കൌസല്യാ സുപ്രജാ രാമ പിതാ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി। മഹിഷ്യാപി ഹി കൈകേയ്യാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ്
കൗസല്യയുടെ പുത്രനായ രാമാ, നിന്റെ അച്ഛന് നിന്നെ കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കൈകേയിയോടൊപ്പം നീ വൈകാതെ അവിടെ പോകണം.
ഏവമുക്തസ്തു സംഹൃഷ്ടോ നരസിംഹോ മഹാദ്യുതിഃ। തതഃ സമ്മാനയാമാസ സീതാമിദമുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള രാമന് സന്തോഷത്തോടെ സീതയെ ആദരിച്ചു, അവളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദേവി ദേവശ്ച ദേവീ ച സമാഗമ്യ മദന്തരേ। മന്ത്രയേതേ ധ്രുവം കിംചിദഭിഷേചനസംഹിതമ്
ദേവി, എന്റെ അഭാവത്തില് രാജാവും രാജ്ഞിയും ഒന്നിച്ച് കൂടിച്ചേരുന്നു; അവര് തീർച്ചയായും അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്നു.
സാ പ്രഹൃഷ്ടാ മഹാരാജം ഹിതകാമാനുവര്തിനീ। ജനനീ ചാര്ഥകാമാ മേ കേകയാധിപതേഃ സുതാ
എന്റെ അമ്മ, കേകയ രാജാവിന്റെ മകളായ അവള്, സന്തോഷത്തോടെയും എന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചും എപ്പോഴും എന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
ദിഷ്ട്യാ ഖലു മഹാരാജോ മഹിഷ്യാ പ്രിയയാ സഹ। സുമന്ത്രം പ്രാഹിണോദ് ദൂതമര്ഥകാമകരം മമ
നല്ല ഭാഗ്യത്താല്, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയോടൊപ്പം മഹാരാജാവ് എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങള് നിറവേറ്റാന് ഉത്സുകനായ ദൂതനായി സുമന്ത്രനെ അയച്ചു.
യാദൃശീ പരിഷത് തത്ര താദൃശോ ദൂത ആഗതഃ। ധ്രുവമദ്യൈവ മാം രാജാ യൌവരാജ്യേഽഭിഷേക്ഷ്യതി
അവിടെ എത്ര മഹത്വമുള്ള സഭയുണ്ടോ, അതുപോലെ തന്നെ ദൂതനും ഉണ്ട്; തീർച്ചയായും ഇന്നുതന്നെ രാജാവ് എന്നെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യും.
ഹന്ത ശീഘ്രമിതോ ഗത്വാ ദ്രക്ഷ്യാമി ച മഹീപതിമ്। സഹ ത്വം പരിവാരേണ സുഖമാസ്സ്വ രമസ്വ ച
ശരി, ഞാൻ ഉടൻ പോയി രാജാവിനെ കാണാം. നീ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കയും വിശ്രമിക്കയും ചെയ്യൂ.
പതിസമ്മാനിതാ സീതാ ഭര്താരമസിതേക്ഷണാ। ആ ദ്വാരമനുവവ്രാജ മങ്ഗലാന്യഭിദധ്യുഷീ
ഭര്ത്താവിന്റെ ആദരവ് ലഭിച്ച കറുത്ത കണ്ണുള്ള സീത, മംഗളവാക്കുകള് ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ഭര്ത്താവിനെ വാതിലുവരെ അനുഗമിച്ചു.
രാജ്യം ദ്വിജാതിഭിര്ജുഷ്ടം രാജസൂയാഭിഷേചനമ്। കര്തുമര്ഹതി തേ രാജാ വാസവസ്യേവ ലോകകൃത്
ബ്രാഹ്മണന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രാജാവ്, രാജസൂയാഭിഷേകം നടത്താന് യോഗ്യനാണ്; ലോകസ്രഷ്ടാവ് ഇന്ദ്രനെ സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തതുപോലെ നിന്നെയും സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്യാന് യോഗ്യനാണ്.
ദീക്ഷിതം വ്രതസമ്പന്നം വരാജിനധരം ശുചിമ്। കുരങ്ഗശൃങ്ഗപാണിം ച പശ്യന്തീ ത്വാം ഭജാമ്യഹമ്
നീ വ്രതം പാലിച്ച്, ശുദ്ധനും മനോഹരമായ മൃഗചർമ്മം ധരിച്ച്, കുരങ്ങിന്റെ കൊമ്പ് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നതും ദർശിച്ചാൽ ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
പൂര്വാം ദിശം വജ്രധരോ ദക്ഷിണാം പാതു തേ യമഃ। വരുണഃ പശ്ചിമാമാശാം ധനേശസ്തൂത്തരാം ദിശമ്
നിന്നെ കിഴക്കോട്ട് ഇന്ദ്രനും, തെക്കോട്ട് യമനും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വരുണനും, വടക്കോട്ട് കുബേരനും കാത്തിരിക്കുക.
