സജ്ജം ദ്യുതികരം ശ്രീമദഭിഷേകപുരസ്സരമ്। പാണ്ഡുരശ്ച വൃഷഃ സജ്ജഃ പാണ്ഡുരാശ്വശ്ച സംസ്ഥിതഃ
അഭിഷേകത്തിനായി തിളക്കവും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ ഉപകരണങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു; വെളുത്ത കാളയും വെളുത്ത കുതിരകളും അവിടെ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
വാദിത്രാണി ച സര്വാണി വന്ദിനശ്ച തഥാപരേ। ഇക്ഷ്വാകൂണാം യഥാ രാജ്യേ സമ്ഭ്രിയേതാഭിഷേചനമ്
എല്ലാ വാദ്യോപകരണങ്ങളും ഗായകരും ഒത്തുചേർന്നിരുന്നു, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ അഭിഷേകത്തിന് യോജിച്ചതുപോലെ.
തഥാജാതീയമാദായ രാജപുത്രാഭിഷേചനമ്। തേ രാജവചനാത് തത്ര സമവേതാ മഹീപതിമ്
അങ്ങനെ, രാജകുമാരന്റെ അഭിഷേകത്തിന് വേണ്ടതെല്ലാം കൂട്ടി, അവർ രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു.
അപശ്യന്തോഽബ്രുവന് കോ നു രാജ്ഞോ നഃ പ്രതിവേദയേത്। ന പശ്യാമശ്ച രാജാനമുദിതശ്ച ദിവാകരഃ
രാജാവിനെ കാണാതെ അവർ പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ കാര്യം ആരാണ് രാജാവിനെ അറിയിക്കുക? നാം രാജാവിനെ കാണുന്നില്ല, സൂര്യനും ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.'
അബ്രവീത് താനിദം വാക്യം സുമന്ത്രോ രാജസത്കൃതഃ। രാമം രാജ്ഞോ നിയോഗേന ത്വരയാ പ്രസ്ഥിതോ ഹ്യഹമ്
രാജാവിന്റെ ആദരമുള്ള സുമന്ത്രൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ വേഗത്തിൽ രാമനെ വിളിക്കാൻ പോയിരിക്കുന്നു.'
പൂജ്യാ രാജ്ഞോ ഭവന്തശ്ച രാമസ്യ തു വിശേഷതഃ। അയം പൃച്ഛാമി വചനാത് സുഖമായുഷ്മതാമഹമ്
'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും രാജാവിനും, പ്രത്യേകിച്ച് രാമനോടും ആദരാർഹരാണ്; രാജാവിന്റെ വാക്കുപ്രകാരം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സുഖം ചോദിക്കുന്നു, ഭാഗ്യശാലികളേ.'
രാജ്ഞഃ സമ്പ്രതിബുദ്ധസ്യ ചാനാഗമനകാരണമ്। ഇത്യുക്ത്വാന്തഃപുരദ്വാരമാജഗാമ പുരാണവിത്
'രാജാവ് ഉണർന്നിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ വരാത്തതിന്റെ കാരണമെന്നു...' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ആ ജ്ഞാനി അകത്തുള്ള അരികിലെ വാതിലിലേക്ക് പോയി.
സദാ സക്തം ച തദ് വേശ്മ സുമന്ത്രഃ പ്രവിവേശ ഹ। തുഷ്ടാവാസ്യ തദാ വംശം പ്രവിശ്യ സ വിശാമ്പതേഃ
എപ്പോഴും ആ രാജമന്ദിരത്തോടു ചേർന്നിരുന്ന സുമന്ത്രൻ അകത്തു കടന്നു; മനുഷ്യരുടെ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ കയറി അവന്റെ വംശത്തെ പ്രശംസിച്ചു.
ശയനീയം നരേന്ദ്രസ്യ തദാസാദ്യ വ്യതിഷ്ഠത। സോഽത്യാസാദ്യ തു തദ് വേശ്മ തിരസ്കരണിമന്തരാ
രാജാവിന്റെ കിടക്കമുറി സമീപിച്ച് അവൻ അവിടെ നിന്നു; അകത്തു കയറി, തിരശ്ശീലക്കപ്പുറത്ത് നിന്നു കാത്തുനിന്നു.
ആശീര്ഭിര്ഗുണയുക്താഭിരഭിതുഷ്ടാവ രാഘവമ്। സോമസൂര്യൌ ച കാകുത്സ്ഥ ശിവവൈശ്രവണാവപി
ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അനുഗ്രഹവാക്കുകൾ കൊണ്ട് രാഘവനെ സ്തുതിച്ചു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, ശിവനും വൈശ്രവണനും കാകുത്സ്ഥവംശജനായ രാഘവനോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥിച്ചു.
