സ രാമോ രഥമാസ്ഥായ സമ്പ്രഹൃഷ്ടസുഹൃജ്ജനഃ। പതാകാധ്വജസമ്പന്നം മഹാര്ഹാഗുരുധൂപിതമ്
സന്തോഷത്തോടെ കൂടെ നിന്ന സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ചും, വിലയേറിയ ധൂപം കത്തിച്ചും, രാമൻ രഥത്തിൽ കയറി.
അപശ്യന്നഗരം ശ്രീമാന് നാനാജനസമന്വിതമ്। സ ഗൃഹൈരഭ്രസംകാശൈഃ പാണ്ഡുരൈരുപശോഭിതമ്
പലരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞ നഗരത്തെ, മേഘംപോലെ വെള്ളപ്പൊലിവുള്ള വീടുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ, മഹത്വമുള്ള രാമൻ നോക്കി.
രാജമാര്ഗം യയൌ രാമോ മധ്യേനാഗുരുധൂപിതമ്। ചന്ദനാനാം ച മുഖ്യാനാമഗുരൂണാം ച സംചയൈഃ
രാമൻ രാജപഥത്തിൽ നടന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധവും, ചുറ്റും ചന്ദനവും അഗരുവും കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഉത്തമാനാം ച ഗന്ധാനാം ക്ഷൌമകൌശാമ്ബരസ്യ ച। അവിദ്ധാഭിശ്ച മുക്താഭിരുത്തമൈഃ സ്ഫാടികൈരപി
അവിടെ ഉത്തമമായ സുഗന്ധങ്ങൾ, കഷായവും പഞ്ചുവസ്ത്രവും, തുളയിടാത്ത മുത്തുകളും മനോഹരമായ സ്ഫടികങ്ങളും കിടക്കുന്നു.
ശോഭമാനമസമ്ബാധം തം രാജപഥമുത്തമമ്। സംവൃതം വിവിധൈഃ പുഷ്പൈര്ഭക്ഷ്യൈരുച്ചാവചൈരപി
അവൻ ആ ഭംഗിയുള്ള, തടസ്സമില്ലാത്ത രാജപഥം കണ്ടു. അതിൽ പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും പലതരം ഭക്ഷണങ്ങളും ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായവയും പന്തലിച്ച് കിടക്കുന്നു.
ദദര്ശ തം രാജപഥം ദിവി ദേവപതിര്യഥാ। ദധ്യക്ഷതഹവിര്ലാജൈര്ധൂപൈരഗുരുചന്ദനൈഃ
ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ രാമൻ ആ രാജപഥം കണ്ടു. അതിൽ തൈര്, അക്ഷത, ഹവിസ്, ലാജങ്ങൾ, അഗരു, ചന്ദനം എന്നിവയുടെ ധൂപവും അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാമാല്യോപഗന്ധൈശ്ച സദാഭ്യര്ചിതചത്വരമ്। ആശീര്വാദാന് ബഹൂന് ശൃണ്വന് സുഹൃദ്ഭിഃ സമുദീരിതാന്
പലതരം പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും കൊണ്ട് എല്ലായ്പ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ചതുരശ്രങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ പറയുന്ന അനേകം അനുഗ്രഹവചനങ്ങൾ അവൻ കേട്ടു.
യഥാര്ഹം ചാപി സമ്പൂജ്യ സര്വാനേവ നരാന് യയൌ। പിതാമഹൈരാചരിതം തഥൈവ പ്രപിതാമഹൈഃ
അവൻ എല്ലാവരെയും യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരിച്ച്, പിതാമഹന്മാർ ചെയ്തതുപോലെയും അവരുടെ പിതാക്കന്മാർ ചെയ്തതുപോലെയും മുന്നോട്ട് നടന്നു.
അദ്യോപാദായ തം മാര്ഗമഭിഷിക്തോഽനുപാലയ। യഥാ സ്മ പോഷിതാഃ പിത്രാ യഥാ സര്വൈഃ പിതാമഹൈഃ। തതഃ സുഖതരം സര്വേ രാമേ വത്സ്യാമ രാജനി
ഇന്ന് നീ അഭിഷേകം ചെയ്ത് ഈ പാത സംരക്ഷിക്കണം. ഞങ്ങൾ നിന്റെ അച്ഛനും പിതാമഹന്മാരും പോഷിച്ചപോലെ. പിന്നെ രാമൻ രാജാവായാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
അലമദ്യ ഹി ഭുക്തേന പരമാര്ഥൈരലം ച നഃ। യദി പശ്യാമ നിര്യാന്തം രാമം രാജ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഇപ്പോൾ ഭക്ഷണത്തിനോ വലിയ സമ്പത്തിനോ ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ല; രാമൻ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതിനെ കാണാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതു മതിയാകും.
