തസ്യ നിഷ്ക്രമമാണസ്യ ജനൌഘസ്യ സമന്തതഃ। തതോ ഹയവരാ മുഖ്യാ നാഗാശ്ച ഗിരിസംനിഭാഃ
അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ജനക്കൂട്ടം ചുറ്റും കൂടി. അതിനുശേഷം, ഉത്തമകുതിരകളും പർവതംപോലെയുള്ള ആനകളും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
അനുജഗ്മുസ്തഥാ രാമം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। അഗ്രതശ്ചാസ്യ സംനദ്ധാശ്ചന്ദനാഗുരുഭൂഷിതാഃ
അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ രാമനെ പിന്തുടർന്നു. മുന്നിൽ ചന്ദനവും അഗുരുവും പുരട്ടിയ യോദ്ധാക്കൾ അണിനിരന്നു.
ഖഡ്ഗചാപധരാഃ ശൂരാ ജഗ്മുരാശംസവോ ജനാഃ। തതോ വാദിത്രശബ്ദാശ്ച സ്തുതിശബ്ദാശ്ച വന്ദിനാമ്
വാൾയും വില്ലും കൈയിൽ പിടിച്ച ധൈര്യശാലികൾ പ്രതീക്ഷയോടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു. പിന്നെ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും വന്ദികൾ പാടുന്ന സ്തുതികളും ഉയർന്നു.
സിംഹനാദാശ്ച ശൂരാണാം തതഃ ശുശ്രുവിരേ പഥി। ഹര്മ്യവാതായനസ്ഥാഭിര്ഭൂഷിതാഭിഃ സമന്തതഃ
പാതയിലൂടെ ധൈര്യശാലികളുടെ സിംഹഘോഷം കേൾക്കപ്പെട്ടു. ചുറ്റും കൊട്ടാരജാലകങ്ങളിൽ നിന്നു അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾ നോക്കി നിന്നു.
കീര്യമാണഃ സുപുഷ്പൌഘൈര്യയൌ സ്ത്രീഭിരരിംദമഃ। രാമം സര്വാനവദ്യാങ്ഗ്യോ രാമപിപ്രീഷയാ തതഃ
ശത്രുനാശകനായ രാമൻ സ്ത്രീകൾ പൂക്കൾ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോന്നു. അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ദോഷരഹിതമായതുകൊണ്ട് അവളെല്ലാവരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
വചോഭിരഗ്ര്യൈര്ഹര്മ്യസ്ഥാഃ ക്ഷിതിസ്ഥാശ്ച വവന്ദിരേ। നൂനം നന്ദതി തേ മാതാ കൌസല്യാ മാതൃനന്ദന
കൊട്ടാരങ്ങളിലും നിലത്തുമുള്ളവർ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് രാമനെ ആദരിച്ചു: 'നിശ്ചയം, അമ്മയായ കൗസല്യക്ക് ഇപ്പോൾ വലിയ സന്തോഷമാണ്, അമ്മമാരുടെ പ്രിയപുത്രാ.'
പശ്യന്തീ സിദ്ധയാത്രം ത്വാം പിത്ര്യം രാജ്യമുപസ്ഥിതമ്। സര്വസീമന്തിനീഭ്യശ്ച സീതാം സീമന്തിനീം വരാമ്
'നീ വിജയകരമായ യാത്രയും പിതൃരാജ്യവും നേടുന്നതും, എല്ലാ ഗൃഹിണികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ സീതയെ കാണുന്നതും, ഞങ്ങൾക്കു വലിയ സന്തോഷമാണ്.'
അമന്യന്ത ഹി താ നാര്യോ രാമസ്യ ഹൃദയപ്രിയാമ്। തയാ സുചരിതം ദേവ്യാ പുരാ നൂനം മഹത് തപഃ
അവിടെ സ്ത്രീകൾ രാമന്റെ ഹൃദയപ്രിയയായ സീതയെ ഗൃഹിണികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയെന്നു കരുതുന്നു. അവൾ മുൻകാലത്ത് വലിയ തപസ്സാണ് ചെയ്തതെന്നു അവർ ഉറപ്പിച്ചു.
