മയാ പാര്ശ്വേ സധനുഷാ തവ ഗുപ്തസ്യ രാഘവ। കഃ സമര്ഥോഽധികം കര്തും കൃതാന്തസ്യേവ തിഷ്ഠതഃ
രാഘവാ, ഞാൻ വില്ലുമായി നിന്റെ അടുത്ത് നിന്നാൽ, നിന്നെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ, മരണൻ നേരിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെ, ആരാണ് നിനക്കു എതിരായി ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുക?
നിര്മനുഷ്യാമിമാം സര്വാമയോധ്യാം മനുജര്ഷഭ। കരിഷ്യാമി ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്യദി സ്ഥാസ്യതി വിപ്രിയേ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, അയോധ്യ എങ്കിൽ എനിക്കു വിരോധം തുടരുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഈ നഗരമൊന്നും മനുഷ്യരില്ലാത്തതാക്കും.
ഭരതസ്യാഥ പക്ഷ്യോ വാ യോ വാസ്യ ഹിതമിച്ഛതി। സര്വാംസ്താംശ്ച വധിഷ്യാമി മൃദുര്ഹി പരിഭൂയതേ
ഭരതന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുന്നവനോ അവന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനോ ആകട്ടെ, അവരെല്ലാവരെയും ഞാൻ സംഹരിക്കും; കാരണം, സൌമ്യന്മാർ എപ്പോഴും അവഹേളിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രോത്സാഹിതോഽയം കൈകേയ്യാ സംതുഷ്ടോ യദി നഃ പിതാ। അമിത്രഭൂതോ നിഃസങ്ഗം വധ്യതാം വധ്യതാമപി
കൈകേയിയുടെ പ്രേരണയാൽ നമ്മുടെ പിതാവ് ഞങ്ങളോട് സന്തോഷമില്ലാതെ ശത്രുവായി മാറിയാൽ, ഭയക്കാതെ അവനെ കൊല്ലണം, കൊല്ലണം തന്നെ.
ഗുരോരപ്യവലിപ്തസ്യ കാര്യാകാര്യമജാനതഃ। ഉത്പഥം പ്രതിപന്നസ്യ കാര്യം ഭവതി ശാസനമ്
ഗുരുവായാലും, അഹങ്കാരമുള്ളവനും, എന്ത് ചെയ്യണം ചെയ്യരുത് എന്നറിയാത്തവനും, തെറ്റായ വഴിയിൽ പോയവനും ആകുമ്പോൾ, ശാസനം അനിവാര്യമാണ്.
ബലമേഷ കിമാശ്രിത്യ ഹേതും വാ പുരുഷോത്തമ। ദാതുമിച്ഛതി കൈകേയ്യൈ ഉപസ്ഥിതമിദം തവ
ശത്രുക്കളുടെ കീർത്തിയുള്ളവാ, എന്ത് ശക്തിയിലോ എന്ത് കാരണത്താലോ ആണ്, ഈ സൌഭാഗ്യം കൈകേയിക്ക് നൽകാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ത്വയാ ചൈവ മയാ ചൈവ കൃത്വാ വൈരമനുത്തമമ്। കാസ്യ ശക്തിഃ ശ്രിയം ദാതും ഭരതായാരിശാസന
നിനക്കും എന്നിക്കും വലിയ വൈരം ഉണ്ടാക്കിയിട്ട്, ഭരതന് ഈ ഐശ്വര്യം നൽകാൻ അവനു എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവാ?
അനുരക്തോഽസ്മി ഭാവേന ഭ്രാതരം ദേവി തത്ത്വതഃ। സത്യേന ധനുഷാ ചൈവ ദത്തേനേഷ്ടേന തേ ശപേ
ദേവി, ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ സത്യസന്ധമായി സഹോദരനോട് സ്നേഹിക്കുന്നു; സത്യത്താൽ, എന്റെ വില്ലിനാൽ, ഞാൻ നൽകിയ യാഗങ്ങളാൽ ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം ചെയ്യുന്നു.
ദീപ്തമഗ്നിമരണ്യം വാ യദി രാമഃ പ്രവേക്ഷ്യതി। പ്രവിഷ്ടം തത്ര മാം ദേവി ത്വം പൂര്വമവധാരയ
ദേവി, രാമൻ ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിയിലോ കാട്ടിലോ കടന്നാൽ, ഞാൻ അതിനുമുമ്പേ അവിടെ കടന്നിരിക്കും എന്ന് നീ ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഹരാമി വീര്യാദ് ദുഃഖം തേ തമഃ സൂര്യ ഇവോദിതഃ। ദേവീ പശ്യതു മേ വീര്യം രാഘവശ്ചൈവ പശ്യതു
എന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റും, ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യൻ ഇരുണ്ടതിനെ അകറ്റുന്നതുപോലെ; ദേവിയും രാഘവനും എന്റെ വീര്യം കാണട്ടെ.