വരുണശ്ചാഗ്നിരിന്ദ്രശ്ച വിജയം പ്രദിശന്തു തേ। ഗതാ ഭഗവതീ രാത്രിരഹഃ ശിവമുപസ്ഥിതമ്
വരുണനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും നിന്നെ വിജയിപ്പിക്കട്ടെ; ഭാഗ്യവതിയായ രാത്രികാലം കഴിഞ്ഞു, ശുഭദിനം എത്തി.
ബുദ്ധ്യസ്വ രാജശാര്ദൂല കുരു കാര്യമനന്തരമ്। ബ്രാഹ്മണാ ബലമുഖ്യാശ്ച നൈഗമാശ്ചാഗതാസ്ത്വിഹ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശൂരനായ രാജാവേ, എഴുന്നേറ്റു ഉടൻ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ നോക്കൂ; പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരും സൈന്യാധിപന്മാരും നഗരവാസികളും ഇവിടെ എല്ലാം എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ദര്ശനം തേഽഭികാംക്ഷന്തേ പ്രതിബുദ്ധ്യസ്വ രാഘവ। സ്തുവന്തം തം തദാ സൂതം സുമന്ത്രം മന്ത്രകോവിദമ്
അവർക്കെല്ലാം നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്; രാഘവാ, എഴുന്നേൽക്കൂ. അങ്ങനെ മന്ത്രജ്ഞനായ സുമന്ത്രൻ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
പ്രതിബുദ്ധ്യ തതോ രാജാ ഇദം വചനമബ്രവീത്। രാമമാനയ സൂതേതി യദസ്യഭിഹിതോ മയാ
ശേഷം രാജാവ് എഴുന്നേറ്റു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രാമനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
കിമിദം കാരണം യേന മമാജ്ഞാ പ്രതിവാഹ്യതേ। ന ചൈവ സമ്പ്രസുപ്തോഽഹമാനയേഹാശു രാഘവമ്
'എന്താണ് എന്റെ ആജ്ഞ വൈകുന്നത്? ഞാൻ ആഴമായി ഉറങ്ങുന്നില്ലല്ലോ; രാഘവനെ ഉടൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരൂ.'
ഇതി രാജാ ദശരഥഃ സൂതം തത്രാന്വശാത് പുനഃ। സ രാജവചനം ശ്രുത്വാ ശിരസാ പ്രതിപൂജ്യ തമ്
അങ്ങനെ ദശരഥൻ വീണ്ടും സുതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു; രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട സുതൻ തലകൂന്തി ആദരവോടെ വണങ്ങി.
നിര്ജഗാമ നൃപാവാസാന്മന്യമാനഃ പ്രിയം മഹത്। പ്രപന്നോ രാജമാര്ഗം ച പതാകാധ്വജശോഭിതമ്
സുമന്ത്രൻ സന്തോഷവാർത്തയുമായി രാജഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ച രാജപഥത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ഹൃഷ്ടഃ പ്രമുദിതഃ സൂതോ ജഗാമാശു വിലോകയന്। സ സൂതസ്തത്ര ശുശ്രാവ രാമാധികരണാഃ കഥാഃ
ആനന്ദത്തിലും ഉല്ലാസത്തിലും നിറഞ്ഞ സുതൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി, വഴിയിൽ നോക്കി നടക്കുമ്പോൾ രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ അവിടെ കേട്ടു.
അഭിഷേചനസംയുക്താഃ സര്വലോകസ്യ ഹൃഷ്ടവത്। തതോ ദദര്ശ രുചിരം കൈലാസസദൃശപ്രഭമ്
അഭിഷേകത്തോടുള്ള സന്തോഷം എല്ലാവർക്കും നിറഞ്ഞു; പിന്നെ സുമന്ത്രൻ കൈലാസപർവതംപോലെ പ്രകാശമുള്ള മനോഹരമായ ഭവനം കണ്ടു.
രാമവേശ്മ സുമന്ത്രസ്തു ശക്രവേശ്മസമപ്രഭമ്। മഹാകപാടപിഹിതം വിതര്ദിശതശോഭിതമ്
സുമന്ത്രൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലെയുള്ള രാമന്റെ വീട് കണ്ടു; വലിയ വാതിലുകൾ അടച്ചിരിക്കുന്നു, പല തുരങ്കങ്ങളും അലങ്കാരമായി.
കാഞ്ചനപ്രതിമൈകാഗ്രം മണിവിദ്രുമതോരണമ്। ശാരദാഭ്രഘനപ്രഖ്യം ദീപ്തം മേരുഗുഹാസമമ്
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകളും, രത്നങ്ങളും പവഴുമുള്ള തുരങ്കങ്ങളും, ശരദ്കാലത്തെ മേഘംപോലും മേരുപർവതത്തിലെ ഗുഹയെപ്പോലും പ്രകാശമുള്ളതുമാണ് ആ വീട്.
