ഏവമുക്താ തു രാമേണ കൌസല്യാ ശുഭദര്ശനാ। തഥേത്യുവാച സുപ്രീതാ രാമമക്ലിഷ്ടകാരിണമ്
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മനോഹരിയായ കൗസല്യാ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പാപരഹിതനായ മകനോട് 'അതെ, അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്തസ്തു വചനം രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ। ഭൂയസ്താമബ്രവീദ് വാക്യം മാതരം ഭൃശദുഃഖിതാമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ധർമ്മത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ള രാമൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ അമ്മയോട് വീണ്ടും വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മയാ ചൈവ ഭവത്യാ ച കര്തവ്യം വചനം പിതുഃ। രാജാ ഭര്താ ഗുരുഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വേഷാമീശ്വരഃ പ്രഭുഃ
ഞാനും അമ്മയും ചേർന്ന് പിതാവിന്റെ കല്പന അനുസരിക്കണം; രാജാവാണ് ഭർത്താവും ഗുരുവും ഏറ്റവും വലിയവനും എല്ലാവർക്കും അധിപതിയും ആണെന്ന് ഓർക്കണം.
ഇമാനി തു മഹാരണ്യേ വിഹൃത്യ നവ പഞ്ച ച। വര്ഷാണി പരമപ്രീത്യാ സ്ഥാസ്യാമി വചനേ തവ
എങ്കിൽ, ഈ മഹാവനത്തിൽ പതിനഞ്ച് വർഷം സന്തോഷത്തോടെ കഴിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, അമ്മയുടെ വാക്ക് ഞാൻ പാലിക്കും.
ഏവമുക്താ പ്രിയം പുത്രം ബാഷ്പപൂര്ണാനനാ തദാ। ഉവാച പരമാര്താ തു കൌസല്യാ സുതവത്സലാ
പ്രിയപ്പെട്ട മകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ, മകനോടുള്ള അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ, കൗസല്യാ വലിയ വേദനയോടെ പറഞ്ഞു.
ആസാം രാമ സപത്നീനാം വസ്തും മധ്യേ ന മേ ക്ഷമമ്। നയ മാമപി കാകുത്സ്ഥ വനം വന്യാം മൃഗീമിവ
രാമാ, ഈ സഹഭാര്യമാരുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല; കാകുത്സ്ഥാ, കാട്ടുമൃഗിയെപ്പോലെ എന്നെയും കാടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ.
യദി തേ ഗമനേ ബുദ്ധിഃ കൃതാ പിതരപേക്ഷയാ। താം തഥാ രുദതീം രാമോ രുദന് വചനമബ്രവീത്
നിന്റെ മനസ്സിൽ പിതാവിനോടുള്ള ബഹുമാനത്തോടെ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അങ്ങനെ കരയുന്ന അമ്മയോട് രാമനും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ജീവന്ത്യാ ഹി സ്ത്രിയാ ഭര്താ ദൈവതം പ്രഭുരേവ ച। ഭവത്യാ മമ ചൈവാദ്യ രാജാ പ്രഭവതി പ്രഭുഃ
ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവവും അധിപതിയും; ഇന്നത് അമ്മക്കും എനിക്കും രാജാവാണ് അധിപതി.
ന ഹ്യനാഥാ വയം രാജ്ഞാ ലോകനാഥേന ധീമതാ। ഭരതശ്ചാപി ധര്മാത്മാ സര്വഭൂതപ്രിയംവദഃ
നമുക്ക് രക്ഷയില്ലെന്ന് പറയാനാവില്ല, കാരണം ജ്ഞാനിയായ രാജാവും ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനുമാണ് നമ്മുടെ കൂടെ; ഭരതനും ധാർമ്മികനും എല്ലാവർക്കും പ്രിയമായി സംസാരിക്കുന്നവനുമാണ്.
രാജ്ഞോ വൃദ്ധസ്യ സതതം ഹിതം ചര സമാഹിതാ। വ്രതോപവാസനിരതാ യാ നാരീ പരമോത്തമാ
വയസ്സായ രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കണം; വ്രതങ്ങളിലും ഉപവാസങ്ങളിലും താല്പര്യമുള്ള സ്ത്രീയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമയായവൾ.
