വരുണശ്ചാഗ്നിരിന്ദ്രശ്ച വിജയം പ്രദിശന്തു തേ। ഗതാ ഭഗവതീ രാത്രിരഹഃ ശിവമുപസ്ഥിതമ്
വരുണനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും നിന്നെ വിജയിപ്പിക്കട്ടെ; ഭാഗ്യവതിയായ രാത്രികാലം കഴിഞ്ഞു, ശുഭദിനം എത്തി.
ബുദ്ധ്യസ്വ രാജശാര്ദൂല കുരു കാര്യമനന്തരമ്। ബ്രാഹ്മണാ ബലമുഖ്യാശ്ച നൈഗമാശ്ചാഗതാസ്ത്വിഹ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശൂരനായ രാജാവേ, എഴുന്നേറ്റു ഉടൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ നോക്കൂ; പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരും സൈന്യാധിപന്മാരും നഗരവാസികളും ഇവിടെ എല്ലാം എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ദര്ശനം തേഽഭികാംക്ഷന്തേ പ്രതിബുദ്ധ്യസ്വ രാഘവ। സ്തുവന്തം തം തദാ സൂതം സുമന്ത്രം മന്ത്രകോവിദമ്
അവർക്കെല്ലാം നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്; രാഘവാ, എഴുന്നേൽക്കൂ. അങ്ങനെ മന്ത്രജ്ഞനായ സുമന്ത്രൻ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
പ്രതിബുദ്ധ്യ തതോ രാജാ ഇദം വചനമബ്രവീത്। രാമമാനയ സൂതേതി യദസ്യഭിഹിതോ മയാ
ശേഷം രാജാവ് എഴുന്നേറ്റു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രാമനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
കിമിദം കാരണം യേന മമാജ്ഞാ പ്രതിവാഹ്യതേ। ന ചൈവ സമ്പ്രസുപ്തോഽഹമാനയേഹാശു രാഘവമ്
'എന്താണ് എന്റെ ആജ്ഞ വൈകുന്നത്? ഞാൻ ആഴമായി ഉറങ്ങുന്നില്ലല്ലോ; രാഘവനെ ഉടൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരൂ.'
ഇതി രാജാ ദശരഥഃ സൂതം തത്രാന്വശാത് പുനഃ। സ രാജവചനം ശ്രുത്വാ ശിരസാ പ്രതിപൂജ്യ തമ്
അങ്ങനെ ദശരഥൻ വീണ്ടും സുതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു; രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട സുതൻ തലകൂന്തി ആദരവോടെ വണങ്ങി.
നിര്ജഗാമ നൃപാവാസാന്മന്യമാനഃ പ്രിയം മഹത്। പ്രപന്നോ രാജമാര്ഗം ച പതാകാധ്വജശോഭിതമ്
സുമന്ത്രൻ സന്തോഷവാർത്തയുമായി രാജഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ച രാജപഥത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ഹൃഷ്ടഃ പ്രമുദിതഃ സൂതോ ജഗാമാശു വിലോകയന്। സ സൂതസ്തത്ര ശുശ്രാവ രാമാധികരണാഃ കഥാഃ
ആനന്ദത്തിലും ഉല്ലാസത്തിലും നിറഞ്ഞ സുതൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി, വഴിയിൽ നോക്കി നടക്കുമ്പോൾ രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ അവിടെ കേട്ടു.
അഭിഷേചനസംയുക്താഃ സര്വലോകസ്യ ഹൃഷ്ടവത്। തതോ ദദര്ശ രുചിരം കൈലാസസദൃശപ്രഭമ്
അഭിഷേകത്തോടുള്ള സന്തോഷം എല്ലാവർക്കും നിറഞ്ഞു; പിന്നെ സുമന്ത്രൻ കൈലാസപർവതംപോലെ പ്രകാശമുള്ള മനോഹരമായ ഭവനം കണ്ടു.
രാമവേശ്മ സുമന്ത്രസ്തു ശക്രവേശ്മസമപ്രഭമ്। മഹാകപാടപിഹിതം വിതര്ദിശതശോഭിതമ്
സുമന്ത്രൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലെയുള്ള രാമന്റെ വീട് കണ്ടു; വലിയ വാതിലുകൾ അടച്ചിരിക്കുന്നു, പല തുരങ്കങ്ങളും അലങ്കാരമായി.
കാഞ്ചനപ്രതിമൈകാഗ്രം മണിവിദ്രുമതോരണമ്। ശാരദാഭ്രഘനപ്രഖ്യം ദീപ്തം മേരുഗുഹാസമമ്
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകളും, രത്നങ്ങളും പവഴുമുള്ള തുരങ്കങ്ങളും, ശരദ്കാലത്തെ മേഘംപോലും മേരുപർവതത്തിലെ ഗുഹയെപ്പോലും പ്രകാശമുള്ളതുമാണ് ആ വീട്.