മണിഭിര്വരമാല്യാനാം സുമഹദ്ഭിരലംകൃതമ്। മുക്താമണിഭിരാകീര്ണം ചന്ദനാഗുരുഭൂഷിതമ്
വിലപ്പെട്ട രത്നമാലകളാൽ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ചിതറിച്ചിരിക്കുന്നു; ചന്ദനവും അഗരുവും പരിമളമായി.
ഗന്ധാന് മനോജ്ഞാന് വിസൃജദ് ദാര്ദുരം ശിഖരം യഥാ। സാരസൈശ്ച മയൂരൈശ്ച വിനദദ്ഭിര്വിരാജിതമ്
മഴക്കാലത്ത് മലശിഖരം പോലെ മനോഹരമായ സുഗന്ധങ്ങൾ പുറത്ത് വിടുന്നു; സാരസപ്പക്ഷികളും മയിൽപക്ഷികളും കൂവുന്നതോടെ അതു ഭംഗിയായി.
സുകൃതേഹാമൃഗാകീര്ണമുത്കീര്ണം ഭക്തിഭിസ്തഥാ। മനശ്ചക്ഷുശ്ച ഭൂതാനാമാദദത് തിഗ്മതേജസാ
നന്നായി നിർമ്മിച്ച കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ ദീപ്തിയാൽ എല്ലാം ജീവികളുടെയും മനസ്സും കണ്ണുകളും ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു.
ചന്ദ്രഭാസ്കരസംകാശം കുബേരഭവനോപമമ്। മഹേന്ദ്രധാമപ്രതിമം നാനാപക്ഷിസമാകുലമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലുള്ള പ്രകാശം, കുബേരന്റെ ഭവനത്തിനെപ്പോലും മഹേന്ദ്രന്റെ ആലയത്തിനെപ്പോലും, പലതരം പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
മേരുശൃങ്ഗസമം സൂതോ രാമവേശ്മ ദദര്ശ ഹ। ഉപസ്ഥിതൈഃ സമാകീര്ണം ജനൈരഞ്ജലികാരിഭിഃ
മേരുപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലുള്ള ഉയരത്തിൽ രാമന്റെ വീട് സുമന്ത്രൻ കണ്ടു; അഞ്ജലിചെയ്യുന്ന ജനങ്ങൾ അവിടെ കൂട്ടമായി നിന്നിരുന്നു.
ഉപാദായ സമാക്രാന്തൈസ്തദാ ജാനപദൈര്ജനൈഃ। രാമാഭിഷേകസുമുഖൈരുന്മുഖൈഃ സമലംകൃതമ്
ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന്, രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞ് ആ ഭവനത്തെ അലങ്കരിച്ചു.
മഹാമേഘസമപ്രഖ്യമുദഗ്രം സുവിരാജിതമ്। നാനാരത്നസമാകീര്ണം കുബ്ജകൈരപി ചാവൃതമ്
വലിയ മേഘംപോലെ ഭംഗിയും ഉയരവും നിറഞ്ഞു; പലതരം രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; കുജ്ജന്മാരും ചുറ്റി നിന്നു.
സ വാജിയുക്തേന രഥേന സാരഥിഃ സമാകുലം രാജകുലം വിരാജയന്। വരൂഥിനാ രാജഗൃഹാഭിപാതിനാ പുരസ്യ സര്വസ്യ മനാംസി ഹര്ഷയന്
കുതിരകള് ചേര്ത്ത രഥത്തില് സാരഥി കയറി രാജകുലം മുഴുവന് ഉല്ലാസത്തോടെ നിറച്ചുവിളിച്ചു; മനോഹരമായ കൂട്ടരോടൊപ്പം രാജഗൃഹത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോള് നഗരവാസികളുടെ മനസ്സുകള് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തതഃ സമാസാദ്യ മഹാധനം മഹത് പ്രഹൃഷ്ടരോമാ സ ബഭൂവ സാരഥിഃ। മൃഗൈര്മയൂരൈശ്ച സമാകുലോല്ബണം ഗൃഹം വരാര്ഹസ്യ ശചീപതേരിവ
ശ്രീമന്തമായ വലിയ വീടിലെത്തിയപ്പോള് സാരഥിയുടെ ശരീരത്തില് സന്തോഷം കൊണ്ട് രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു; മാന്മരങ്ങളും മയിലുകളും നിറഞ്ഞ ആ വീട് ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയുടെ ആലയംപോലെ മനോഹരമായിരുന്നു.