ഭര്താരം നാനുവര്തേത സാ ച പാപഗതിര്ഭവേത്। ഭര്തുഃ ശുശ്രൂഷയാ നാരീ ലഭതേ സ്വര്ഗമുത്തമമ്
ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കാത്ത സ്ത്രീ ദുർഭാഗ്യത്തിലാവും; ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ഉത്തമസ്വർഗം ലഭിക്കും.
അപി യാ നിര്നമസ്കാരാ നിവൃത്താ ദേവപൂജനാത്। ശുശ്രൂഷാമേവ കുര്വീത ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതേ രതാ
ദേവതകളെ നമസ്കരിക്കാതെയോ പൂജ ചെയ്യാതെയോ ഇരുന്നാലും, ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടി സേവനം ചെയ്യുന്നതാണ് നല്ലത്.
ഏഷ ധര്മഃ സ്ത്രിയാ നിത്യോ വേദേ ലോകേ ശ്രുതഃ സ്മൃതഃ। അഗ്നികാര്യേഷു ച സദാ സുമനോഭിശ്ച ദേവതാഃ
സ്ത്രീയുടെ ഈ ധർമ്മമാണ് നിത്യമായത്, വേദങ്ങളിലും ലോകത്തും പ്രസിദ്ധമാണ്; അഗ്നികാര്യങ്ങളിലും സദാ മനസ്സുതുറന്നവരായവർ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു.
പൂജ്യാസ്തേ മത്കൃതേ ദേവി ബ്രാഹ്മണാശ്ചൈവ സത്കൃതാഃ। ഏവം കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ മമാഗമനകാംക്ഷിണീ
ദേവിയെ, എന്റെ പേരിൽ ദേവതകളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യണം; അങ്ങനെ എന്റെ വരവിനായി കാത്തിരിക്കുക.
നിയതാ നിയതാഹാരാ ഭര്തൃശുശ്രൂഷണേ രതാ। പ്രാപ്സ്യസേ പരമം കാമം മയി പര്യാഗതേ സതി
നിശ്ചയതയോടെ, നിയന്ത്രിതമായ ഭക്ഷണവും ഭർത്താവിന്റെ സേവനത്തിൽ താല്പര്യവുമുള്ളവളായി നീ ഇരിക്കണം; ഞാൻ തിരികെ വന്നാൽ നിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം നിനക്ക് ലഭിക്കും.
യദി ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ ധാരയിഷ്യതി ജീവിതമ്। ഏവമുക്താ തു രാമേണ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ
ധർമ്മപരരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ജീവൻ നിലനിർത്തുമെങ്കിൽ— ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവളുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു.
കൌസല്യാ പുത്രശോകാര്താ രാമം വചനമബ്രവീത്। ഗമനേ സുകൃതാം ബുദ്ധിം ന തേ ശക്നോമി പുത്രക
കൌസല്യ, മകനായ രാമനെ കാണാതെ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായ് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ മനസ്സ് നിന്റെ യാത്രയെ അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, മകനേ.'
വിനിവര്തയിതും വീര നൂനം കാലോ ദുരത്യയഃ। ഗച്ഛ പുത്ര ത്വമേകാഗ്രോ ഭദ്രം തേഽസ്തു സദാ വിഭോ
വീരാ, ഈ കാലം മാറ്റാൻ കഴിയാത്തതാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു; നീ പോകൂ, മകനേ, മനസ്സിൽ ഉറച്ചതോടെ. ദൈവം നിന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.
പുനസ്ത്വയി നിവൃത്തേ തു ഭവിഷ്യാമി ഗതക്ലമാ। പ്രത്യാഗതേ മഹാഭാഗേ കൃതാര്ഥേ ചരിതവ്രതേ। പിതുരാനൃണ്യതാം പ്രാപ്തേ സ്വപിഷ്യേ പരമം സുഖമ്
നീ തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ എനിക്ക് ഈ ക്ഷീണം മാറും; മഹാഭാഗനേ, നീ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ച്, അച്ഛന്റെ കടം തീർത്തു തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ ഞാൻ പരമാനന്ദത്തോടെ ഉറങ്ങും.
കൃതാന്തസ്യ ഗതിഃ പുത്ര ദുര്വിഭാവ്യാ സദാ ഭുവി। യസ്ത്വാം സംചോദയതി മേ വച ആവിധ്യ രാഘവ
മകനേ, മരണത്തിന്റെ വഴി ഈ ലോകത്ത് എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; നിന്നെ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയുന്നവരുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം, രാഘവ.