തതോ ഹി നഃ പ്രിയതരം നാന്യത് കിംചിദ് ഭവിഷ്യതി। യഥാഭിഷേകോ രാമസ്യ രാജ്യേനാമിതതേജസഃ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള രാമന്റെ അഭിഷേകം രാജാവായി നടക്കുന്നതിന് സമം മറ്റൊന്നും ഞങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായിരിക്കില്ല.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച സുഹൃദാമുദാസീനഃ ശുഭാഃ കഥാഃ। ആത്മസമ്പൂജനീഃ ശൃണ്വന് യയൌ രാമോ മഹാപഥമ്
സുഹൃത്തുക്കളുടെയും നല്ലവരുടെയും ഇങ്ങനെ അനേകം ശുഭവചനങ്ങൾ, താനെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ളവ, രാമൻ കേട്ട്, വലിയ പാതയിലൂടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു.
ന ഹി തസ്മാന്മനഃ കശ്ചിച്ചക്ഷുഷീ വാ നരോത്തമാത്। നരഃ ശക്നോത്യപാക്രഷ്ടുമതിക്രാന്തേഽപി രാഘവേ
രാമൻ കടന്നുപോകുമ്പോൾ ആ മഹാനായ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ആരുടെയും മനസ്സോ കണ്ണോ തിരിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
യശ്ച രാമം ന പശ്യേത്തു യം ച രാമോ ന പശ്യതി। നിന്ദിതഃ സര്വലോകേഷു സ്വാത്മാപ്യേനം വിഗര്ഹതേ
രാമനെ കാണാത്തവനെയും, രാമൻ കാണാത്തവനെയും, എല്ലാവരും നിന്ദിക്കും; അവന്റെ സ്വന്തം മനസ്സും അവനെ വെറുക്കും.
സര്വേഷു സ ഹി ധര്മാത്മാ വര്ണാനാം കുരുതേ ദയാമ്। ചതുര്ണാം ഹി വയഃസ്ഥാനാം തേന തേ തമനുവ്രതാഃ
അവൻ ധർമ്മപരനായവൻ, എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും, നാലു വയസ്സുകാരിലും കരുണ കാണിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാവരും അവനെ അനുസരിക്കുന്നത്.
ആവാരയദ്ഭിര്ഗഗനം വിമാനൈരിവ പാണ്ഡുരൈഃ। വര്ധമാനഗൃഹൈശ്ചാപി രത്നജാലപരിഷ്കൃതൈഃ
മേഘങ്ങളെപ്പോലെ വെളുത്തും, രത്നജാലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചും, ആകാശം മറയ്ക്കുന്നപോലെ ഉയർന്നുനില്ക്കുന്ന വലിയ ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ട്,
തത് പൃഥിവ്യാം ഗൃഹവരം മഹേന്ദ്രസദനോപമമ്। രാജപുത്രഃ പിതുര്വേശ്മ പ്രവിവേശ ശ്രിയാ ജ്വലന്
ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ, ഇന്ദ്രന്റെ ആലയംപോലെയുള്ള അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് രാജകുമാരൻ തേജസ്സോടെ കടന്നു.
സ കക്ഷ്യാ ധന്വിഭിര്ഗുപ്താസ്തിസ്രോഽതിക്രമ്യ വാജിഭിഃ। പദാതിരപരേ കക്ഷ്യേ ദ്വേ ജഗാമ നരോത്തമഃ
വില്ലാളികളും കുതിരകളും കാവലിരുന്ന മൂന്നു പ്രാകാരങ്ങൾ കടന്നശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ കാലിൽ നടന്ന് രണ്ട് പ്രാകാരങ്ങൾ കൂടി കടന്നു.
സ സര്വാഃ സമതിക്രമ്യ കക്ഷ്യാ ദശരഥാത്മജഃ। സംനിവര്ത്യ ജനം സര്വം ശുദ്ധാന്തഃപുരമത്യഗാത്
അങ്ങിനെ എല്ലാ പ്രാകാരങ്ങളും കടന്നശേഷം ദശരഥന്റെ മകൻ എല്ലാവരെയും പിന്മടക്കി, ശുദ്ധമായ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തസ്മിന് പ്രവിഷ്ടേ പിതുരന്തികം തദാ ജനഃ സ സര്വോ മുദിതോ നൃപാത്മജേ। പ്രതീക്ഷതേ തസ്യ പുനഃ സ്മ നിര്ഗമം യഥോദയം ചന്ദ്രമസഃ സരിത്പതിഃ
അവൻ അച്ഛന്റെ സന്നിധിയിൽ കടന്നപ്പോൾ, രാജകുമാരനിൽ ആനന്ദിച്ചിരുന്ന എല്ലാവരും, സമുദ്രം ചന്ദ്രന്റെ ഉദയം കാത്തിരിപ്പുപോലെ, അവൻ വീണ്ടും പുറത്തുവരുംവരെ കാത്തുനിന്നു.
thumb|അഷ്ടാദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പതിനെട്ടാം സർഗം കേൾക്കുവിൻ.