അഥ സീതാമനുജ്ഞാപ്യ കൃതകൌതുകമങ്ഗലഃ। നിശ്ചക്രാമ സുമന്ത്രേണ സഹ രാമോ നിവേശനാത്
സീതയെ അനുമതി വാങ്ങി, അവള് മംഗളകര്മങ്ങള് നടത്തി കഴിഞ്ഞതോടെ, രാമന് സുമന്ത്രനോടൊപ്പം വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
പര്വതാദിവ നിഷ്ക്രമ്യ സിംഹോ ഗിരിഗുഹാശയഃ। ലക്ഷ്മണം ദ്വാരി സോഽപശ്യത് പ്രഹ്വാഞ്ജലിപുടം സ്ഥിതമ്
പര്വതഗുഹയില് നിന്നു പുറത്തേക്കു വരുന്ന സിംഹംപോലെ രാമന് പുറത്തുവന്നു, വാതിലില് കയ്യുകൂപ്പി നില്ക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു.
അഥ മധ്യമകക്ഷ്യായാം സമാഗച്ഛത് സുഹൃജ്ജനൈഃ। സ സര്വാനര്ഥിനോ ദൃഷ്ട്വാ സമേത്യ പ്രതിനന്ദ്യ ച
ശേഷം, നടുവിലത്തെ മുറിയില് സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം എത്തിയ രാമന് അവിടെ വന്ന എല്ലാ അപേക്ഷകരെയും കണ്ടു, അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
തതഃ പാവകസംകാശമാരുരോഹ രഥോത്തമമ്। വൈയാഘ്രം പുരുഷവ്യാഘ്രോ രാജിതം രാജനന്ദനഃ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ പ്രിയപുത്രനും പുരുഷസിംഹനുമായ രാമൻ തീപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അത്യുത്തമമായ രഥത്തിൽ കയറി.
മേഘനാദമസമ്ബാധം മണിഹേമവിഭൂഷിതമ്। മുഷ്ണന്തമിവ ചക്ഷൂംഷി പ്രഭയാ മേരുവര്ചസമ്
ആ രഥം മേഘം പോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ പ്രകാശം മേരുപർവതത്തെപ്പോലും മങ്ങച്ചുവെച്ചു, കണ്ണുകൾക്ക് താങ്ങാനാവാത്തതായിരുന്നു.
കരേണുശിശുകല്പൈശ്ച യുക്തം പരമവാജിഭിഃ। ഹരിയുക്തം സഹസ്രാക്ഷോ രഥമിന്ദ്ര ഇവാശുഗമ്
ആ രഥം കുഞ്ഞാനകളെപ്പോലെയുള്ള ഉത്തമകുതിരകൾ കൊണ്ടാണ് ഇഴകിയിരുന്നത്. പച്ച നിറമുള്ള കുതിരകൾ ചേർത്തു, അതിവേഗത്തിൽ പോവുന്ന ആ രഥം ഇന്ദ്രന്റെ രഥംപോലെയായിരുന്നു.
പ്രയയൌ തൂര്ണമാസ്ഥായ രാഘവോ ജ്വലിതഃ ശ്രിയാ। സ പര്ജന്യ ഇവാകാശേ സ്വനവാനഭിനാദയന്
ശോഭയാൽ ദീപ്തനായ രാഘവൻ അതിവേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറി യാത്ര തിരിച്ചു. ആ രഥത്തിന്റെ ശബ്ദം ആകാശത്തിൽ ഇടിമുഴങ്ങുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
നികേതാന്നിര്യയൌ ശ്രീമാന് മഹാഭ്രാദിവ ചന്ദ്രമാഃ। ചിത്രചാമരപാണിസ്തു ലക്ഷ്മണോ രാഘവാനുജഃ
മഹാഭ്രങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നു ചന്ദ്രൻ പുറത്ത് വരുന്നതുപോലെ, മഹാത്മാവായ രാമൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ചിതറിയ ചാമരം കൈയിൽ പിടിച്ച് രാഘവന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ജുഗോപ ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ രഥമാസ്ഥായ പൃഷ്ഠതഃ। തതോ ഹലഹലാശബ്ദസ്തുമുലഃ സമജായത
രഥത്തിൽ പിന്നിൽ കയറി, സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കാത്തു നിന്നു. അതിനുശേഷം ഒരു വലിയ ശബ്ദം അവിടെയുണ്ടായി.
തസ്യ നിഷ്ക്രമമാണസ്യ ജനൌഘസ്യ സമന്തതഃ। തതോ ഹയവരാ മുഖ്യാ നാഗാശ്ച ഗിരിസംനിഭാഃ
അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ജനക്കൂട്ടം ചുറ്റും കൂടി. അതിനുശേഷം, ഉത്തമകുതിരകളും പർവതംപോലെയുള്ള ആനകളും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
അനുജഗ്മുസ്തഥാ രാമം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। അഗ്രതശ്ചാസ്യ സംനദ്ധാശ്ചന്ദനാഗുരുഭൂഷിതാഃ
അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ രാമനെ പിന്തുടർന്നു. മുന്നിൽ ചന്ദനവും അഗുരുവും പുരട്ടിയ യോദ്ധാക്കൾ അണിനിരന്നു.