ഹനിഷ്യേ പിതരം വൃദ്ധം കൈകേയ്യാസക്തമാനസമ്। കൃപണം ച സ്ഥിതം ബാല്യേ വൃദ്ധഭാവേന ഗര്ഹിതമ്
കൈകേയിയിൽ മനസ്സ് ആകർഷിക്കപ്പെട്ട, ബാല്യത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന, വൃദ്ധത കൊണ്ടു അപമാനിക്കപ്പെടുന്ന, ദയനീയനായ എന്റെ വൃദ്ധനായ പിതാവിനെ ഞാൻ കൊല്ലും.
ഏതത് തു വചനം ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ മഹാത്മനഃ। ഉവാച രാമം കൌസല്യാ രുദതീ ശോകലാലസാ
മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കൗസല്യാ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
ന ചാധര്മ്യം വചഃ ശ്രുത്വാ സപത്ന്യാ മമ ഭാഷിതമ്। വിഹായ ശോകസംതപ്താം ഗന്തുമര്ഹസി മാമിതഃ
എന്റെ സഹപത്നി അന്യായമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഇവിടെ നിന്ന് പോകരുത്.
ധര്മജ്ഞ ഇതി ധര്മിഷ്ഠ ധര്മം ചരിതുമിച്ഛസി। ശുശ്രൂഷ മാമിഹസ്ഥസ്ത്വം ചര ധര്മമനുത്തമമ്
നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനാണ്, അതിനാൽ ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ അതിനെ അനുസരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, നീ ഇവിടെ തന്നെ ഇരുന്ന് എന്നെ സേവിച്ച് ഉത്തമമായ ധർമ്മം പാലിക്കണം.
ശുശ്രൂഷുര്ജനനീം പുത്ര സ്വഗൃഹേ നിയതോ വസന്। പരേണ തപസാ യുക്തഃ കാശ്യപസ്ത്രിദിവം ഗതഃ
തന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ നിഷ്ഠയോടെ താമസിച്ച് മാതാവിനെ സേവിച്ച മകൻ, അതായത് കശ്യപൻ, വലിയ തപസ്സോടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.
യഥൈവ രാജാ പൂജ്യസ്തേ ഗൌരവേണ തഥാ ഹ്യഹമ്। ത്വാം സാഹം നാനുജാനാമി ന ഗന്തവ്യമിതോ വനമ്
രാജാവിനെ എങ്ങനെ ആദരവോടെ ആദരിക്കണം എന്ന് നീ കരുതുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ എന്നെയും ആദരിക്കണം. അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്നെ അനുമതിയില്ലാതെ വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ അനുവദിക്കില്ല.
ത്വദ്വിയോഗാന്ന മേ കാര്യം ജീവിതേന സുഖേന ച। ത്വയാ സഹ മമ ശ്രേയസ്തൃണാനാമപി ഭക്ഷണമ്
നിന്റെ വേർപാടിൽ എനിക്ക് ജീവനും സന്തോഷവും ഒന്നും വേണ്ട. നീ കൂടെ ഉണ്ടെങ്കിൽ പുല്ല് പോലും ഭക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നാലും അതാണ് എനിക്ക് നല്ലത്.
യദി ത്വം യാസ്യസി വനം ത്യക്ത്വാ മാം ശോകലാലസാമ്। അഹം പ്രായമിഹാസിഷ്യേ ന ച ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ്
നീ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയാൽ, ഞാൻ ഇവിടെ ഉപവസിച്ച് മരണം വരേയും ഇരിക്കും; ജീവിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
തതസ്ത്വം പ്രാപ്സ്യസേ പുത്ര നിരയം ലോകവിശ്രുതമ്। ബ്രഹ്മഹത്യാമിവാധര്മാത് സമുദ്രഃ സരിതാം പതിഃ
അപ്പൊ, മകനേ, നീ അപ്രശസ്തമായ നരകത്തിൽ വീഴും, അപ്രകാരം ധർമ്മം ലംഘിച്ചവൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്ത സമുദ്രദേവൻ പോലെ.