രോഹിണീവ ശശാങ്കേന രാമസംയോഗമാപ യാ। ഇതി പ്രാസാദശൃങ്ഗേഷു പ്രമദാഭിര്നരോത്തമഃ। ശുശ്രാവ രാജമാര്ഗസ്ഥഃ പ്രിയാ വാച ഉദാഹൃതാഃ
രോഹിണി ചന്ദ്രനുമായി ചേരുന്നതുപോലെ സീതയും രാമനുമായി ഐക്യമായതായി. അങ്ങനെ, കൊട്ടാരശൃംഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീകൾ പറയുന്ന സ്നേഹവാക്കുകൾ രാജമാർഗത്തിൽ പോകുന്ന രാമൻ കേട്ടു.
സ രാഘവസ്തത്ര തദാ പ്രലാപാന് ശുശ്രാവ ലോകസ്യ സമാഗതസ്യ। ആത്മാധികാരാ വിവിധാശ്ച വാചഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപസ്യ പുരേ ജനസ്യ
അവിടെ രാഘവൻ കൂടിച്ചേർന്ന ജനങ്ങളുടെ പലവിധമായ സംസാരങ്ങളും, അവരവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആശയങ്ങളും, ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ നഗരവാസികളുടെ വാക്കുകളും കേട്ടു.
ഏഷ ശ്രിയം ഗച്ഛതി രാഘവോഽദ്യ രാജപ്രസാദാദ് വിപുലാം ഗമിഷ്യന്। ഏതേ വയം സര്വസമൃദ്ധകാമാ യേഷാമയം നോ ഭവിതാ പ്രശാസ്താ
'ഇന്ന് രാഘവൻ മഹത്തായ ഐശ്വര്യം നേടുന്നു, രാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാൻ പോകുന്നു. ഇനി ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെടും, കാരണം ഇനിയും അവൻ നമ്മുടെ ഭരണാധികാരിയായിരിക്കും.'
ലാഭോ ജനസ്യാസ്യ യദേഷ സര്വം പ്രപത്സ്യതേ രാഷ്ട്രമിദം ചിരായ। ന ഹ്യപ്രിയം കിംചന ജാതു കശ്ചിത് പശ്യേന്ന ദുഃഖം മനുജാധിപേഽസ്മിന്
'ഈ രാജ്യം ദീർഘകാലം രാമൻ ഭരിക്കും എന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമാണ്. ഈ മനുഷ്യാധിപന്റെ കാലത്ത് ആരും ഒരിക്കലും ദു:ഖം കാണുകയോ, ദു:ഖം അനുഭവിക്കുകയോ ഇല്ല.'
സ ഘോഷവദ്ഭിശ്ച ഹയൈഃ സനാഗൈഃ പുരഃസരൈഃ സ്വസ്തികസൂതമാഗധൈഃ। മഹീയമാനഃ പ്രവരൈശ്ച വാദകൈ- രഭിഷ്ടുതോ വൈശ്രവണോ യഥാ യയൌ
കുതിരകളുടെ കുരൽ ഗ്രാമംപോലെ മുഴങ്ങുമ്പോഴും, ആനകളോടും കൂടെ, ശുഭപ്രദമായ ഗായകർ, വാഴ്ത്തുപാടുന്നവർ എന്നിവരെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഉത്തമമായ വാദ്യകലാകാരന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, വൈശ്രവണൻപോലെ മഹിമപൂർവ്വം അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
കരേണുമാതങ്ഗരഥാശ്വസംകുലം മഹാജനൌഘൈഃ പരിപൂര്ണചത്വരമ്। പ്രഭൂതരത്നം ബഹുപണ്യസംചയം ദദര്ശ രാമോ വിമലം മഹാപഥമ്
ആനകളും, രഥങ്ങളും, കുതിരകളും, വലിയ ജനക്കൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന, ചതുരശ്രങ്ങൾ ജനങ്ങൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ, ധനവസ്തുക്കളും പലവിധ ചരക്കുകളും സമൃദ്ധമായി കിടക്കുന്ന, തെളിഞ്ഞും ഭംഗിയുള്ളതുമായ വലിയ പാത രാമൻ കണ്ടു.
