രങ്ങള്, ദ്വീപുകള്, വേദങ്ങള്, ലോകങ്ങള്, ദിശകള് ഇവയൊക്കെയും നിനക്കു നല്ല മംഗളങ്ങള് നല്കട്ടെ.
ഇതി പുത്രസ്യ ശേഷാശ്ച കൃത്വാ ശിരസി ഭാമിനീ। ഗന്ധൈശ്ചാപി സമാലഭ്യ രാമമായതലോചനാ
ഇങ്ങനെ മകനുവേണ്ടി ശേഷിച്ച കര്മ്മങ്ങള് പൂര്ത്തിയാക്കി, മനോഹരമായ അമ്മ സുഗന്ധികള് ഉപയോഗിച്ച് വിശാലനേത്രനായ രാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഔഷധീം ച സുസിദ്ധാര്ഥാം വിശല്യകരണീം ശുഭാമ്। ചകാര രക്ഷാം കൌസല്യാ മന്ത്രൈരഭിജജാപ ച
നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ, രോഗശാന്തി നല്കുന്ന, ശുഭമായ ഔഷധങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് കൗസല്യാ മന്ത്രങ്ങള് ചൊല്ലി രാമനു രക്ഷാകര്മ്മം നടത്തി.
ഉവാചാപി പ്രഹൃഷ്ടേവ സാ ദുഃഖവശവര്തിനീ। വാങ്മാത്രേണ ന ഭാവേന വാചാ സംസജ്ജമാനയാ
ദുഃഖത്തില് ആഴ്ന്നിരുന്നെങ്കിലും, അവള് സന്തോഷം കാണിക്കുന്നപോലെ സംസാരിച്ചു; അവളുടെ വാക്കുകള് മനസ്സിലെ ഭാവം മറച്ചുവെച്ചു.
ആനമ്യ മൂര്ധ്നി ചാഘ്രായ പരിഷ്വജ്യ യശസ്വിനീ। അവദത് പുത്രമിഷ്ടാര്ഥോ ഗച്ഛ രാമ യഥാസുഖമ്
തലയില് ചുംബിച്ച്, മകനെ ചേര്ത്തുപിടിച്ച്, പ്രശസ്തയായ അമ്മ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി സന്തോഷത്തോടെ പോകൂ, രാമാ.'
അരോഗം സര്വസിദ്ധാര്ഥമയോധ്യാം പുനരാഗതമ്। പശ്യാമി ത്വാം സുഖം വത്സ സംധിതം രാജവര്ത്മസു
'എന്റെ മകനേ, നീ ആരോഗ്യവാനായി എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടിയവനായി, അയോധ്യയില് തിരികെ വന്ന് രാജപഥങ്ങളില് നടക്കുന്നത് ഞാന് കാണട്ടെ.'
പ്രണഷ്ടദുഃഖസംകല്പാ ഹര്ഷവിദ്യോതിതാനനാ। ദ്രക്ഷ്യാമി ത്വാം വനാത് പ്രാപ്തം പൂര്ണചന്ദ്രമിവോദിതമ്
'എന്റെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം മാറി, മുഖം സന്തോഷത്തില് പ്രകാശിച്ച്, നീ കാടില് നിന്ന് തിരികെ വരുമ്പോള് പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ നിന്നെ ഞാന് കാണും.'
ഭദ്രാസനഗതം രാമ വനവാസാദിഹാഗതമ്। ദ്രക്ഷ്യാമി ച പുനസ്ത്വാം തു തീര്ണവന്തം പിതുര്വചഃ
'മംഗളാസനത്തില് ഇരുന്ന് കാടില് നിന്ന് തിരികെ വന്ന, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച രാമാ, നിന്നെ വീണ്ടും ഞാന് കാണും.'
മങ്ഗലൈരുപസമ്പന്നോ വനവാസാദിഹാഗതഃ। വധ്വാശ്ച മമ നിത്യം ത്വം കാമാന് സംവര്ധ യാഹി ഭോഃ
'വനവാസം കഴിഞ്ഞ് മംഗളങ്ങളോടെ തിരികെ വന്നശേഷം, എന്റെ മരുമകളുടെ ആഗ്രഹങ്ങള് എല്ലാം നീ എപ്പോഴും നിറവേറ്റണം, മകനേ, നീ പോ.'
മയാര്ചിതാ ദേവഗണാഃ ശിവാദയോ മഹര്ഷയോ ഭൂതഗണാഃ സുരോരഗാഃ। അഭിപ്രയാതസ്യ വനം ചിരായ തേ ഹിതാനി കാംക്ഷന്തു ദിശശ്ച രാഘവ
'ഞാന് ആരാധിച്ച ശിവനും മറ്റു ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഭൂതഗണങ്ങളും ദേവസര്പ്പങ്ങളും, നീ കാടിലേക്ക് പോകുമ്പോള് നിനക്കു നല്ലതെല്ലാം ആശംസിക്കട്ടെ, രാഘവ.'