മണിഭിര്വരമാല്യാനാം സുമഹദ്ഭിരലംകൃതമ്। മുക്താമണിഭിരാകീര്ണം ചന്ദനാഗുരുഭൂഷിതമ്
വിലപ്പെട്ട രത്നമാലകളാൽ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ചിതറിച്ചിരിക്കുന്നു; ചന്ദനവും അഗരുവും പരിമളമായി.
ഗന്ധാന് മനോജ്ഞാന് വിസൃജദ് ദാര്ദുരം ശിഖരം യഥാ। സാരസൈശ്ച മയൂരൈശ്ച വിനദദ്ഭിര്വിരാജിതമ്
മഴക്കാലത്ത് മലശിഖരം പോലെ മനോഹരമായ സുഗന്ധങ്ങൾ പുറത്ത് വിടുന്നു; സാരസപ്പക്ഷികളും മയിൽപക്ഷികളും കൂവുന്നതോടെ അതു ഭംഗിയായി.
സുകൃതേഹാമൃഗാകീര്ണമുത്കീര്ണം ഭക്തിഭിസ്തഥാ। മനശ്ചക്ഷുശ്ച ഭൂതാനാമാദദത് തിഗ്മതേജസാ
നന്നായി നിർമ്മിച്ച കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ ദീപ്തിയാൽ എല്ലാം ജീവികളുടെയും മനസ്സും കണ്ണുകളും ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു.
ചന്ദ്രഭാസ്കരസംകാശം കുബേരഭവനോപമമ്। മഹേന്ദ്രധാമപ്രതിമം നാനാപക്ഷിസമാകുലമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലുള്ള പ്രകാശം, കുബേരന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലും മഹേന്ദ്രന്റെ ആലയത്തിനെപ്പോലും, പലതരം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
മേരുശൃങ്ഗസമം സൂതോ രാമവേശ്മ ദദര്ശ ഹ। ഉപസ്ഥിതൈഃ സമാകീര്ണം ജനൈരഞ്ജലികാരിഭിഃ
മേരുപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലുള്ള ഉയരത്തിൽ രാമന്റെ വീട് സുമന്ത്രൻ കണ്ടു; അഞ്ജലിചെയ്യുന്ന ജനങ്ങൾ അവിടെ കൂട്ടമായി നിന്നിരുന്നു.
ഉപാദായ സമാക്രാന്തൈസ്തദാ ജാനപദൈര്ജനൈഃ। രാമാഭിഷേകസുമുഖൈരുന്മുഖൈഃ സമലംകൃതമ്
ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന്, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞ് ആ ഭവനത്തെ അലങ്കരിച്ചു.
മഹാമേഘസമപ്രഖ്യമുദഗ്രം സുവിരാജിതമ്। നാനാരത്നസമാകീര്ണം കുബ്ജകൈരപി ചാവൃതമ്
വലിയ മേഘംപോലെ ഭംഗിയും ഉയരവും നിറഞ്ഞു; പലതരം രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; കുജ്ജന്മാരും ചുറ്റി നിന്നു.
സ വാജിയുക്തേന രഥേന സാരഥിഃ സമാകുലം രാജകുലം വിരാജയന്। വരൂഥിനാ രാജഗൃഹാഭിപാതിനാ പുരസ്യ സര്വസ്യ മനാംസി ഹര്ഷയന്
കുതിരകള് ചേര്ത്ത രഥത്തില് സാരഥി കയറി രാജകുലം മുഴുവന് ഉല്ലാസത്തോടെ നിറച്ചുവിളിച്ചു; മനോഹരമായ കൂട്ടരോടൊപ്പം രാജഗൃഹത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോള് നഗരവാസികളുടെ മനസ്സുകള് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തതഃ സമാസാദ്യ മഹാധനം മഹത് പ്രഹൃഷ്ടരോമാ സ ബഭൂവ സാരഥിഃ। മൃഗൈര്മയൂരൈശ്ച സമാകുലോല്ബണം ഗൃഹം വരാര്ഹസ്യ ശചീപതേരിവ
ശ്രീമന്തമായ വലിയ വീടിലെത്തിയപ്പോള് സാരഥിയുടെ ശരീരത്തില് സന്തോഷം കൊണ്ട് രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു; മാന്മരങ്ങളും മയിലുകളും നിറഞ്ഞ ആ വീട് ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയുടെ ആലയംപോലെ മനോഹരമായിരുന്നു.
സ തത്ര കൈലാസനിഭാഃ സ്വലംകൃതാഃ പ്രവിശ്യ കക്ഷ്യാസ്ത്രിദശാലയോപമാഃ। പ്രിയാന് വരാന് രാമമതേ സ്ഥിതാന് ബഹൂന് വ്യപോഹ്യ ശുദ്ധാന്തമുപസ്ഥിതൌ രഥീ
അവിടെ, കൈലാസംപോലും ദേവാലയങ്ങളെപ്പോലും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന മുറികളിലേക്ക് കടന്ന്, രാമനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവരും ഉത്തമരുമായ നിരവധി സേവകരെ മറികടന്ന്, സാരഥി ശുദ്ധമായ അകത്തളത്തിലേക്ക് എത്തി.
