കാഞ്ചനപ്രതിമൈകാഗ്രം മണിവിദ്രുമതോരണമ്। ശാരദാഭ്രഘനപ്രഖ്യം ദീപ്തം മേരുഗുഹാസമമ്
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകളും, രത്നങ്ങളും പവഴുമുള്ള തുരങ്കങ്ങളും, ശരദ്കാലത്തെ മേഘംപോലും മേരുപർവതത്തിലെ ഗുഹയെപ്പോലും പ്രകാശമുള്ളതുമാണ് ആ വീട്.
മണിഭിര്വരമാല്യാനാം സുമഹദ്ഭിരലംകൃതമ്। മുക്താമണിഭിരാകീര്ണം ചന്ദനാഗുരുഭൂഷിതമ്
വിലപ്പെട്ട രത്നമാലകളാൽ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ചിതറിച്ചിരിക്കുന്നു; ചന്ദനവും അഗരുവും പരിമളമായി.
ഗന്ധാന് മനോജ്ഞാന് വിസൃജദ് ദാര്ദുരം ശിഖരം യഥാ। സാരസൈശ്ച മയൂരൈശ്ച വിനദദ്ഭിര്വിരാജിതമ്
മഴക്കാലത്ത് മലശിഖരം പോലെ മനോഹരമായ സുഗന്ധങ്ങൾ പുറത്ത് വിടുന്നു; സാരസപ്പക്ഷികളും മയിൽപക്ഷികളും കൂവുന്നതോടെ അതു ഭംഗിയായി.
സുകൃതേഹാമൃഗാകീര്ണമുത്കീര്ണം ഭക്തിഭിസ്തഥാ। മനശ്ചക്ഷുശ്ച ഭൂതാനാമാദദത് തിഗ്മതേജസാ
നന്നായി നിർമ്മിച്ച കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ ദീപ്തിയാൽ എല്ലാം ജീവികളുടെയും മനസ്സും കണ്ണുകളും ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു.
ചന്ദ്രഭാസ്കരസംകാശം കുബേരഭവനോപമമ്। മഹേന്ദ്രധാമപ്രതിമം നാനാപക്ഷിസമാകുലമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലുള്ള പ്രകാശം, കുബേരന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലും മഹേന്ദ്രന്റെ ആലയത്തിനെപ്പോലും, പലതരം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
മേരുശൃങ്ഗസമം സൂതോ രാമവേശ്മ ദദര്ശ ഹ। ഉപസ്ഥിതൈഃ സമാകീര്ണം ജനൈരഞ്ജലികാരിഭിഃ
മേരുപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലുള്ള ഉയരത്തിൽ രാമന്റെ വീട് സുമന്ത്രൻ കണ്ടു; അഞ്ജലിചെയ്യുന്ന ജനങ്ങൾ അവിടെ കൂട്ടമായി നിന്നിരുന്നു.
ഉപാദായ സമാക്രാന്തൈസ്തദാ ജാനപദൈര്ജനൈഃ। രാമാഭിഷേകസുമുഖൈരുന്മുഖൈഃ സമലംകൃതമ്
ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന്, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞ് ആ ഭവനത്തെ അലങ്കരിച്ചു.
മഹാമേഘസമപ്രഖ്യമുദഗ്രം സുവിരാജിതമ്। നാനാരത്നസമാകീര്ണം കുബ്ജകൈരപി ചാവൃതമ്
വലിയ മേഘംപോലെ ഭംഗിയും ഉയരവും നിറഞ്ഞു; പലതരം രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; കുജ്ജന്മാരും ചുറ്റി നിന്നു.
സ വാജിയുക്തേന രഥേന സാരഥിഃ സമാകുലം രാജകുലം വിരാജയന്। വരൂഥിനാ രാജഗൃഹാഭിപാതിനാ പുരസ്യ സര്വസ്യ മനാംസി ഹര്ഷയന്
കുതിരകള് ചേര്ത്ത രഥത്തില് സാരഥി കയറി രാജകുലം മുഴുവന് ഉല്ലാസത്തോടെ നിറച്ചുവിളിച്ചു; മനോഹരമായ കൂട്ടരോടൊപ്പം രാജഗൃഹത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോള് നഗരവാസികളുടെ മനസ്സുകള് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തതഃ സമാസാദ്യ മഹാധനം മഹത് പ്രഹൃഷ്ടരോമാ സ ബഭൂവ സാരഥിഃ। മൃഗൈര്മയൂരൈശ്ച സമാകുലോല്ബണം ഗൃഹം വരാര്ഹസ്യ ശചീപതേരിവ
ശ്രീമന്തമായ വലിയ വീടിലെത്തിയപ്പോള് സാരഥിയുടെ ശരീരത്തില് സന്തോഷം കൊണ്ട് രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു; മാന്മരങ്ങളും മയിലുകളും നിറഞ്ഞ ആ വീട് ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയുടെ ആലയംപോലെ മനോഹരമായിരുന്നു.