വിലപന്തീം തഥാ ദീനാം കൌസല്യാം ജനനീം തതഃ। ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ വചനം ധര്മസംഹിതമ്
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങുന്ന അമ്മയായ കൗസല്യ ദുഃഖത്തോടെ കരയുമ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച രാമൻ ധർമ്മം അനുസരിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നാസ്തി ശക്തിഃ പിതുര്വാക്യം സമതിക്രമിതും മമ। പ്രസാദയേ ത്വാം ശിരസാ ഗന്തുമിച്ഛാമ്യഹം വനമ്
എന്റെ അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു—വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ എന്നെ അനുമതി തരിക.
ഋഷിണാ ച പിതുര്വാക്യം കുര്വതാ വനചാരിണാ। ഗൌര്ഹതാ ജാനതാധര്മം കണ്ഡുനാ ച വിപശ്ചിതാ
ഒരു ഋഷി, അച്ഛന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് വനത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, കണ്ട് എന്ന ജ്ഞാനിയെന്നപോലെ, ധർമ്മം മറന്ന് പശുവിനെ കൊല്ലേണ്ടി വന്നു.
അസ്മാകം തു കുലേ പൂര്വം സഗരസ്യാജ്ഞയാ പിതുഃ। ഖനദ്ഭിഃ സാഗരൈര്ഭൂമിമവാപ്തഃ സുമഹാന് വധഃ
നമ്മുടെ വംശത്തിൽ, സഗരന്റെ അച്ഛന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, സഗരപുത്രന്മാർ ഭൂമി ഖനനം ചെയ്തപ്പോൾ വലിയ നാശം സംഭവിച്ചു.
ജാമദഗ്ന്യേന രാമേണ രേണുകാ ജനനീ സ്വയമ്। കൃത്താ പരശുനാരണ്യേ പിതുര്വചനകാരണാത്
ജമദഗ്നിയുടെ മകൻ രാമൻ, തന്റെ അമ്മയായ രേണുകയെ, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിക്കാൻ വനത്തിൽ കുരിശുകൊണ്ട് വധിച്ചു.
ഏതൈരന്യൈശ്ച ബഹുഭിര്ദേവി ദേവസമൈഃ കൃതമ്। പിതുര്വചനമക്ലീബം കരിഷ്യാമി പിതുര്ഹിതമ്
ദേവതകളെപ്പോലെയുള്ള ഇവരും അനേകരും അച്ഛന്റെ വാക്ക് നിർഭയമായി അനുസരിച്ചു. അമ്മേ, ഞാനും അച്ഛന്റെ മനസ്സിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതാണ് ചെയ്യുക.
ന ഖല്വേതന്മയൈകേന ക്രിയതേ പിതൃശാസനമ്। ഏതൈരപി കൃതം ദേവി യേ മയാ പരികീര്തിതാഃ
അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നത് ഞാൻ മാത്രം ചെയ്തതല്ല, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞവരും അതു ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, അമ്മേ.
നാഹം ധര്മമപൂര്വം തേ പ്രതികൂലം പ്രവര്തയേ। പൂര്വൈരയമഭിപ്രേതോ ഗതോ മാര്ഗോഽനുഗമ്യതേ
നീ ചിന്തിക്കുന്നപോലെ ഞാൻ പുതിയതോ വിരുദ്ധമായതോ ആയ ധർമ്മം പിന്തുടങ്ങുന്നില്ല. പുരാതനർ അംഗീകരിച്ച വഴിയാണ് ഞാൻ പിന്തുടരുന്നത്.
തദേതത് തു മയാ കാര്യം ക്രിയതേ ഭുവി നാന്യഥാ। പിതുര്ഹി വചനം കുര്വന് ന കശ്ചിന്നാമ ഹീയതേ
അതുകൊണ്ട്, ഭൂമിയിൽ ഞാൻ ഇതു ചെയ്യണം, വേറെ വഴിയില്ല. അച്ഛന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാൽ ആരും ഒരിക്കലും ദോഷം നേരിടുന്നില്ല.
താമേവമുക്ത്വാ ജനനീം ലക്ഷ്മണം പുനരബ്രവീത്। വാക്യം വാക്യവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വധനുഷ്മതാമ്
അങ്ങനെ അമ്മയോട് പറഞ്ഞശേഷം, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനും ധനുര്വീർന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ രാമൻ വീണ്ടും ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
തവ ലക്ഷ്മണ ജാനാമി മയി സ്നേഹമനുത്തമമ്। വിക്രമം ചൈവ സത്ത്വം ച തേജശ്ച സുദുരാസദമ്
ലക്ഷ്മണാ, എന്നോടുള്ള നിന്റെ അതുല്യമായ സ്നേഹവും, ധൈര്യവും, സ്ഥിരതയും, അതിജീവിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ശക്തിയും എനിക്ക് അറിയാം.