കൃതാന്ത ഏവ സൌമിത്രേ ദ്രഷ്ടവ്യോ മത്പ്രവാസനേ। രാജ്യസ്യ ച വിതീര്ണസ്യ പുനരേവ നിവര്തനേ
സൗമിത്രി, എന്റെ വനവാസത്തിലും നേരത്തെ ലഭിച്ചിരുന്ന രാജ്യം തിരികെ പോയതിലും ഭാഗ്യമാണ് കാണേണ്ടത്.
കൈകേയ്യാഃ പ്രതിപത്തിര്ഹി കഥം സ്യാന്മമ വേദനേ। യദി തസ്യാ ന ഭാവോഽയം കൃതാന്തവിഹിതോ ഭവേത്
കൈകേയിക്ക് എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കാനുള്ള ഈ തീരുമാനത്തിന് കാരണം ഭാഗ്യത്തിന്റെ നിയമം അല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്?
ജാനാസി ഹി യഥാ സൌമ്യ ന മാതൃഷു മമാന്തരമ്। ഭൂതപൂര്വം വിശേഷോ വാ തസ്യാ മയി സുതേഽപി വാ
സൗമ്യ, നീ അറിയുന്നില്ലേ, എന്റെ അമ്മമാരോടൊന്നും എനിക്ക് വ്യത്യാസമില്ല; അവളോടോ അവളുടെ മകനോടോ എനിക്ക് പ്രത്യേക ഇഷ്ടമോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
സോഽഭിഷേകനിവൃത്ത്യര്ഥൈഃ പ്രവാസാര്ഥൈശ്ച ദുര്വചൈഃ। ഉഗ്രൈര്വാക്യൈരഹം തസ്യാ നാന്യദ് ദൈവാത് സമര്ഥയേ
അതിനാല് അഭിഷേകം തടയാനും എന്നെ വനത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാനും അവള് പറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകള്ക്ക് പിന്നില് ഭാഗ്യമാണ് മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം കാണുന്നില്ല.
കഥം പ്രകൃതിസമ്പന്നാ രാജപുത്രീ തഥാഗുണാ। ബ്രൂയാത് സാ പ്രാകൃതേവ സ്ത്രീ മത്പീഡ്യം ഭര്തൃസംനിധൌ
നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ള രാജകുമാരിയായ അവള് ഭര്ത്താവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തില് ഒരു സാധാരണ സ്ത്രീപോലെ എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നതെങ്ങനെ?
യദചിന്ത്യം തു തദ് ദൈവം ഭൂതേഷ്വപി ന ഹന്യതേ। വ്യക്തം മയി ച തസ്യാം ച പതിതോ ഹി വിപര്യയഃ
കണക്കാക്കാനാവാത്ത ഭാഗ്യം ജീവികളെയും വിട്ടുകളയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാനും അവളും ഈ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നത്.
കശ്ച ദൈവേന സൌമിത്രേ യോദ്ധുമുത്സഹതേ പുമാന്। യസ്യ നു ഗ്രഹണം കിംചിത് കര്മണോഽന്യന്ന ദൃശ്യതേ
സൗമിത്രി, ഭാഗ്യത്തോടു പോരാടാന് ആരാണ് കഴിയുക? ചെയ്യുന്നതെന്തും ഭാഗ്യത്തിന് വിധേയമായിരിക്കുന്നു.
ഋഷയോഽപ്യുഗ്രതപസോ ദൈവേനാഭിപ്രചോദിതാഃ। ഉത്സൃജ്യ നിയമാംസ്തീവ്രാന് ഭ്രശ്യന്തേ കാമമന്യുഭിഃ
കഠിനമായ തപസ്സുള്ള ഋഷിമാരും ഭാഗ്യത്തിന്റെ പ്രേരണയാല് ശക്തമായ വ്രതങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ച് ആസക്തിയിലും കോപത്തിലും വീഴാറുണ്ട്.
അസംകല്പിതമേവേഹ യദകസ്മാത് പ്രവര്തതേ। നിവര്ത്യാരബ്ധമാരമ്ഭൈര്നനു ദൈവസ്യ കര്മ തത്
ഇവിടെ ആലോചിക്കാതെ അപ്രതീക്ഷിതമായി സംഭവിക്കുന്നതും ആരംഭിച്ച കാര്യങ്ങള് തടസ്സപ്പെടുന്നതും ഭാഗ്യത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ്.
ഏതയാ തത്ത്വയാ ബുദ്ധ്യാ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ। വ്യാഹതേഽപ്യഭിഷേകേ മേ പരിതാപോ ന വിദ്യതേ
ഈ സത്യമായ ബോധത്തോടെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, എന്റെ അഭിഷേകം തടയപ്പെട്ടിട്ടും എനിക്ക് ദുഃഖമില്ല.
തസ്മാദപരിതാപഃ സംസ്ത്വമപ്യനുവിധായ മാമ്। പ്രതിസംഹാരയ ക്ഷിപ്രമാഭിഷേചനികീം ക്രിയാമ്
അതിനാല് നീയും ദുഃഖിക്കേണ്ട; എന്നെ പിന്തുടർന്ന്, അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങള് ഉടന് പിന്വലിക്കൂ.