സ തത്ര കൈലാസനിഭാഃ സ്വലംകൃതാഃ പ്രവിശ്യ കക്ഷ്യാസ്ത്രിദശാലയോപമാഃ। പ്രിയാന് വരാന് രാമമതേ സ്ഥിതാന് ബഹൂന് വ്യപോഹ്യ ശുദ്ധാന്തമുപസ്ഥിതൌ രഥീ
അവിടെ, കൈലാസംപോലും ദേവാലയങ്ങളെപ്പോലും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന മുറികളിലേക്ക് കടന്ന്, രാമനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവരും ഉത്തമരുമായ നിരവധി സേവകരെ മറികടന്ന്, സാരഥി ശുദ്ധമായ അകത്തളത്തിലേക്ക് എത്തി.
സ തത്ര ശുശ്രാവ ച ഹര്ഷയുക്താ രാമാഭിഷേകാര്ഥകൃതാം ജനാനാമ്। നരേന്ദ്രസൂനോരഭിമങ്ഗലാര്ഥാഃ സര്വസ്യ ലോകസ്യ ഗിരഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ
അവിടെ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി കൂടിയ ജനങ്ങളുടെ സന്തോഷഭരിതമായ ശബ്ദങ്ങളും, രാജകുമാരന് വേണ്ടി എല്ലാവരും ഉല്ലാസത്തോടെ ഉച്ചരിച്ച മംഗളാശംസകളും അവന് കേട്ടു.
മഹേന്ദ്രസദ്മപ്രതിമം ച വേശ്മ രാമസ്യ രമ്യം മൃഗപക്ഷിജുഷ്ടമ്। ദദര്ശ മേരോരിവ ശൃങ്ഗമുച്ചം വിഭ്രാജമാനം പ്രഭയാ സുമന്ത്രഃ
സുമന്ത്രന് രാമന്റെ ഭവനം ദേവേന്ദ്രന്റെ മന്ദിരംപോലും, മാന്മരങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായതും, മേറു പര്വതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലും, തനതായ പ്രകാശത്തില് ദീപ്തമായതുമായതായി തോന്നി.
ഉപസ്ഥിതൈരഞ്ജലികാരിഭിശ്ച സോപായനൈര്ജാനപദൈര്ജനൈശ്ച। കോട്യാ പരാര്ധൈശ്ച വിമുക്തയാനൈഃ സമാകുലം ദ്വാരപദം ദദര്ശ
പല ഗ്രാമവാസികളും കൈയിലുമണിയുമായി ആദരപൂര്വം വന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനും, അനേകം വാഹനങ്ങള് നിറഞ്ഞുനില്ക്കുന്നതിനും ഇടയില് സുമന്ത്രന് വാതായനത്തില് വലിയ തിരക്ക് കണ്ടു.
തതോ മഹാമേഘമഹീധരാഭം പ്രഭിന്നമത്യങ്കുശമത്യസഹ്യമ്। രാമോപവാഹ്യം രുചിരം ദദര്ശ ശത്രുഞ്ജയം നാഗമുദഗ്രകായമ്
ശക്തിയിലും ഭയാനകതയിലും വലിയ മേഘം മൂടിയ പര്വതംപോലും, ആങ്കുഷം കൊണ്ടും പിടിക്കാനാവാത്തതുമായ, രാമനു യോജിച്ച മനോഹരമായ ശത്രുഞ്ജയ എന്ന വലിയ ആനയെ അവന് കണ്ടു.
സ്വലംകൃതാന് സാശ്വരഥാന് സകുഞ്ജരാ- നമാത്യമുഖ്യാംശ്ച ദദര്ശ വല്ലഭാന്। വ്യപോഹ്യ സൂതഃ സഹിതാന് സമന്തതഃ സമൃദ്ധമന്തഃപുരമാവിവേശ ഹ
അലങ്കരിച്ച കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും കൂടെവെച്ച പ്രധാന മന്ത്രിമാരെയും, രാമനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും സാരഥി കണ്ടു; അവരെ എല്ലാം മറികടന്ന് സമ്പന്നമായ അകത്തളത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തതോഽദ്രികൂടാചലമേഘസംനിഭം മഹാവിമാനോപമവേശ്മസംയുതമ്। അവാര്യമാണഃ പ്രവിവേശ സാരഥിഃ പ്രഭൂതരത്നം മകരോ യഥാര്ണവമ്
പര്വതശിഖരത്തെയും വലിയ മന്ദിരത്തെയുംപ്പോലും, ധനസമ്പത്താല് നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിലേക്ക്, ആരും തടയാനാവാതെ സാരഥി കടന്നു പോയി; അതു സമുദ്രത്തിലേക്ക് മകരം കടക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
thumb|ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോള് പതിനാറാം സര്ഗം കേള്ക്കാം.
സ തദന്തഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ്। പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത്
ജനങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ അകത്തളവാതിലുകള് കടന്ന്, പുരാതനരീതികള് അറിയുന്നവന് പിന്നീട് ശാന്തമായ ഒരു മുറിയില് എത്തി.
