തദന്തഃപുരമാസാദ്യ വ്യതിചക്രാമ തം ജനമ്। വസിഷ്ഠഃ പരമപ്രീതഃ പരമര്ഷിഭിരാവൃതഃ
ആ അന്തഃപുരത്തിലെത്തിയ വസിഷ്ഠന്, പരമസന്തോഷത്തോടെ, മഹർഷിമാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവിടെ കൂടിയിരുന്ന ജനത്തെ കടന്ന് നടന്നു.
സ ത്വപശ്യദ് വിനിഷ്ക്രാന്തം സുമന്ത്രം നാമ സാരഥിമ്। ദ്വാരേ മനുജസിംഹസ്യ സചിവം പ്രിയദര്ശനമ്
അവിടെ മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവിന്റെ വാതിലില് നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന, മനോഹരനായ മന്ത്രിയും പ്രശസ്തനായ സാരഥിയുമായ സുമന്ത്രനെ അവന് കണ്ടു.
തമുവാച മഹാതേജാഃ സൂതപുത്രം വിശാരദമ്। വസിഷ്ഠഃ ക്ഷിപ്രമാചക്ഷ്വ നൃപതേര്മാമിഹാഗതമ്
മഹാതേജസ്വിയായ വസിഷ്ഠന് ആ നിപുണനായ സാരഥിപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'വേഗം രാജാവിനോട് ഞാന് ഇവിടെ എത്തിയതായി അറിയിക്കൂ'.
ഇമേ ഗങ്ഗോദകഘടാഃ സാഗരേഭ്യശ്ച കാഞ്ചനാഃ। ഔദുമ്ബരം ഭദ്രപീഠമഭിഷേകാര്ഥമാഹൃതമ്
'ഇവിടെ ഗംഗാജലമുള്ള കലശങ്ങളും, സമുദ്രത്തില് നിന്നുള്ള പൊന്കലശങ്ങളും, ഉഡുമ്പരമരത്തില് നിന്നെടുത്ത ഭദ്രപീഠവും അഭിഷേകത്തിന് ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്'.
സര്വബീജാനി ഗന്ധാശ്ച രത്നാനി വിവിധാനി ച। ക്ഷൌദ്രം ദധി ഘൃതം ലാജാ ദര്ഭാഃ സുമനസഃ പയഃ
'എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള വിത്തുകളും സുഗന്ധവസ്തുക്കളും വിവിധ രത്നങ്ങളും, തേനും തൈരും നെയ്യും ലാജകളും ദര്ഭയും പൂക്കളും പാല് എന്നിവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്'.
അഷ്ടൌ ച കന്യാ രുചിരാ മത്തശ്ച വരവാരണഃ। ചതുരശ്വോ രഥഃ ശ്രീമാന് നിസ്ത്രിംശോ ധനുരുത്തമമ്
'എട്ട് മനോഹരമായ കന്യാകള്, ഉന്നതമായ ഒരു മദോന്മത്താനായ ആന, നാലു കുതിരകളോടുകൂടിയ മനോഹരമായ രഥം, ഒരു വാള്, ഉത്തമമായ ഒരു വില്ല് ഇവയും ഉണ്ട്'.
വാഹനം നരസംയുക്തം ഛത്രം ച ശശിസംനിഭമ്। ശ്വേതേ ച വാലവ്യജനേ ഭൃങ്ഗാരം ച ഹിരണ്മയമ്
മനുഷ്യർ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഒരു വാഹനവും, ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു കുടയും, വെളുത്ത ചാമരികളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ഒരു തളിക്കുള്ള പാത്രവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹേമദാമപിനദ്ധശ്ച കകുദ്മാന് പാണ്ഡുരോ വൃഷഃ। കേസരീ ച ചതുര്ദംഷ്ട്രോ ഹരിശ്രേഷ്ഠോ മഹാബലഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കെട്ടുകൾ അണിഞ്ഞ, കൂമ്പാരമുള്ള, വെളുത്ത നിറമുള്ള ഒരു കാളയും, നാലു പല്ലുകളുള്ള, വാനരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വലിയ ശക്തിയുള്ള ഒരു സിംഹവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സിംഹാസനം വ്യാഘ്രതനുഃ സമിധശ്ച ഹുതാശനഃ। സര്വേ വാദിത്രസങ്ഘാശ്ച വേശ്യാശ്ചാലംകൃതാഃ സ്ത്രിയഃ
ഒരു സിംഹാസനം, പുലിയുടെ ചർമ്മം, യാഗത്തിനുള്ള ഇന്ധനം, ഹോമത്തിനുള്ള അഗ്നി, വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച സ്ത്രീകൾ — ഇവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആചാര്യാ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവഃ പുണ്യാശ്ച മൃഗപക്ഷിണഃ। പൌരജാനപദശ്രേഷ്ഠാ നൈഗമാശ്ച ഗണൈഃ സഹ
ആചാര്യന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, വിശുദ്ധമായ പശുക്കൾ, ശുഭമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും പ്രമുഖരായ ജനങ്ങളും, കൂട്ടമായി വന്ന വ്യാപാരികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ പ്രീയമാണാഃ പ്രിയംവദാഃ। അഭിഷേകായ രാമസ്യ സഹ തിഷ്ഠന്തി പാര്ഥിവൈഃ
ഇവരും മറ്റു അനേകരും സന്തോഷത്തോടെ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനായി ഒന്നിച്ചു നിന്നു.