ഏഭിരേവ ഘടൈഃ സര്വൈരഭിഷേചനസമ്ഭൃതൈഃ। മമ ലക്ഷ്മണ താപസ്യേ വ്രതസ്നാനം ഭവിഷ്യതി
ലക്ഷ്മണ, ഈ അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയ ഈ കലശങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഞാന് വ്രതസ്നാനം നടത്തും.
അഥവാ കിം മയൈതേന രാജ്യദ്രവ്യമയേന തു। ഉദ്ധൃതം മേ സ്വയം തോയം വ്രതാദേശം കരിഷ്യതി
അല്ലെങ്കില്, ഈ രാജസാംഗ്രഹങ്ങള് എനിക്ക് എന്തിന്? ഞാന് തന്നെ എടുക്കുന്ന വെള്ളം വ്രതത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള സ്നാനത്തിന് മതി.
മാ ച ലക്ഷ്മണ സംതാപം കാര്ഷീര്ലക്ഷ്മ്യാ വിപര്യയേ। രാജ്യം വാ വനവാസോ വാ വനവാസോ മഹോദയഃ
ലക്ഷ്മണ, ഭാഗ്യത്തിന്റെ മാറ്റം കൊണ്ടു നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; രാജ്യം കിട്ടിയാലോ വനവാസമോ, വനവാസം വലിയ പുണ്യമാണ്.
ന ലക്ഷ്മണാസ്മിന് മമ രാജ്യവിഘ്നേ മാതാ യവീയസ്യഭിശങ്കിതവ്യാ। ദൈവാഭിപന്നാ ന പിതാ കഥംചി- ജ്ജാനാസി ദൈവം ഹി തഥാപ്രഭാവമ്
ലക്ഷ്മണൻ ഈ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ പങ്കാളിയല്ല, എന്റെ ഇളയ അമ്മയെയും സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. ഇതെല്ലാം വിധിയുടെ ഇടപെടലാണ്, അച്ഛൻ അതിൽ ഒരു പങ്കുമില്ല. വിധിക്ക് എത്ര ശക്തിയുണ്ടെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ലേ.
thumb|ത്രയോവിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്രയോവിംശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിമൂന്നാം സargaം കേൾക്കൂ.
ഇതി ബ്രുവതി രാമേ തു ലക്ഷ്മണോഽവാക് ശിരാ ഇവ। ധ്യാത്വാ മധ്യം ജഗാമാശു സഹസാ ദൈന്യഹര്ഷയോഃ
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണൻ തല താഴ്ത്തി, ദു:ഖത്തിലും കോപത്തിലും ആകുലനായി പെട്ടെന്ന് നടുവിലേക്ക് കടന്നു.
തദാ തു ബദ്ധ്വാ ഭ്രുകുടീം ഭ്രുവോര്മധ്യേ നരര്ഷഭഃ। നിശശ്വാസ മഹാസര്പോ ബിലസ്ഥ ഇവ രോഷിതഃ
അപ്പോൾ ആ മഹാപുരുഷൻ കണ്പിളർത്തി കണ്മദ്ധ്യത്തിൽ ചുരുണ്ടു, വലിയ പാമ്പ് കുഴിയിൽ കോപത്തോടെ ഉശിരിയുന്നപോലെ ആഴത്തിൽ ശ്വാസം വിട്ടു.
തസ്യ ദുഷ്പ്രതിവീക്ഷ്യം തദ് ഭ്രുകുടീസഹിതം തദാ। ബഭൌ ക്രുദ്ധസ്യ സിംഹസ്യ മുഖസ്യ സദൃശം മുഖമ്
അപ്പോൾ അവന്റെ മുഖം, ആ കണ്പിളർത്തിയതോടെ, കോപിതനായ സിംഹത്തിന്റെ മുഖംപോലെ ഭയാനകമായി കാണപ്പെട്ടു.
അഗ്രഹസ്തം വിധുന്വംസ്തു ഹസ്തീ ഹസ്തമിവാത്മനഃ। തിര്യഗൂര്ധ്വം ശരീരേ ച പാതയിത്വാ ശിരോധരാമ്
അവൻ കൈയിലുണ്ടാക്കിയ മുഷ്ടി ആന തനിക്കു തന്തം ഇളക്കുന്നതുപോലെ ഇളക്കി, തല വലത്തേക്കും മുകളിലേക്കും ചായ്ച്ച് കഴുത്ത് താഴ്ത്തി.
അഗ്രാക്ഷ്ണാ വീക്ഷമാണസ്തു തിര്യഗ്ഭ്രാതരമബ്രവീത്। അസ്ഥാനേ സമ്ഭ്രമോ യസ്യ ജാതോ വൈ സുമഹാനയമ്
അവൻ കൺമുഖം വലത്തേക്ക് തിരിച്ച് സഹോദരനെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ഈ വലിയ ഉത്കണ്ഠയെല്ലാം വെറുതെയാണല്ലോ.'