ഗച്ഛേദാനീം മഹാബാഹോ ക്ഷേമേണ പുനരാഗതഃ। നന്ദയിഷ്യസി മാം പുത്ര സാമ്നാ ശ്ലക്ഷ്ണേന ചാരുണാ
ഇപ്പോൾ നീ പോകൂ, മഹാബാഹുവേ, സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരിക; മകനേ, നീ സ്നേഹപൂർവ്വം മൃദുലമായ വാക്കുകളാൽ എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.
അപീദാനീം സ കാലഃ സ്യാദ് വനാത് പ്രത്യാഗതം പുനഃ। യത് ത്വാം പുത്രക പശ്യേയം ജടാവല്കലധാരിണമ്
ഇപ്പോഴാണ് ആ സമയമാകുന്നത്, നീ കാടിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വരും; അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ, മകനേ, ജടയും വല്കലവും ധരിച്ചവനായി കാണാൻ കഴിയുമോ എന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തഥാ ഹി രാമം വനവാസനിശ്ചിതം ദദര്ശ ദേവീ പരമേണ ചേതസാ। ഉവാച രാമം ശുഭലക്ഷണം വചോ ബഭൂവ ച സ്വസ്ത്യയനാഭികാംക്ഷിണീ
അങ്ങനെ, കാടിൽ പോകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിൽക്കുന്ന രാമനെ ദേവി കൌസല്യ ദർശിച്ചു; നല്ല ലക്ഷണങ്ങളുള്ള രാമനോട് ആശംസാപൂർവ്വം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, അവളുടെ മനസ്സിൽ രാമന്റെ ക്ഷേമം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചു.
thumb|പഞ്ചവിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചവിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പൊഴാണ് ഇരുപത്തിയഞ്ചാം സര്ഗം തുടങ്ങുന്നത്; കേൾക്കൂ.
സാ വിനീയ തമായാസമുപസ്പൃശ്യ ജലം ശുചി। ചകാര മാതാ രാമസ്യ മങ്ഗലാനി മനസ്വിനീ
ആ അമ്മ, ദുഃഖം മാറ്റി, ശുദ്ധജലം സ്പർശിച്ച്, മനസ്സിൽ ആശ്വാസം പ്രാപിച്ച്, രാമന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി മംഗളകർമങ്ങൾ ചെയ്തു.
ന ശക്യസേ വാരയിതും ഗച്ഛേദാനീം രഘൂത്തമ। ശീഘ്രം ച വിനിവര്തസ്വ വര്തസ്വ ച സതാം ക്രമേ
നിന്നെ തടയാൻ കഴിയില്ല, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ; നീ പോകൂ, വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു വരികയും സത്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യണം.
യം പാലയസി ധര്മം ത്വം പ്രീത്യാ ച നിയമേന ച। സ വൈ രാഘവശാര്ദൂല ധര്മസ്ത്വാമഭിരക്ഷതു
നീ സ്നേഹത്തോടെയും ആചാരത്തോടെയും പാലിക്കുന്ന ധർമ്മം, രാഘവശാർദൂലനേ, ആ ധർമ്മം നിന്നെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
യേഭ്യഃ പ്രണമസേ പുത്ര ദേവേഷ്വായതനേഷു ച। തേ ച ത്വാമഭിരക്ഷന്തു വനേ സഹ മഹര്ഷിഭിഃ
നീ ദേവന്മാരോടും ക്ഷേത്രങ്ങളിലുമുള്ളവരോടും നമസ്കരിക്കുന്നവരൊക്കെയും, മകനേ, അവർ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
യാനി ദത്താനി തേഽസ്ത്രാണി വിശ്വാമിത്രേണ ധീമതാ। താനി ത്വാമഭിരക്ഷന്തു ഗുണൈഃ സമുദിതം സദാ
ധീരനായ വിശ്വാമിത്രൻ നിന്നെ നൽകിയ ആയുധങ്ങൾ, സദാ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
പിതൃശുശ്രൂഷയാ പുത്ര മാതൃശുശ്രൂഷയാ തഥാ। സത്യേന ച മഹാബാഹോ ചിരം ജീവാഭിരക്ഷിതഃ
അച്ഛനോടും അമ്മയോടും സേവനത്താലും സത്യത്താലും, മഹാബാഹുവേ, നീ ദീർഘകാലം ജീവിച്ച് സംരക്ഷിക്കപ്പെടട്ടെ.