ത്വരയസ്വ മഹാരാജം യഥാ സമുദിതേഽഹനി। പുഷ്യേ നക്ഷത്രയോഗേ ച രാമോ രാജ്യമവാപ്നുയാത്
നല്ല നാൾ എത്തുമ്പോഴും, പുഷ്യ നക്ഷത്രം കൂടുമ്പോഴും രാമൻ രാജ്യം നേടാൻ കഴിയുന്ന വിധം, നീ വേഗത്തിൽ മഹാരാജാവിനെ സമീപിക്കണം.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സൂതപുത്രോ മഹാബലഃ। സ്തുവന് നൃപതിശാര്ദൂലം പ്രവിവേശ നിവേശനമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട സാരഥിയുടെ മകൻ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവൻ, രാജാവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തം തു പൂര്വോദിതം വൃദ്ധം ദ്വാരസ്ഥാ രാജസമ്മതാഃ। ന ശേകുരഭിസംരോദ്ധും രാജ്ഞഃ പ്രിയചികീര്ഷവഃ
മുൻപേ പറഞ്ഞ വൃദ്ധനെ, രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന വാതിൽക്കൽ നിന്നിരുന്ന രാജസമ്മതരായ സേവകർ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സ സമീപസ്ഥിതോ രാജ്ഞസ്താമവസ്ഥാമജജ്ഞിവാന്। വാഗ്ഭിഃ പരമതുഷ്ടാഭിരഭിഷ്ടോതും പ്രചക്രമേ
അവൻ രാജാവിന്റെ അടുത്ത് നിന്ന് അവന്റെ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, ഏറ്റവും സന്തോഷകരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ പ്രശംസിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തതഃ സൂതോ യഥാപൂര്വം പാര്ഥിവസ്യ നിവേശനേ। സുമന്ത്രഃ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ തുഷ്ടാവ ജഗതീപതിമ്
പിന്നീട്, മുമ്പുപോലെ, രാജാവിന്റെ അരമനയിൽ, സുമന്ത്രൻ കയ്യുകൂപ്പി ഭൂമിയുടെ അധിപതിയെ സ്തുതിച്ചു.
യഥാ നന്ദതി തേജസ്വീ സാഗരോ ഭാസ്കരോദയേ। പ്രീതഃ പ്രീതേന മനസാ തഥാ നന്ദയ നസ്തതഃ
സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ സമുദ്രം എങ്ങനെ ആനന്ദിക്കുന്നു, അതുപോലെ സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ നീ ഞങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കണം.
ഇന്ദ്രമസ്യാം തു വേലായാമഭിതുഷ്ടാവ മാതലിഃ। സോഽജയദ് ദാനവാന് സര്വാംസ്തഥാ ത്വാം ബോധയാമ്യഹമ്
ഇപ്പോഴത്തെ ഈ സമയത്ത്, മാതലി ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിച്ചു, അങ്ങനെ അവൻ എല്ലാ അസുരന്മാരെയും ജയിച്ചു; അതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ ഉണർത്തുന്നു.
വേദാഃ സഹാങ്ഗാ വിദ്യാശ്ച യഥാ ഹ്യാത്മഭുവം പ്രഭുമ്। ബ്രഹ്മാണം ബോധയന്ത്യദ്യ തഥാ ത്വാം ബോധയാമ്യഹമ്
വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും വിദ്യകളും എങ്ങനെ സ്വയം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനെ ഉണർത്തുന്നു, അതുപോലെ ഞാൻ ഇന്നെന്ത് നിന്നെ ഉണർത്തുന്നു.