സ ദദര്ശാസനേ രാമോ വിഷണ്ണം പിതരം ശുഭേ। കൈകേയ്യാ സഹിതം ദീനം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ
അവിടെ രാമൻ കണ്ടത്, അച്ഛൻ കെയ്കേയിയോടൊപ്പം ഇരുന്ന്, മുഖം ഉണങ്ങിയും ദുഃഖിതനുമായിരിക്കുന്നു.
സ പിതുശ്ചരണൌ പൂര്വമഭിവാദ്യ വിനീതവത്। തതോ വവന്ദേ ചരണൌ കൈകേയ്യാഃ സുസമാഹിതഃ
ആദ്യം വിനയത്തോടെ അച്ഛന്റെ കാലിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ കെയ്കേയിയുടെ കാലിലും നമസ്കരിച്ചു.
രാമേത്യുക്ത്വാ തു വചനം ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണഃ। ശശാക നൃപതിര്ദീനോ നേക്ഷിതും നാഭിഭാഷിതുമ്
'രാമാ' എന്ന് വിളിച്ച് കണ്ണുനിറഞ്ഞുനിറഞ്ഞ രാജാവിന്, ദുഃഖം മൂലം neither നോക്കാനും nor സംസാരിക്കാനുമാകാതെ പോയി.
തദപൂര്വം നരപതേര്ദൃഷ്ട്വാ രൂപം ഭയാവഹമ്। രാമോഽപി ഭയമാപന്നഃ പദാ സ്പൃഷ്ട്വേവ പന്നഗമ്
രാജാവിന്റെ ഇതുവരെ കാണാത്ത ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപം കണ്ട രാമനും, പാമ്പിനെ കാലിൽ തൊട്ടപോലെ ഭയപ്പെട്ടു.
ഇന്ദ്രിയൈരപ്രഹൃഷ്ടൈസ്തം ശോകസംതാപകര്ശിതമ്। നിഃശ്വസന്തം മഹാരാജം വ്യഥിതാകുലചേതസമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സന്തോഷം ഇല്ലാതെ, ദുഃഖവും വിഷാദവും കൊണ്ടു ക്ഷീണിച്ച, ആഴമായി ഉച്ച്ശ്വാസം വിടുന്ന, മനസ്സിൽ അലമുറയോടെയും വിഷമത്തോടെയും ഇരുന്ന മഹാരാജാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
ഊര്മിമാലിനമക്ഷോഭ്യം ക്ഷുഭ്യന്തമിവ സാഗരമ്। ഉപപ്ലുതമിവാദിത്യമുക്താനൃതമൃഷിം യഥാ
അലകൾ ചുറ്റിയെങ്കിലും അശാന്തമല്ലാത്ത സമുദ്രം അശാന്തമായതുപോലെയും, ഗ്രഹണംപറ്റിയ സൂര്യനെപ്പോലെയും, കള്ളം പറഞ്ഞ ഋഷിയെപ്പോലെയും രാജാവിനെ കണ്ടു.
അചിന്ത്യകല്പം നൃപതേസ്തം ശോകമുപധാരയന്। ബഭൂവ സംരബ്ധതരഃ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി
അങ്ങിനെയുള്ള, അളക്കാനാവാത്ത ദുഃഖം രാജാവിൽ കണ്ട രാമൻ, പൗർണ്ണമിയിലെ സമുദ്രംപോലെ കൂടുതൽ ഉത്കണ്ഠിതനായി.
ചിന്തയാമാസ ചതുരോ രാമഃ പിതൃഹിതേ രതഃ। കിംസ്വിദദ്യൈവ നൃപതിര്ന മാം പ്രത്യഭിനന്ദതി
അച്ഛന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സിട്ട രാമൻ ചിന്തിച്ചു: 'ഇന്ന് അച്ഛൻ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ടാണ് സ്വാഗതം ചെയ്യാത്തത്?'
അന്യദാ മാം പിതാ ദൃഷ്ട്വാ കുപിതോഽപി പ്രസീദതി। തസ്യ മാമദ്യ സമ്പ്രേക്ഷ്യ കിമായാസഃ പ്രവര്തതേ
'പലപ്പോഴും അച്ഛൻ കോപിതനാണെങ്കിലും എന്നെ കണ്ടാൽ സന്തോഷപ്പെടാറുണ്ട്; എന്നാൽ ഇന്ന് എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ എന്താണ് വിഷമം വന്നത്?'