ഖഡ്ഗചാപധരാഃ ശൂരാ ജഗ്മുരാശംസവോ ജനാഃ। തതോ വാദിത്രശബ്ദാശ്ച സ്തുതിശബ്ദാശ്ച വന്ദിനാമ്
വാൾയും വില്ലും കൈയിൽ പിടിച്ച ധൈര്യശാലികൾ പ്രതീക്ഷയോടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു. പിന്നെ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും വന്ദികൾ പാടുന്ന സ്തുതികളും ഉയർന്നു.
സിംഹനാദാശ്ച ശൂരാണാം തതഃ ശുശ്രുവിരേ പഥി। ഹര്മ്യവാതായനസ്ഥാഭിര്ഭൂഷിതാഭിഃ സമന്തതഃ
പാതയിലൂടെ ധൈര്യശാലികളുടെ സിംഹഘോഷം കേൾക്കപ്പെട്ടു. ചുറ്റും കൊട്ടാരജാലകങ്ങളിൽ നിന്നു അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾ നോക്കി നിന്നു.
കീര്യമാണഃ സുപുഷ്പൌഘൈര്യയൌ സ്ത്രീഭിരരിംദമഃ। രാമം സര്വാനവദ്യാങ്ഗ്യോ രാമപിപ്രീഷയാ തതഃ
ശത്രുനാശകനായ രാമൻ സ്ത്രീകൾ പൂക്കൾ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോന്നു. അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ദോഷരഹിതമായതുകൊണ്ട് അവളെല്ലാവരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
വചോഭിരഗ്ര്യൈര്ഹര്മ്യസ്ഥാഃ ക്ഷിതിസ്ഥാശ്ച വവന്ദിരേ। നൂനം നന്ദതി തേ മാതാ കൌസല്യാ മാതൃനന്ദന
കൊട്ടാരങ്ങളിലും നിലത്തുമുള്ളവർ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് രാമനെ ആദരിച്ചു: 'നിശ്ചയം, അമ്മയായ കൗസല്യക്ക് ഇപ്പോൾ വലിയ സന്തോഷമാണ്, അമ്മമാരുടെ പ്രിയപുത്രാ.'
പശ്യന്തീ സിദ്ധയാത്രം ത്വാം പിത്ര്യം രാജ്യമുപസ്ഥിതമ്। സര്വസീമന്തിനീഭ്യശ്ച സീതാം സീമന്തിനീം വരാമ്
'നീ വിജയകരമായ യാത്രയും പിതൃരാജ്യവും നേടുന്നതും, എല്ലാ ഗൃഹിണികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ സീതയെ കാണുന്നതും, ഞങ്ങൾക്കു വലിയ സന്തോഷമാണ്.'
അമന്യന്ത ഹി താ നാര്യോ രാമസ്യ ഹൃദയപ്രിയാമ്। തയാ സുചരിതം ദേവ്യാ പുരാ നൂനം മഹത് തപഃ
അവിടെ സ്ത്രീകൾ രാമന്റെ ഹൃദയപ്രിയയായ സീതയെ ഗൃഹിണികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയെന്നു കരുതുന്നു. അവൾ മുൻകാലത്ത് വലിയ തപസ്സാണ് ചെയ്തതെന്നു അവർ ഉറപ്പിച്ചു.
രോഹിണീവ ശശാങ്കേന രാമസംയോഗമാപ യാ। ഇതി പ്രാസാദശൃങ്ഗേഷു പ്രമദാഭിര്നരോത്തമഃ। ശുശ്രാവ രാജമാര്ഗസ്ഥഃ പ്രിയാ വാച ഉദാഹൃതാഃ
രോഹിണി ചന്ദ്രനുമായി ചേരുന്നതുപോലെ സീതയും രാമനുമായി ഐക്യമായതായി. അങ്ങനെ, കൊട്ടാരശൃംഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീകൾ പറയുന്ന സ്നേഹവാക്കുകൾ രാജമാർഗത്തിൽ പോകുന്ന രാമൻ കേട്ടു.
സ രാഘവസ്തത്ര തദാ പ്രലാപാന് ശുശ്രാവ ലോകസ്യ സമാഗതസ്യ। ആത്മാധികാരാ വിവിധാശ്ച വാചഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപസ്യ പുരേ ജനസ്യ
അവിടെ രാഘവൻ കൂടിച്ചേർന്ന ജനങ്ങളുടെ പലവിധമായ സംസാരങ്ങളും, അവരവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആശയങ്ങളും, ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ നഗരവാസികളുടെ വാക്കുകളും കേട്ടു.