ആദിത്യഃ സഹ ചന്ദ്രേണ യഥാ ഭൂതധരാം ശുഭാമ്। ബോധയത്യദ്യ പൃഥിവീം തഥാ ത്വാം ബോധയാമ്യഹമ്
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ചേർന്ന് എങ്ങനെ ഈ മനോഹരമായ ഭൂമിയെ ഉണർത്തുന്നു, അതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ ഉണർത്തുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠ സുമഹാരാജ കൃതകൌതുകമങ്ഗലഃ। വിരാജമാനോ വപുഷാ മേരോരിവ ദിവാകരഃ
മഹാരാജാവേ, ഉത്സവങ്ങളും മംഗളങ്ങൾക്കും ശേഷം, നീ ദീപ്തിയോടെ, മേറു മലയിൽ ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, എഴുന്നേൽക്കണം.
സോമസൂര്യൌ ച കാകുത്സ്ഥ ശിവവൈശ്രവണാവപി। വരുണശ്ചാഗ്നിരിന്ദ്രശ്ച വിജയം പ്രദിശന്തു തേ
കാകുത്സ്ഥൻ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, ശിവനും കുബേരനും, വരുണനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും നിന്നെ വിജയിപ്പിക്കട്ടെ.
ഗതാ ഭഗവതീ രാത്രിഃ കൃതം കൃത്യമിദം തവ। ബുധ്യസ്വ നൃപശാര്ദൂല കുരു കാര്യമനന്തരമ്
ഭാഗ്യശാലിയായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു, നിന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂർത്തിയായി; രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എഴുന്നേൽക്കൂ, ഇനി ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യൂ.
ഉദതിഷ്ഠത രാമസ്യ സമഗ്രമഭിഷേചനമ്। പൌരജാനപദാശ്ചാപി നൈഗമശ്ച കൃതാഞ്ജലിഃ
രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും പൂർത്തിയായി; നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും വ്യാപാരികളും കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു.
സ്വയം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ തിഷ്ഠതി। ക്ഷിപ്രമാജ്ഞാപ്യതാം രാജന് രാഘവസ്യാഭിഷേചനമ്
സ്വയം വസിഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം കാത്തിരിക്കുന്നു; രാജാവേ, ദയവായി രാഘവന്റെ അഭിഷേകം ഉടൻ ആജ്ഞാപിക്കുക.
യഥാ ഹ്യപാലാഃ പശവോ യഥാ സേനാ ഹ്യനായകാ। യഥാ ചന്ദ്രം വിനാ രാത്രിര്യഥാ ഗാവോ വിനാ വൃഷമ്
യജമാനനില്ലാത്ത പശുക്കളെപ്പോലെയും, നായകനില്ലാത്ത സൈന്യത്തെപ്പോലെയും, ചന്ദ്രനില്ലാത്ത രാത്രിയെപ്പോലെയും, കാളയില്ലാത്ത പശുക്കളെപ്പോലെയും—
ഏവം ഹി ഭവിതാ രാഷ്ട്രം യത്ര രാജാ ന ദൃശ്യതേ। ഏവം തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സാന്ത്വപൂര്വമിവാര്ഥവത്
അങ്ങനെ തന്നെയാണ് രാജാവിനെ കാണാനാകാത്ത രാജ്യവും ആകുന്നത്. അങ്ങനെ, അവന്റെ വാക്കുകൾ സാന്ത്വനത്തോടെ അർത്ഥവത്തായിരുന്നുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ—
അഭ്യകീര്യത ശോകേന ഭൂയ ഏവ മഹീപതിഃ। തതസ്തു രാജാ തം സൂതം സന്നഹര്ഷഃ സുതം പ്രതി
രാജാവ് വീണ്ടും ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി. അതിനുശേഷം, മകനെയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് സന്തോഷം ഇല്ലാതെ, രാജാവ് സൂതനോടു പറഞ്ഞു.
ശോകരക്തേക്ഷണഃ ശ്രീമാനുദ്വീക്ഷ്യോവാച ധാര്മികഃ। വാക്യൈസ്തു ഖലു മര്മാണി മമ ഭൂയോ നികൃന്തസി
ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന, ഭാവ്യനും ധാർമ്മികനും ആയ രാജാവ് നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നീ വീണ്ടും എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു.'
സുമന്ത്രഃ കരുണം ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ ദീനം ച പാര്ഥിവമ്। പ്രഗൃഹീതാഞ്ജലിഃ കിംചിത് തസ്മാദ് ദേശാദപാക്രമത്
ആ ദുഃഖഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവിനെ അത്ര ദുർബലനായി കണ്ടു, സുമന്ത്രൻ കൈകൂപ്പി അല്പം അകലെക്ക് പിന്മാറി.