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുണ്ഡലൈഃ। അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈഃ സ്വാനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ്
അവിടെ വാളുകളും വില്ലുകളും കൈവശം വച്ച, മിനുങ്ങുന്ന കുന്ദലങ്ങള് ധരിച്ച, ജാഗ്രതയോടെ മനസ്സും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞ യുവാക്കളെ അവന് കണ്ടു.
തത്ര കാഷായിണോ വൃദ്ധാന് വേത്രപാണീന് സ്വലംകൃതാന്। ദദര്ശ വിഷ്ഠിതാന് ദ്വാരി സ്ത്ര്യധ്യക്ഷാന് സമാഹിതാന്
അവിടെ കശായവസ്ത്രം ധരിച്ച, വടിയേന്തിയ, അലങ്കാരമുള്ള വയോധികരെ, വാതിലില് കാത്തുനില്ക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ മേല്നോട്ടക്കാരെയും അവന് കണ്ടു.
തേ സമീക്ഷ്യ സമായാന്തം രാമപ്രിയചികീര്ഷവഃ। സഹസോത്പതിതാഃ സര്വേ ഹ്യാസനേഭ്യഃ സസമ്ഭ്രമാഃ
അവിടെ രാമനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാവരും, അവനെ സമീപിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോള്, വേഗത്തില് ഉണര്ന്ന് ആദരപൂര്വം ഇരിപ്പിടങ്ങളില് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
താനുവാച വിനീതാത്മാ സൂതപുത്രഃ പ്രദക്ഷിണഃ। ക്ഷിപ്രമാഖ്യാത രാമായ സുമന്ത്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി
വിനയപൂര്വം സാരഥിയുടെ മകന് അവരെ ചുറ്റി പറഞ്ഞു: 'വേഗം രാമനോട് അറിയിക്കൂ, സുമന്ത്രന് വാതിലില് കാത്തിരിക്കുന്നു'.
തേ രാമമുപസങ്ഗമ്യ ഭര്തുഃ പ്രിയചികീര്ഷവഃ। സഹഭാര്യായ രാമായ ക്ഷിപ്രമേവാചചക്ഷിരേ
ഭര്ത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ചവര് ഉടനെ രാമനെയും ഭാര്യയെയും സമീപിച്ച് സുമന്ത്രന്റെ വരവ് അറിയിച്ചു.
പ്രതിവേദിതമാജ്ഞായ സൂതമഭ്യന്തരം പിതുഃ। തത്രൈവാനായയാമാസ രാഘവഃ പ്രിയകാമ്യയാ
അവരുടെ വിവരം കേട്ട രാഘവന് സന്തോഷത്തോടെ സാരഥിയെ അച്ഛന്റെ അകത്തളത്തിലേക്ക് വിളിച്ചു.
തം വൈശ്രവണസംകാശമുപവിഷ്ടം സ്വലംകൃതമ്। ദദര്ശ സൂതഃ പര്യങ്കേ സൌവര്ണേ സോത്തരച്ഛദേ
കുബേരനെപ്പോലും, അലങ്കരിച്ച, പൊന്നിന്റെ കിടക്കയില് തൂക്കുകുടയോടെ ഇരിക്കുന്ന രാമനെ സാരഥി കണ്ടു.
വരാഹരുധിരാഭേണ ശുചിനാ ച സുഗന്ധിനാ। അനുലിപ്തം പരാര്ഘ്യേന ചന്ദനേന പരംതപമ്
വൈരികളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാമന് ഉത്തമമായ, ശുദ്ധവും സുഗന്ധവും ഉള്ള, കാട്ടുപന്നിയുടെ രക്തത്തിന്റെ നിറംപോലെയുള്ള ചന്ദനപൊടി പുരട്ടിയിരുന്നു.
സ്ഥിതയാ പാര്ശ്വതശ്ചാപി വാലവ്യജനഹസ്തയാ। ഉപേതം സീതയാ ഭൂയശ്ചിത്രയാ ശശിനം യഥാ
അവന്റെ പക്കല് വാലുപയോഗിച്ച് കാറ്റുവീശുന്ന സീതയും നില്ക്കുന്നു; ആകർഷകമായ അലങ്കാരങ്ങളോടെ, ഒരു മനോഹരമായ നക്ഷത്രം ചന്ദ്രനോടൊപ്പം നില്ക്കുന്നതുപോലെ.
തം തപന്തമിവാദിത്യമുപപന്നം സ്വതേജസാ। വവന്ദേ വരദം വന്ദീ വിനയജ്ഞോ വിനീതവത്
സ്വന്തം പ്രകാശത്തില് പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, വരദാനങ്ങള് നല്കുന്ന രാമനോട് വിനയത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും വന്ദി നമസ്കരിച്ചു.
പ്രാഞ്ജലിഃ സുമുഖം ദൃഷ്ട്വാ വിഹാരശയനാസനേ। രാജപുത്രമുവാചേദം സുമന്ത്രോ രാജസത്കൃതഃ
രാജാവിന്റെ ആദരവിന് പാത്രനായ സുമന്ത്രന് കയ്യുകൂപ്പി, വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്ന, മനോഹരമായ മുഖമുള്ള രാജപുത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.