സ തത്ര ശുശ്രാവ ച ഹര്ഷയുക്താ രാമാഭിഷേകാര്ഥകൃതാം ജനാനാമ്। നരേന്ദ്രസൂനോരഭിമങ്ഗലാര്ഥാഃ സര്വസ്യ ലോകസ്യ ഗിരഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ
അവിടെ രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി കൂടിയ ജനങ്ങളുടെ സന്തോഷഭരിതമായ ശബ്ദങ്ങളും, രാജകുമാരന് വേണ്ടി എല്ലാവരും ഉല്ലാസത്തോടെ ഉച്ചരിച്ച മംഗളാശംസകളും അവന് കേട്ടു.
മഹേന്ദ്രസദ്മപ്രതിമം ച വേശ്മ രാമസ്യ രമ്യം മൃഗപക്ഷിജുഷ്ടമ്। ദദര്ശ മേരോരിവ ശൃങ്ഗമുച്ചം വിഭ്രാജമാനം പ്രഭയാ സുമന്ത്രഃ
സുമന്ത്രന് രാമന്റെ ഭവനം ദേവേന്ദ്രന്റെ മന്ദിരംപോലും, മാന്മരങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായതും, മേറു പര്വതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലും, തനതായ പ്രകാശത്തില് ദീപ്തമായതുമായതായി തോന്നി.
ഉപസ്ഥിതൈരഞ്ജലികാരിഭിശ്ച സോപായനൈര്ജാനപദൈര്ജനൈശ്ച। കോട്യാ പരാര്ധൈശ്ച വിമുക്തയാനൈഃ സമാകുലം ദ്വാരപദം ദദര്ശ
പല ഗ്രാമവാസികളും കൈയിലുമണിയുമായി ആദരപൂര്വം വന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനും, അനേകം വാഹനങ്ങള് നിറഞ്ഞുനില്ക്കുന്നതിനും ഇടയില് സുമന്ത്രന് വാതായനത്തില് വലിയ തിരക്ക് കണ്ടു.
തതോ മഹാമേഘമഹീധരാഭം പ്രഭിന്നമത്യങ്കുശമത്യസഹ്യമ്। രാമോപവാഹ്യം രുചിരം ദദര്ശ ശത്രുഞ്ജയം നാഗമുദഗ്രകായമ്
ശക്തിയിലും ഭയാനകതയിലും വലിയ മേഘം മൂടിയ പര്വതംപോലും, ആങ്കുഷം കൊണ്ടും പിടിക്കാനാവാത്തതുമായ, രാമനു യോജിച്ച മനോഹരമായ ശത്രുഞ്ജയ എന്ന വലിയ ആനയെ അവന് കണ്ടു.
സ്വലംകൃതാന് സാശ്വരഥാന് സകുഞ്ജരാ- നമാത്യമുഖ്യാംശ്ച ദദര്ശ വല്ലഭാന്। വ്യപോഹ്യ സൂതഃ സഹിതാന് സമന്തതഃ സമൃദ്ധമന്തഃപുരമാവിവേശ ഹ
അലങ്കരിച്ച കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും കൂടെവെച്ച പ്രധാന മന്ത്രിമാരെയും, രാമനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും സാരഥി കണ്ടു; അവരെ എല്ലാം മറികടന്ന് സമ്പന്നമായ അകത്തളത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തതോഽദ്രികൂടാചലമേഘസംനിഭം മഹാവിമാനോപമവേശ്മസംയുതമ്। അവാര്യമാണഃ പ്രവിവേശ സാരഥിഃ പ്രഭൂതരത്നം മകരോ യഥാര്ണവമ്
പര്വതശിഖരത്തെയും വലിയ മന്ദിരത്തെയുംപ്പോലും, ധനസമ്പത്താല് നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിലേക്ക്, ആരും തടയാനാവാതെ സാരഥി കടന്നു പോയി; അതു സമുദ്രത്തിലേക്ക് മകരം കടക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
thumb|ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോള് പതിനാറാം സര്ഗം കേള്ക്കാം.
സ തദന്തഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ്। പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത്
ജനങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ അകത്തളവാതിലുകള് കടന്ന്, പുരാതനരീതികള് അറിയുന്നവന് പിന്നീട് ശാന്തമായ ഒരു മുറിയില് എത്തി.
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുണ്ഡലൈഃ। അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈഃ സ്വാനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ്
അവിടെ വാളുകളും വില്ലുകളും കൈവശം വച്ച, മിനുങ്ങുന്ന കുന്ദലങ്ങള് ധരിച്ച, ജാഗ്രതയോടെ മനസ്സും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞ യുവാക്കളെ അവന് കണ്ടു.