thumb|സപ്തദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തദശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പതിനേഴാം അധ്യായം കേൾക്കുക.
സ രാമോ രഥമാസ്ഥായ സമ്പ്രഹൃഷ്ടസുഹൃജ്ജനഃ। പതാകാധ്വജസമ്പന്നം മഹാര്ഹാഗുരുധൂപിതമ്
സന്തോഷത്തോടെ കൂടെ നിന്ന സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ചും, വിലയേറിയ ധൂപം കത്തിച്ചും, രാമൻ രഥത്തിൽ കയറി.
അപശ്യന്നഗരം ശ്രീമാന് നാനാജനസമന്വിതമ്। സ ഗൃഹൈരഭ്രസംകാശൈഃ പാണ്ഡുരൈരുപശോഭിതമ്
പലരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞ നഗരത്തെ, മേഘംപോലെ വെള്ളപ്പൊലിവുള്ള വീടുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ, മഹത്വമുള്ള രാമൻ നോക്കി.
രാജമാര്ഗം യയൌ രാമോ മധ്യേനാഗുരുധൂപിതമ്। ചന്ദനാനാം ച മുഖ്യാനാമഗുരൂണാം ച സംചയൈഃ
രാമൻ രാജപഥത്തിൽ നടന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ ധൂപത്തിന്റെ സുഗന്ധവും, ചുറ്റും ചന്ദനവും അഗരുവും കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഉത്തമാനാം ച ഗന്ധാനാം ക്ഷൌമകൌശാമ്ബരസ്യ ച। അവിദ്ധാഭിശ്ച മുക്താഭിരുത്തമൈഃ സ്ഫാടികൈരപി
അവിടെ ഉത്തമമായ സുഗന്ധങ്ങൾ, കഷായവും പഞ്ചുവസ്ത്രവും, തുളയിടാത്ത മുത്തുകളും മനോഹരമായ സ്ഫടികങ്ങളും കിടക്കുന്നു.
ശോഭമാനമസമ്ബാധം തം രാജപഥമുത്തമമ്। സംവൃതം വിവിധൈഃ പുഷ്പൈര്ഭക്ഷ്യൈരുച്ചാവചൈരപി
അവൻ ആ ഭംഗിയുള്ള, തടസ്സമില്ലാത്ത രാജപഥം കണ്ടു. അതിൽ പലവിധ പുഷ്പങ്ങളും പലതരം ഭക്ഷണങ്ങളും ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായവയും പന്തലിച്ച് കിടക്കുന്നു.
ദദര്ശ തം രാജപഥം ദിവി ദേവപതിര്യഥാ। ദധ്യക്ഷതഹവിര്ലാജൈര്ധൂപൈരഗുരുചന്ദനൈഃ
ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ രാമൻ ആ രാജപഥം കണ്ടു. അതിൽ തൈര്, അക്ഷത, ഹവിസ്, ലാജങ്ങൾ, അഗരു, ചന്ദനം എന്നിവയുടെ ധൂപവും അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാമാല്യോപഗന്ധൈശ്ച സദാഭ്യര്ചിതചത്വരമ്। ആശീര്വാദാന് ബഹൂന് ശൃണ്വന് സുഹൃദ്ഭിഃ സമുദീരിതാന്
പലതരം പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും കൊണ്ട് എല്ലായ്പ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ചതുരശ്രങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ പറയുന്ന അനേകം അനുഗ്രഹവചനങ്ങൾ അവൻ കേട്ടു.