ധര്മദോഷപ്രസങ്ഗേന ലോകസ്യാനതിശങ്കയാ। കഥം ഹ്യേതദസമ്ഭ്രാന്തസ്ത്വദ്വിധോ വക്തുമര്ഹതി
ധർമ്മത്തിൽ പിഴവുണ്ടാകുമോ എന്ന ഭയത്താലും, ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം അതിരുകടക്കുമോ എന്ന ഭയത്താലും, നിന്റെ പോലുള്ള മനസ്സുറപ്പുള്ളവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമോ?
യഥാ ഹ്യേവമശൌണ്ഡീരം ശൌണ്ഡീരഃ ക്ഷത്രിയര്ഷഭഃ। കിം നാമ കൃപണം ദൈവമശക്തമഭിശംസസി
നീ ധൈര്യശാലിയായ ക്ഷത്രിയൻ ആയിട്ടും, വിധിയെ ദുർബലവും ദയനീയവുമായതുപോലെ പറയുന്നതെന്താണ്?
പാപയോസ്തേ കഥം നാമ തയോഃ ശങ്കാ ന വിദ്യതേ। സന്തി ധര്മോപധാസക്താ ധര്മാത്മന് കിം ന ബുധ്യസേ
അവരിൽ ഇരുവരിലും ദോഷം ഉണ്ടാകുമെന്ന സംശയം നിനക്കില്ലേ? ധർമ്മം എന്ന പേരിൽ കപടത കാണിക്കുന്നവർ ഉണ്ടല്ലോ, നീ ധർമ്മശീലനായിട്ടും അതു കാണുന്നില്ലേ?
തയോഃ സുചരിതം സ്വാര്ഥം ശാഠ്യാത് പരിജിഹീര്ഷതോഃ। യദി നൈവം വ്യവസിതം സ്യാദ്ധി പ്രാഗേവ രാഘവ। തയോഃ പ്രാഗേവ ദത്തശ്ച സ്യാദ് വരഃ പ്രകൃതശ്ച സഃ
അവരുടെ പെരുമാറ്റം സത്യസന്ധവും സ്വാർത്ഥമോ കപടമോ അല്ലെങ്കിൽ, രാഘവാ, ആ വരം അവർക്ക് വളരെ മുമ്പേ തന്നേ കിട്ടിയേനെ, അതും ശരിയായതായിരിക്കും.
ലോകവിദ്വിഷ്ടമാരബ്ധം ത്വദന്യസ്യാഭിഷേചനമ്। നോത്സഹേ സഹിതും വീര തത്ര മേ ക്ഷന്തുമര്ഹസി
ജനങ്ങൾ വെറുക്കുന്ന വിധത്തിൽ മറ്റൊരാളുടെ അഭിഷേകം തുടങ്ങുന്നത് ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല, വീരാ, അതിനാൽ എന്നെ ക്ഷമിക്കണം.
യേനൈവമാഗതാ ദ്വൈധം തവ ബുദ്ധിര്മഹാമതേ। സോഽപി ധര്മോ മമ ദ്വേഷ്യോ യത്പ്രസങ്ഗാദ് വിമുഹ്യസി
നിന്റെ മനസ്സിൽ സംശയം ഉണർത്തുന്ന ആ ധർമ്മം പോലും എനിക്ക് വെറുപ്പാണ്, കാരണം അതുകൊണ്ടാണ് നീ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നത്.
കഥം ത്വം കര്മണാ ശക്തഃ കൈകേയീവശവര്തിനഃ। കരിഷ്യസി പിതുര്വാക്യമധര്മിഷ്ഠം വിഗര്ഹിതമ്
കൈകേയിയുടെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് നീ അച്ഛന്റെ അധർമ്മവും അപമാനകരവുമായ വാക്ക് അനുസരിക്കുമോ?
യദയം കില്ബിഷാദ് ഭേദഃ കൃതോഽപ്യേവം ന ഗൃഹ്യതേ। ജായതേ തത്ര മേ ദുഃഖം ധര്മസങ്ഗശ്ച ഗര്ഹിതഃ
ഈ ഭേദം ദുഷ്ടത കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടായത് എന്നിട്ടും നീ അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; അതാണ് എനിക്ക് ദു:ഖം, നിന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയും ഇവിടെ കുറ്റകരമാണ്.
തവായം ധര്മസംയോഗോ ലോകസ്യാസ്യ വിഗര്ഹിതഃ। മനസാപി കഥം കാമം കുര്യാത് ത്വാം കാമവൃത്തയോഃ। തയോസ്ത്വഹിതയോര്നിത്യം ശത്ര്വോഃ പിത്രഭിധാനയോഃ
നിന്റെ ഈ ധർമ്മപാലനം ലോകം തന്നെ അപമാനിക്കുന്നു; എങ്ങനെയാണ് നീ മനസ്സിൽ പോലും പിതാവും മാതാവും എന്ന പേരിൽ എപ്പോഴും സ്വന്തം ഗുണം മാത്രം നോക്കുന്നവരെ സേവിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നത്?