അതീവ ചാശ്രുപ്രതിപൂര്ണലോചനാ സമാപ്യ ച സ്വസ്ത്യയനം യഥാവിധി। പ്രദക്ഷിണം ചാപി ചകാര രാഘവം പുനഃ പുനശ്ചാപി നിരീക്ഷ്യ സസ്വജേ
കണ്ണുനീര് നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, വിധിപ്രകാരം സ്വസ്ത്യയനം പൂര്ത്തിയാക്കി, അവള് രാഘവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി ചേര്ത്തുപിടിച്ചു.
തയാ ഹി ദേവ്യാ ച കൃതപ്രദക്ഷിണോ നിപീഡ്യ മാതുശ്ചരണൌ പുനഃ പുനഃ। ജഗാമ സീതാനിലയം മഹായശാഃ സ രാഘവഃ പ്രജ്വലിതസ്തയാ ശ്രിയാ
അമ്മ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവന് വീണ്ടും വീണ്ടും അമ്മയുടെ കാലുകള് പിടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, അമ്മയുടെ കീര്ത്തിയില് പ്രകാശിച്ച് സീതയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
thumb|ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയാറാം അധ്യായം ഇതാണ്.
അഭിവാദ്യ തു കൌസല്യാം രാമഃ സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ്। കൃതസ്വസ്ത്യയനോ മാത്രാ ധര്മിഷ്ഠേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ
കൗസല്യയോട് നമസ്കരിച്ച്, വനം പോകാൻ തീരുമാനിച്ച രാമൻ അമ്മയോട് വിടപറഞ്ഞു, ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിന്നു.
വിരാജയന് രാജസുതോ രാജമാര്ഗം നരൈര്വൃതമ്। ഹൃദയാന്യാമമന്ഥേവ ജനസ്യ ഗുണവത്തയാ
ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ രാജപഥത്തിൽ രാജകുമാരനായ രാമൻ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ സ്പർശിച്ചുപോയതുപോലെയായിരുന്നു.
വൈദേഹീ ചാപി തത് സര്വം ന ശുശ്രാവ തപസ്വിനീ। തദേവ ഹൃദി തസ്യാശ്ച യൌവരാജ്യാഭിഷേചനമ്
തപസ്സിൽ ലീനയായ വൈദേഹി ഇതൊന്നും കേട്ടില്ല; അവളുടെ മനസിൽ രാജ്യാഭിഷേകത്തിന്റെ ചിന്ത മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.
ദേവകാര്യം സ്മ സാ കൃത്വാ കൃതജ്ഞാ ഹൃഷ്ടചേതനാ। അഭിജ്ഞാ രാജധര്മാണാം രാജപുത്രീ പ്രതീക്ഷതി
ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, നന്ദിയോടെ സന്തോഷഭാവത്തിൽ, രാജധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്ന രാജകുമാരി ഫലത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയിൽ കാത്തിരുന്നു.
പ്രവിവേശാഥ രാമസ്തു സ്വവേശ്മ സുവിഭൂഷിതമ്। പ്രഹൃഷ്ടജനസമ്പൂര്ണം ഹ്രിയാ കിംചിദവാങ്മുഖഃ
ശോഭയുള്ള അലങ്കൃതമായ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് രാമൻ കയറി വന്നു, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ലജ്ജയോടെ മുഖം താഴ്ത്തിയവനായി.
അഥ സീതാ സമുത്പത്യ വേപമാനാ ച തം പതിമ്। അപശ്യച്ഛോകസംതപ്തം ചിന്താവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയമ്
അപ്പോൾ സീത എഴുന്നേറ്റു വിറയച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, ചിന്തകളാൽ അലമുറയുള്ള ഭർത്താവിനെ കണ്ടു.
താം ദൃഷ്ട്വാ സ ഹി ധര്മാത്മാ ന ശശാക മനോഗതമ്। തം ശോകം രാഘവഃ സോഢും തതോ വിവൃതതാം ഗതഃ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാഘവൻ തന്റെ മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം ഒളിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതിനാൽ അവൻ വെളിവായി വിഷമിച്ചു.
വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ തം പ്രസ്വിന്നമമര്ഷണമ്। ആഹ ദുഃഖാഭിസംതപ്താ കിമിദാനീമിദം പ്രഭോ
വരണ്ട മുഖവും, വിയർപ്പും, ക്ഷമയോടെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭർത്താവിനെ കണ്ട സീത, ദുഃഖഭാരത്തിൽ, "ഇപ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്, പ്രഭോ?" എന്നു ചോദിച്ചു.
അദ്യ ബാര്ഹസ്പതഃ ശ്രീമാന് യുക്തഃ പുഷ്യേണ രാഘവ। പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മണൈഃ പ്രാജ്ഞൈഃ കേന ത്വമസി ദുര്മനാഃ
"ഇന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ ദിനവും, പുഷ്യനക്ഷത്രവും ചേർന്ന ശുഭദിനമാണെന്ന് പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറയുന്നു. എന്നാൽ രാഘവ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് വിഷമിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് അറിയാമോ?"