യഥാര്ഹം ചാപി സമ്പൂജ്യ സര്വാനേവ നരാന് യയൌ। പിതാമഹൈരാചരിതം തഥൈവ പ്രപിതാമഹൈഃ
അവൻ എല്ലാവരെയും യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരിച്ച്, പിതാമഹന്മാർ ചെയ്തതുപോലെയും അവരുടെ പിതാക്കന്മാർ ചെയ്തതുപോലെയും മുന്നോട്ട് നടന്നു.
അദ്യോപാദായ തം മാര്ഗമഭിഷിക്തോഽനുപാലയ। യഥാ സ്മ പോഷിതാഃ പിത്രാ യഥാ സര്വൈഃ പിതാമഹൈഃ। തതഃ സുഖതരം സര്വേ രാമേ വത്സ്യാമ രാജനി
ഇന്ന് നീ അഭിഷേകം ചെയ്ത് ഈ പാത സംരക്ഷിക്കണം. ഞങ്ങൾ നിന്റെ അച്ഛനും പിതാമഹന്മാരും പോഷിച്ചപോലെ. പിന്നെ രാമൻ രാജാവായാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
അലമദ്യ ഹി ഭുക്തേന പരമാര്ഥൈരലം ച നഃ। യദി പശ്യാമ നിര്യാന്തം രാമം രാജ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഇപ്പോൾ ഭക്ഷണത്തിനോ വലിയ സമ്പത്തിനോ ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ല; രാമൻ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതിനെ കാണാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അതു മതിയാകും.
തതോ ഹി നഃ പ്രിയതരം നാന്യത് കിംചിദ് ഭവിഷ്യതി। യഥാഭിഷേകോ രാമസ്യ രാജ്യേനാമിതതേജസഃ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള രാമന്റെ അഭിഷേകം രാജാവായി നടക്കുന്നതിന് സമം മറ്റൊന്നും ഞങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായിരിക്കില്ല.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച സുഹൃദാമുദാസീനഃ ശുഭാഃ കഥാഃ। ആത്മസമ്പൂജനീഃ ശൃണ്വന് യയൌ രാമോ മഹാപഥമ്
സുഹൃത്തുക്കളുടെയും നല്ലവരുടെയും ഇങ്ങനെ അനേകം ശുഭവചനങ്ങൾ, താനെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ളവ, രാമൻ കേട്ട്, വലിയ പാതയിലൂടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു.
ന ഹി തസ്മാന്മനഃ കശ്ചിച്ചക്ഷുഷീ വാ നരോത്തമാത്। നരഃ ശക്നോത്യപാക്രഷ്ടുമതിക്രാന്തേഽപി രാഘവേ
രാമൻ കടന്നുപോകുമ്പോൾ ആ മഹാനായ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ആരുടെയും മനസ്സോ കണ്ണോ തിരിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
യശ്ച രാമം ന പശ്യേത്തു യം ച രാമോ ന പശ്യതി। നിന്ദിതഃ സര്വലോകേഷു സ്വാത്മാപ്യേനം വിഗര്ഹതേ
രാമനെ കാണാത്തവനെയും, രാമൻ കാണാത്തവനെയും, എല്ലാവരും നിന്ദിക്കും; അവന്റെ സ്വന്തം മനസ്സും അവനെ വെറുക്കും.
സര്വേഷു സ ഹി ധര്മാത്മാ വര്ണാനാം കുരുതേ ദയാമ്। ചതുര്ണാം ഹി വയഃസ്ഥാനാം തേന തേ തമനുവ്രതാഃ
അവൻ ധർമ്മപരനായവൻ, എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും, നാലു വയസ്സുകാരിലും കരുണ കാണിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാവരും അവനെ അനുസരിക്കുന്നത്.